Bizimlə əlaqə

Müsahibə

`Yazıq qadın səfalət içində öldü` – Rəsulzadənin zirzəmidə günəşə həsrət qalan Böyük Eşqinin dostları (EKSKLÜZİV)

Yayımlandı

da

Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin qurucusu Məhəmməd Əmin Rəsulzadəni böyük məhəbbətlə sevən həyat yoldaşı, polyak əsilli Vanda (Leyla) Rəsulzadənin Ankaradakı qonşuları, ailə dostları HafizTimes.com-a danışıblar.

Bülent Danışoğlu – İqtisadçı. Uzun illər Dövlət Planlama İdarəsində çalışıb.  Hazırda təqaüdə çıxıb. İnternet qəzetində iqtisadi mövzuda məqalələri yayımlanır.  Ankarada yaşayır.

-Niyə illər sonra məhz Məhəmməd Əmin Rəsulzadənin həyat yoldaşı polyak əsilli Leyla xanım (Vanda) haqqında məqalə yazmaq qərarına gəldiniz? Bu bir sifariş idi? (2004-cü ildə)

-Leyla xanım çox diqqət çəkən bir insandı, qəribə hadisələr yaşamışdı. Onunla həmişə söhbət edərdik. Mən o vaxtlar çox gənc idim. Leyla xanımla danışdıqlarımızı bir dəftərə qeyd edərdim. Düşünürdüm ki, gələcəkdə bu mövzuda gözəl bir roman yazım. Amma çox təəssüflər olsun ki, qeydlərimin olmasına baxmayaraq roman yaza bilmədim.

Dostlarım dedilər ki, roman yaza bilmirsənsə heç olmasa gördüklərini, qeydlərini qələmə al. 2006-cı ildə Türkiyədə mənim tarixçi dostlarım tərəfindən nəşr olunan bir jurnalda həmin qeydlərimi bir məqalə, araşdırma kimi yayımladım.

-Leyla xanımı (Vanda) ilk dəfə nə vaxt gördünüz? Onu necə xatırlayırsınız?

-Leyla xanımı həmişə küçədə (sokakda) görərdik. Həmin vaxt Ankara çox da böyük deyildi. Nəqliyyat da sıx deyildi. İnsanlar küçələrdə azad şəkildə gəzirdilər. Leyla xanım da iti ilə birlikdə gəzməyə çıxardı. O vaxtlar da Leyla xanım çox yaşlı idi. Bəlkə də mən çox gənc idim və buna görə də o gözümə yaşlı görünərdi. 1970-ci illərin əvvəllərindən danışıram. Çox incə bir xanım idi. Elə bil toxunsan qırılacaq kimi idi. Məhəllədə çalışan hər kəs onu çox sevərdi. Leyla xanıma “madam” deyə müraciət edərdilər.

Ankarada “Küçük Esat” deyilən bir yer var. Bəlkə də eşidibsiniz. Mərkəzdə yerləşir. Leyla xanımı həmişə orda görərdim. Daha sonralar isə Leyla xanımın özü bizə gəldi.  Çox şirin-məzəli söhbətləri vardı. Leyla xanımla anam Maral yaxın rəfiqə idilər. Biz ailəliklə Leyla xanımla söhbət etməyi sevirdik. Bizə gələndə qardaşım Şinası ilə, mənimlə gözəl ünsiyyət qururdu.  Hətta Leyla xanımın atamla da yaxşı münasibəti vardı.

Həmin vaxtlar şəxsən mən Məhəmməd Əmin Rəsulzadəni heç tanımırdım. Onun varlığı haqqında bizə ilk məlumatı da Leyla xanım özü dedi.

Çox yaxşı yadımdadır ki, bir dəfə Leyla xanımın evinə getmişdim. Anam isə həmişə gedərdi. Leyla xanım köhnə binanın zirzəmisində yaşayırdı. Həddən artıq yoxsul idi. Onun evinə heç vaxt günəş şüaları düşmürdü. Rütubətli-nəmli bir zirzəmi idi. Bizim evə gəldiyi zaman həmişə günəşlənərdi. Çünki bizim evə günəş şüaları düşərdi.

Mən isə belə düşünürdüm ki, yəqin günəş görməyən evdə yaşadığı üçün bizə gələndə günəşlənir. İllər sonra Avropaya  getdiyim zaman gördüm ki, həqiqətən də Qərb insanları günəş gördükləri zaman günəşin altında dururlar. Leyla xanım da bizim evin balkonunda günəş şüalarının altında uzanardı.

Leyla xanımın çox maraqlı söhbətləri olardı. Kirayə qaldığı zirzəmidəki evin sahibindən həmişə şikayət edərdi. Çox ləyaqətli, qürurlu qadın idi. Heç kimdən yardım istəməzdi. Bəzi Azərbaycan dərnəklərinin üzvləri onun yanına gəlib-gedirdilər. Kim olduqlarını dəqiq bilmirdik. Yəqin ki, Müsavatçılardı. Amma Leyla xanım heç onlardan da yardım almazdı.

Leyla xanımın evində yalnız bir sandıq vardı. İçərisi dolu idi. Amma dəqiq nələr olduğunu bilmirdim. Yəqin ki, hamısı sənəd və şəkillər idi. Anam Maral hazırda yaşayır. 93 yaşı var. Anamla Leyla xanım çox yaxın rəfiqə idilər. Amma Leyla xanım anamdan da çox yaşlı idi. Leyla xanım bir gün anamın yanında həmin sandığı açıb və gənclik illərinin şəkillərini ona göstərib. Anam deyir ki, Leyla gənclik illərində də çox gözəl bir qadın olub. Leyla xanım vəfat etdiyi zaman gəlib o sandığı, evdə olan bütün sənədləri, rəsimləri götürüblər. Bilmirəm ki, onların aqibəti necə oldu. Guya ki, indi heç kəsdə yoxdur.

O vaxtlar Leyla xanımla bağlı məqalə yazan zaman düşünmüşdüm ki, azərbaycanlıların əksər hissəsi Leyla xanımın varlığından narahatdılar və onun adını belə çəkmək istəmirlər. Düşündüm ki, xristian və ya polyak olduğu üçün Leyla xanımı qəbul etmək istəmirlər. Bəlkə də Leyla xanımı M.Ə.Rəsulzadəyə yaraşdırmırlar…

Amma mən xüsusi ilə qeyd etmək istəyirəm ki, onlar bir-birinə çox yaraşıblar. Leyla xanım da düzgün bir insan idi. Düşünün ki, biz həmin vaxt 20 yaşında idik, Leyla xanım isə ən az 70 yaşında idi. Amma mən də, qardaşım da Leyla xanımla danışmaqdan zövq alırdıq. Çünki onun ağlı, zəkası yüksək səviyyədə idi.

-Hansı dildə danışırdı?

-Türk dilində danışardıq. Tələffüzü bir az fərqlənsə də türkcəni yaxşı bilirdi.

-Leyla xanımla bağlı heç vaxt unutmadığınız bir məqam varmı?

-Təxminən 1973-cü ildə seçkilər keçirilirdi. Leyla xanıma sual verdim ki, hansı partiyaya səs verdiniz? Partiyanın adını çəkmədən dedi ki, Ecevitə səs verdim. Sual verdim ki, niyə Bülent Ecevitə səs verdiniz? Cavab verdi ki, “Ecevitin düşüncələri Emin bəyin fikirlərinə çox uyğun gəlirdi”. Bunu eşitdiyim zaman çox təəccübləndim. Çünki, o illərdə mən də Bülent Eceviti çox sevərdim. Biz onu solçu lider olaraq görərdik. B. Ecevitin milliyətçi olduğunu daha sonra öyrəndik. Həmin vaxtlar isə hiss etməmişdik. Həm solçu, həm də millətçi fikirlərə sahib imiş. Leyla xanımla bağlı həmin məqaləni yazarkən gördüm ki, M.Ə.Rəsulzadə də əvvəllər belə bir fikir sahibi olub. Sonralar Bülent Ecevitin millətçi tərəflərini gördüyümüz zaman Leyla xanımın çox düzgün vurğuladığına yenidən şahid olduq.

-Leyla xanım Azərbaycanla bağlı sizə heç danışardı?

-Heç vaxt danışmadı. Zənn edirəm ki, bu barədə məlumatsız idi. Həmişə Emin bəydən danışardı. Məhəmməd Əmin Rəsulzadədən “Emin bəy” deyə bəhs edərdi. Azərbaycanla bağlı söhbət etdiyimizi heç xatırlamıram.

-Bəlkə Emin bəy ona Azərbaycanla bağlı çox məlumat verməyib?

-Leyla xanım həyat yoldaşı ilə bərabər oturub ciddi mövzularda, siyasətlə bağlı danışmayacaq xanıma bənzəmirdi. Onların bərabər siyasi fəaliyyətləri də olub. Amma Leyla xanım bizə Azərbaycanla bağlı danışmadı. Bəlkə də mən ona bu barədə sual verməmişəm. Həmin vaxtlar Azərbaycan da müstəqil bir dövlət də deyildi.

-Leyla xanım Emin bəyin azərbaycanlı həyat yoldaşı, övladlarının olması, sürgünə göndərilmələri barədə məlumatlı idi?

-Leyla xanım Emin bəyin şəxsi həyatından danışmadı. Yəqin ki, Leyla xanım bu barədə məlumatlı olub. Amma mən heç nə bilmirdim.

Leyla xanımın “Polşanın lideri olan marşal Pilsudskinin qardaşı qızı olması” barədə məlumatları bəzi Azərbaycan xəbər saytlarından oxumuşam. Amma Leyla xanımın özü də mənə bu barədə heç nə danışmayıb. Amma müəyyən şübhələrim vardı. O illərdə Rəsulzadəni tanımadığım kimi, Pilsudskini də tanımırdım. Bəlkə də Leyla xanım danışıb amma mən başa düşməmişəm. Fəqət gördüm ki, Varşavada Universitetdə çalışan bir azərbaycanlı xanım (Ş.Kazımova) bu mövzuda araşdırma aparıb. Və həmin xanım da qeyd edib ki, Leyla xanım Pilsudskinin qardaşı qızı olmayıb. Pilsudski Polşanın Atatürkü olub. Hər kəsin hörmət etdiyi, sevdiyi bir insandı. Belə bir qohumluq olsaydı mütləq üzə çıxardı. Xüsusi ilə qeyd etmək istəyirəm ki, Leyla xanım mənə öz ailəsindən çox bəhs edib. Amma onun Pilsudskidən danışdığını xatırlamıram.

Leyla xanım deyirdi ki, ailəsi də müstəqillik qazanmaq üçün Rusiyaya qarşı çox mübarizə aparıb. Sibirə sürgün ediliblər. Bir dəfə Leyla xanımın Polşadan qohumları Ankaraya gəlmişdi. Leyla xanım bizi onlarla tanış etdi. Biz də qonaqları Ankarada gəzdirdik. Dəri paltarlar axtarırdılar. O vaxt eşidiblər ki, Türkiyədə dəri paltar satılır.

“Leyla xanım səfalət, yoxsulluq içində öldü”

-Vanda xanımın səmimiyyətinə şübhə etdiyiniz məqamlar heç oldumu?

-Leyla xanım möhtəşəm bir qadın idi. Həyat yoldaşını da çox sevərdi. Amma yazıq qadın səfalət içərisində yaşadı və öldü… Bir iti vardı. İti öldükdən sonra zirzəmiyə bir pişik də gəldi. Leyla xanım həmin pişiklə birlikdə yaşayırdı. Çox kasıb idi. Ən aşağı məbləğdə təqaüd alırdı. Əvvəllər Milli Kitabxanada çalışmışdı. Rus dilini ana dili kimi bilməsinə rəğmən, rus dili müəlliməsi kimi çalışmağı heç vaxt qəbul etmədi.

-Siz niyə Leyla xanımın ölümündən iki gün sonra xəbər tutdunuz?Onun da düşmənləri vardı?

-Çünki biz cəmi bir neçə gün öncə həmin məhəllədən köçmüşdük. Ona görə də Leyla  xanımın vəfat etməsini həmin gün bilmədik. Bizim üçün də çox ağır oldu. Anam da bilən kimi ora getmişdi. Bəzi Azərbaycan dərnəkləri onun cənazəsini tez bir zamanda dəfn ediblər və evdə olan bütün arxivi, sənədləri özləri ilə aparıblar. Həmin şəxslərin kim olduqlarını bu gün də dəqiq bilmirik.

-Leyla xanım Emin bəylə olan sevgisindən necə bəhs edərdi?

-Leyla xanım Rəsulzadəyə heyran olmuşdu. Ondan sevgi ilə, heyranlıqla danışardı. Leyla xanım bizə həmişə deyirdi ki, Rəsulzadə ilə Polşada çox-çox böyük bir eşq yaşayıblar.

-Leyla xanım Stanlinlə Rəsulzadənin münasibətləri barədə sizə heç bəhs etdimi? Məsələn, Rəsulzadənin Rusiyadan Finlandiyaya necə getdiyini açıqladımı?

-Leyla xanım Stalini də, çarı da heç sevmirdi. Yəni Rusiyadakı bütün quruluşları sevməzdi. Leyla xanım deyirdi ki, Emin bəy həbs olunduğu zaman bərk xəstələnib. (xəstəliyin adını indi unutmuşam) Bu zaman isə Stalin çox qorxu keçirib. Leyla xanım deyirdi ki, xalq Rəsulzadəni çox sevirdi. Xəstəxanada vəfat edən zaman heç kim onun xəstəlikdən öldüyünə inanmayacaq. Deyəcəklər ki, “Emin bəyi Stalin, dövlət öldürdü”. Buna görə xalq arasında etirazlar baş qaldıra bilər. Məhz bu səbəbdən Stalin Rəsulzadəni müalicə üçün Finlandiya (“unutmuşam və yaxud İsveçə”) göndərdi. Leyla xanımın şəxsən özü mənə bunu danışıb. Mən həmin məqaləni yazarkən oxudum ki, Stanlinlə Rəsulzadə yaxın dost olublar və s. Amma Leyla xanım Rəsulzadənin Stalinlə qədim dostluğu barədə heç vaxt bəhs etmədi. Leyla xanım Stalindən nifrətlə danışardı, onu düşmən kimi təqdim edərdi. “Emin bey ölürse Azeriler ayağa qalxar və başıma iş açarlar” kimi düşündüyü üçün Stalin onu müalicəyə göndərib.

-Bəs siz Leyla xanımın əsil adının Vanda olduğunu necə öyrəndiniz?

-Bizə adının Leyla olduğunu söyləmişdi. Onun Polşadan olduğunu bildikdən sonra bir gün sual verdim ki, sizin əsl adınız nə olub? O isə cavab verdi ki, Vanda. Hər kəs onun xarici ölkədən olduğunu bilsədə də Leyla xanım deyə müraciət edərdilər.

-Leyla xanımın birinci həyat yoldaşından övladı olmuşdu?

-Bu barədə söhbətimiz olmuşdu. Dedi ki, heç vaxt övladı olmayıb. Bacısı uşaqlarının olduğunu deyərdi.

-Leyla xanımın məzarının yerini bilirsinizmi

-Bu mənim ürəyimdə bir yaradır. Təəssüf ki, bilmirəm. Ankarada bir qəbirstanlığa getdiyim zaman xristian məzarlığının yerini soruşdum. Amma onun məzarını tapa bilmədik.

-Leyla Rəsulzadənin məzarı artıq tapılıb, bərpa da olunub…

-Buna görə çox sevindim. Nə gözəl xəbər oldu…Yazıq qadının nə yaxşı ki, bir məzarı da var, təmir də olunub…Xahiş edirəm məzarın şəkilləri varsa mənə də göndərin.

-Bayaq dediniz ki, Leyla xanımın evində olubsunuz. Sizi necə qarşıladı?

-Rəsulzadə vəfat etdikdən sonra Leyla xanım yalnız qalıb, çox yoxsullaşıb və elə bir şəraitsiz kirayə evə köçməli olub. Ev zirzəmidə, yerin içərisində idi. Yerdən bir az yuxarıda balaca pəncərəsi vardı. Oradan mənə baxıb “hu-hu” deyə səslənərdi. Mən də baxıb gülərdim. Çox gözəl, şən təbiətli bir xanım idi. Evə qətiyyən günəş şüası düşmürdü.

Demək olar ki, evin içində heç nə yox idi. Xatırlayırım ki, evdə bir sandıq vardı. Qarşısında bir stol da vardı. İçərisi çox qaranlıq idi. Emin bəy kəlməsi dilindən düşməzdi. Bütün söhbətlərində Emin bəydən danışardı. “Emin bəy belə idi, bunu sevərdi, ora gedərdi və s.”

Leyla xanım həmişə kirayə borcunu artıran ev sahibindən “çar” deyə bəhs edərdi. Tez-tez beli ağrıyardı. Bel ağrısına isə “Stalin” deyərdi. Deyirdi ki, “çar” yenə kirayənin qiymətini artırmaq istəyir. Biz də çox gülərdik. Rusları, Stalini heç sevməzdi. Bu da  yəqin ki, Polşada illərlə rus əsarətində qaldığı üçün idi.

Leyla xanım xristian idi?

-Əlbəttə xristian idi. Həftə sonları İtalya səfirliyinin baxçasındakı katolik kilsəsinə dua etməyə gedərdi. Amma dindar bir qadın deyildi. Hətta bir dəfə özü dedi ki, həftə sonları kilsəyə gedirəm.

-Mənim anam da, atam da Leyla xanıma heyrandılar. Leyla xanım bizə gəldiyi zaman çox sevinərdik, bir masaya oturub yemək də yeyərdik. Türkiyə, Ankaranı çox sevərdi. Həmişə deyirdi ki, Türkiyə günəşli bir ölkədir.

-1950-ci illlərdə Türkiyədə Tevfik İleri adlı bir təhsil naziri vardı. O, Leyla xanıma çox hörmət etmişdi. Leyla xanımı Milli Kitabxanada işlə təmin etmişdi. Həmişə ondan bəhs edərdi. Rəsulzadə ilə Leyla xanımın İsveçrədən Türkiyəyə gəlmələrinə kömək edən səfir Yakup Kadri Karaosmanoğlunu həmişə yad edərdi, xoş sözlər söylərdi.

-Leyla xanım Emin bəyin vəfatından danışdımı? Söylədimi ki, M.Ə.Rəsulzadə vəfat edən zaman 3 dəfə Azərbaycan deyib?

-Mən inanmıram. Bu sadəcə azərbaycanlılarla bağlı deyil. Dünyanın hər yerində olan insanlar üçün deyə bilərəm ki, bu düzgün deyil. İnsan orada vəfat edir. Sonradan gələnlər özlərindən bir şeir uydururlar. Nə Atatürk, nə də Rəsulzadə və başqaları haqqında bu cür hekayələrə qətiyyən inanmıram. O, belə hekayələr olmasa da böyük bir şəxsiyyətdir.

-Leyla xanım Polşaya qayıtmağı düşünmürdü?

-Bir dəfə Polşaya getmişdi. Təxminə 3 ay orada qaldı. Sonra qayıdıb gəldi. Çox xoşbəxt olmuşdu. Deyirdi ki, həftə sonları Varşavada bir parkda yalnız oturub Şopenin musiqilərini dinləyirmiş. Həmin park Şopenin evinin önündə idi. Deyirdi ki, evin içərisindən piano səsləri gəlirdi. Elə bil Şopen özü canlı ifa edirdi. Həmin vaxt özünü çox yaxşı hiss ediyini mənə söyləmişdi.

İllər sonra mənim həyat yoldaşım da bir iclas üçün Varşavaya getdi. Gələndə dedi ki, mən də parkda Şopen musiqiləri dinlədim. Yəni Leyla xanımın söylədikləri hələ də Varşavada davam edir.

Bəzən mən ona zarafatla “Vanda” deyə müraciət edərdim. O, isə gülərək Leyla deyərdi. Özü şəxsən mənə dedi ki, Emin bəy ona “Leyli və Məcnun” poemasını danışıb. Və onu “Leyla” deyə çağırıb. Bundan sonra Vanda Leyla olub. Evində olan sandıqda Rəsulzadənin şəkillərini də illərlə qoruyub saxlamışdı.

-M.Ə.Rəsulzadənin xanımından yazdıqdan sonra Azərbaycandan kimsə sizinlə əlaqə saxladımı?

-Azərbaycandan kimsə mənimlə maraqlanmadı. Amma fikirlərimdən çox faydalandılar, bəziləri öz adlarına çıxmağa çalışdılar. Bir məqamı xüsusi ilə qeyd etmək istəyirəm. Həmin məqalə də yazmışım ki, “bir gün Leyla xanımla küçədə qarşılaşdıq. Əynimdəki “parka”nı görən Leyla xanım dedi ki, o vaxt biz də “mujik kaskası” qoyardıq. Bu söhbətimizi yazımda qeyd etmişdim. Mən “parka” deyə yazmışdım. Bilmirəm ki, bu söz Azərbaycan dilində necə tərcümə olunur. Bu əsgərlərin formanın üzərindən geyindikləri bir jaketdir. Azərbaycanda bəziləri bunu “kürk” deyə tərcümə etmişlər. “Kürk” bizdə heyvan dərsindən hazırlanmış qalın paltara deyilir. Yanlış tərcümə ediblər. “Parka” əsgərlərin formanın üzərinə geyindikləri yüngül jaketdir. O zamanlar solçu gənclər əyinlərinə “parka” geyinərdilər. Mən də o vaxtların solçu gənclərindən idim. Leyla xanımgil isə inqilabçı olublar.

Leyla (Vanda) Rəsulzadənin qonşusu, ailə dostu jurnalist Şinasi Danışoğlu da fikirlərini HafizTimes.com-la bölüşüb:

-Leyla xanımı ilk tanıdığımda mən uşaq idim. Əslində Leyla xanımdan öncə onun itini tanıdım. Ağ rəngdə gözəl bir iti vardı. Evi zirzəmidə yerləşirdi. Çox kasıb idi. Əslində Türkiyə dövləti ona iş təklif etmişdi. Dövlət idarələrindən birində rus dilinin tədrisi ilə bağlı ona iş təklif olunmuşdu. Bunu xatırlayıram. O isə polyak idi. Ölkəsinin Stalin zamanında Rusiya tərəfindən işğal edilməsinə görə  rus dilinə qarşı sərt münasibət bəsləyirdi. O, rus dilini tədris etməyi rədd etmişdi. Əslində o, yüksək məbləğdə maaşdan da imtina etmişdi. Milli Kitabxanada daha az maaşla işləməyə üstünlük verdi.

Yaxşı xatırlayıram ki, o tez-tez bizim evə qonaq gəlirdi. Bizim evin balkonunda günəşlənirdi. Biz də onu yalnız qoyurduq. Dərindən nəfəs alırdı, hava qəbul edirdi.

Rusiyaya düşmən olduğu üçün Sovetlərin də əleyhinə idi. Fəqət illər sonra onun Polşadan bacısı uşaqları Ankaraya gəldilər. Və onu da Polşaya apardılar. Polşadan qayıtdıqdan sonra onun sosializmlə bağlı düşüncələrinin dəyişdiyinə şahid oldum. Oranı Sovet İttifaqı kimi görmürdü, Rusiya kimi qəbul edirdi. Və ölkəsini də Rusiyanın işğal etdiyini düşünürdü. Buna görə də ruslardan, Rusiyadan xoşu gəlmirdi. Rusiya ilə bağlı kəskin münasibəti heç vaxt dəyişmədi. Amma sosializmlə bağlı düşüncəsi yaxşı tərəfə dəyişmişdi. Bunu xatırlayıram. Varşavada bir müddət qalmışdı və oradakı sistemi bəyəmişdi. Deyirdi ki, insanlar danışlanların əksinə olaraq öz həyatlarından razıdılar. Təbii ki, bu Polşada “solidarity” mübarizələrinin başlamasından öncə idi…

Hafiz Əhmədov

HafizTimes.com

Müsahibə

`Amerikalı milyarderlə dost olduq` – Cümhuriyyətin ən nüfuzlu qadın varisi: “Azərbaycan Vətənimdir” (EKSKLÜZİV+FOTOLAR)

Yayımlandı

da

Tərəfindən

“Atam Azərbaycanın Sovet hakimiyyətinin işğalından azad olub, müstəqillik qazanacağı günün xəyalı ilə yaşayırdı”

“Warren Buffettin həyat yoldaşı Susan Buffettlə çox yaxın dost olduq”

“Nəsib bəy Yusifbəyli kimi bir çox insan öz Vətənləri üçün həyatlarını qurban verdilər”

“Buffett ailəsi mənə təklif etdi ki, beynəlxalq program yaradım və rəhbərlik edim”

“Qardaşımız olmadığı üçün övladlarım, hətta nəvələrim də atamın soyadını daşıyırlar”

“Atam Azərbaycanın eşqi ilə yaşadı və Azərbaycana olan həsrəti ilə gözlərini əbədi olaraq yumdu”

“Ümid edirəm ki, Azərbaycan Xalqı bu Cümhuriyyətin qurulması və müstəqil olması üçün həyatlarını fəda edən insanları heç vaxt unutmaz”

Türkiz Göygöl – Dünyada ən uğurlu 10 türk qadından biri. “Willows International”da prezident və CEO.  Azərbaycan siyasi mühacirətinin görkəmli nümayəndəsi Çingiz Göygölün qızıdır. Əmisi Mirzə Göygöl Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Parlamentinin xüsusi qərarı ilə dövlət hesabına ali təhsil almaq üçün xaricə göndərilmiş 100 tələbədən biri olub. T. Göygöl 1947-ci ildə İstanbulda anadan olub. Hazırda ABŞ-da Rhode Island əyalətində yaşayır. O, dünyada ən zəngin investor, xeyriyyəçi-milyarder Warren Buffettin ailəsinin etibarını qazanıb və bir müddət “Buffett Foundation”a rəhbərlik edib. Uzun illərdir ki, qadınların yaşadıqları problemləri araşdırır, onların hüquqlarını müdafiə edir, xeyriyyə işləri həyata keçirir. Qeyd edək ki, Türkiz Göygöl Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti qurucularının varislərindəndir.

(Nərgiz, Çingiz, David Kline-Perihan, Yaqut Göygöl)

Türkiz Göygöl HafizTimes.com-a eksklüziv müsahibə verib. Jurnalist Hafiz Əhmədovun suallarını cavablandıran Azərbaycan əsilli iş qadını Türkiz Göygöl bir çox mühüm məqamlara aydınlıq gətirib.

 -Siz koronavirusa qarşı necə mübarizə aparırsınız? Amerikada tətbiq olunan karantin şərtləri həyatınıza, fəaliyyətinizə necə təsir edir?

-Mart ayından bəri evimizdən işləyirik. Biz yaşadığımız bölgədə koronavirus çox da yayılmayıb. Hər şeyə diqqət yetiririk və normal həyatımızı yaşayırıq.

(Eral, Arman Gökgöl-Kline və həyat yoldaşları)

-Azərbaycanlı “Göygöl” ailəsinin qızının yolu necə oldu ki, dünyanın ən zəngin, məşhur Buffet ailəsi ilə kəsişdi?

-1986-cı ildə “Pathfinder International”da vitse-prezident kimi çalışırdım. Oranın prezidenti məni Warren Buffettin hazırda vəfat etmiş həyat yoldaşı Susan Buffettlə tanış etdi. Bu illər ərzində çox yaxın dost olduq. Suzi Buffett onlara maliyyə dəstəyi üçün göndərilən layihələri mənə də təqdim edirdi, fikirlərimi soruşurdu. Beləliklə o, mənim peşəkar olduğumu da öyrəndi.

-Türkiz Göygölün uğur sirri nədir?

-Əvvəlcə dürüstlük və etibarlılıq deyə bilərəm. Əlbəttə ki, yaxşı təhsil və zəhmət olmadan bunlar mümkün deyil.

-“Willows International” ilə bağlı bilmək istərik. Necə qurdunuz, planlarınız nə?

-“Pathfinder İnternational”da 14 il çalışdıqdan sonra 1996-cı ildə işdən çıxdım. Birləşmiş Millətlər Təşkilatının UNFPA-da (Əhali Fondu) işləməyə başladım. Azərbaycan, Tacikistan, Türkmənistan, Qırğızıstan və Qazaxıstan üzrə proqramların direktoru oldum. Özbəkistanın BMT-dəki nümayəndəsi kimi fəaliyyətə başladım. Daşkənddə yaşayırdım. 1998-ci ildə BMT-nin bürokratiyasında işləməyi sevmədiyim üçün UNFPA-dakı işimdən uzaqlaşdım. Bundan sonra ABŞ-ın Virciniya ştatında “Willows Fondu”nu təsis etdim. İlk layihəmizi Türkiyənin 15 əyalətində həyata keçirməyə başladıq.

(Eral Gökgöl Kline və ailəsi)

“2004-cü ildə Susan Buffett vəfat edəndə Buffett ailəsi mənə təklif etdi ki, “International”  program qurub rəhbərlik edim”.

-2005-ci ilin martında “Willows”dan uzaqlaşdım və “Buffett Foundation”da işləməyə başladım.

-Sizcə qadınların ən böyük problemi nədir? Siz uzun illər bu sahədə çalışıb, araşdırmalar edibsiniz. Qadınlara nə söyləmək istərsiniz?

-Məncə, qadınların böyük əksəriyyəti “özlərinə inam” və “öz ayaqları üstə durmaq” öyrədilmədən böyüyürlər. Bu da qadınların bir çoxunun ən böyük problemidir. Bir peşəkar kimi uğur qazanmağın həzzini duya bilmirlər. Onlar öz peşələrindən yalnız pul qazanmamalıdırlar. Həmçinin bacarmaq, iqtisadi baxımdan müstəqil olmağın həzzini yaşamırlar. Özləri ilə bağlı qərar qəbul edib, həyata keçirə bilmirlər. Əvvəlcə ataya, sonra isə həyat yoldaşlarına bağlı bir həyat yaşayırlar.

(Çingiz Göygöl və xanımı Perihan)

-Ailənizin Azərbaycandan olduğunu nə vaxt öyrəndiniz? Atanız Çingiz Göygöl Azərbaycanla bağlı  sizə nələr danışardı?

-Doğulduğumdan bəri, atamın Azərbaycanın Gəncə şəhərində dünyaya göz açdığını, böyüdüyünü, bolşevik hücumlarını, ailəsinin başına gələnləri dinləyərək böyüdüm. Evimizdə həmişə Azərbaycan musiqilərinə qulaq asardıq, Azərbaycan yeməkləri bişirərdik. Evimiz Azərbaycandan Türkiyəyə köç etmiş dostlarımızla dolub-daşardı. Atamız həmişə bizə ailəsi, qonşuları və Gəncə şəhəri ilə bağlı maraqlı məlumatlar danışardı. 1997-ci ildə UNFPA ilə (BMT-nin Əhali Fondu) Gəncəyə gedəndə artıq hər yeri tanıyırdım.

(Arman Gökgöl-Kline və ailəsi)

“Sərdar Bağı” ya da “Xan Bağı”, “Maral Gölü”, “Hacıkənd”, “Gökgöl” və ya “Göygöl”, Gəncə Qalası haqqında məlumatları dinləyərək böyüdük. Atam deyirdi ki, sovet hakimiyyətinin işğalından sonra hər şey dəyişdi. Bildiyiniz kimi, atam “Türk izi” və “Mücahit” adlı jurnallar nəşr etdirib. Atam Azərbaycanın Sovet hakimiyyətinin işğalından azad olub, müstəqillik qazanacağı günün xəyalı ilə yaşayırdı.

(Çingiz Göygöl)

“Qazaxıstanın Ayagöz rayonuna sürgünə göndərilən bibim 1964-cü ildə Türkiyəyə gəldi. Atam 40 ildən sonra bacısına qovuşdu. Hamımız çox xoşbəxt idik. Səkkiz ay evimizdə qonaq oldu”.

-Göygöl ailəsində büyümək necə idi? Necə bir uşaqlıq illəri yaşamalı oldunuz?

-Atamın anası, bacısı və qardaşı Məcidin taleyinin necə olduğunu bilmirdik. Atam onlara görə dərin kədər hissi keçirirdi. Bütün bunlar istisna olmaqla çox xoşbəxt bir uşaqlıq illəri keçirdik…

(Çingiz Göygöl)

-Azərbaycanlı məşhur mühacir Çingiz Göygölü qızının dilindən tanımaq istərik. Bizə atanızdan, ananız Perihan xanımdan bəhs edin. Çingiz bəy mühacirətdə necə bir həyat yaşadı?

-Mənim atam Azərbaycanın eşqi ilə yaşadı və Azərbaycana olan həsrəti ilə gözlərini əbədi olaraq yumdu. Biz uşaq olarkən atamgil Azərbaycan dərnəkləri, Azərbaycan günləri təşkil edərdilər. Atam Azərbaycan rəqslərini də çox gözəl bacarırdı. Anam isə həm xaricdən, həm də qəlbən çox gözəl bir xanım idi. O, əsl bir xanım idi. Möhtəşəm ana idi. Atam-anamız bizə oxumağı, peşə sahibi olmağı, həyatda uğur qazanmağı, öz ayaqlarımız üzərində durmağı öyrətdilər. Heç vaxt nə atamdan, nə də anamdan “tez ailə qurun” cümləsini eşitmədik.

(Perihan xanım)

Atam evinə, ailəsinə çox bağlı bir insan idi. Hətta günorta da yemək üçün evimizə gələrdi. İstəyirdi ki, biz həmişə gözəl geyinək, təmiz və baxımlı olaq, məktəbdə yaxşı qiymətlər alaq, uğur qazanaq. Atam bizi özəl məktəblərdə oxutdu.

(Çingiz Göygöl və qardaşı oğlu Oğuz)

Atam oğul övladı olmadığına görə əvvəllər bir az kədərlənirdi. Amma yaşa dolduğu zaman fikirləri belə dəyişdi: “Mən nə axmaq adam olmuşam, oğlan övladım olmadığına görə kədərlənmişəm. Allah mənə övladların ən yaxşısını, brilyant kimi dörd qızı verib. Allaha min dəfə şükür olsun”- deyərdi.

(Çingiz Göygöl)

-Çingiz Göygöl Azərbaycan Milliyyətçilər Dərnəyinə başqanlıq edib, “Türk izi”, “Mücahid” kimi önəmli dərgilər nəşr etdirib.  Sizin adınız həmin dərgi ilə bağlıdır?

-Hamımızın adını atam qoyub. Mən istisna olmaqla digər bacılarımın ikinci adları belədir: böyük bacım ata nənəm Yaqutun adını daşıyır. Digər bacım isə sürgünə göndərilən bibim Şulənin adını danışıyır. O biri bacım da digər bibimin adını daşıyır, Mahtaban. Bacılarım və mənim tam adlarımız belədir:  Yaqut Yıldız, Şulə Güliz, Nərgiz Mahtaban və Aykut Türkiz.

-Atanız Çingiz Göygöl Türkiyədə mühacirətdə olarkən Azərbaycan üçün çox dəyərli işlər görmüş bir şəxsiyyət. Siz bu barədə nə demək istərsiniz?

-Çingiz Göygölün qızı olduğum üçün fəxr edirəm. Atam bizə Azərbaycana qarşı böyük bir sevgi aşıladı. Mən də UNFPA-dakı işi qəbul etməklə Azərbaycana xidmət etmək istəyirdim. Biz UNFPA ilə birlikdə Gəncədə bir təhsil mərkəzi açdıq. Azərbaycana başqa faydalarım da oldu.

Əziz atam 1987-ci ildə vəfat etdi. Mən isə Azərbaycana (Bakı, Gəncə və Göygöl) ilk dəfə 1989-cu ildə gəldim. Kaş ki, atam bir neçə il də yaşayardı və mən də Gəncə, Hacıkənd, Göygöllə bağlı xatirələrimi, şəkillərimi onunla bölüşərdim.

(Niyazi, Çingiz Gökgöl və qardaşı oğlu Selçuk)

-Göygöl Azərbaycanda Gəncə şəhəri yaxınlığında məşhur bir göldür. Atanız soyadınızla (Gökgöl) bağlı sizə nə danışardı?

-Atamızın Azərbaycana olan sevgisi soyadımızın da oradan gəlməsinə səbəb oldu. Soyadımızın Gəncədəki Göygöldən gəldiyini bilirik. 1989-cu ildə Göygölə gedəndə onun gözəlliyinə heyran oldum.

(Çingiz Göygöl, Mirzə Göygöl və nəvəsi)

-Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin qurucularından olan Nəsib bəy Yusifbəyli və həyat yoldaşı Şəfiqə Qaspıralı haqqında nələr bilirsiniz? Nəsib bəyin qızı Zöhrə Yusifbəyli əminiz Mirzə Göygölün xanımı idi…

-Nəsib bəy Yusifbəylinin “nənə” dediyimiz Şəfiqə xanımın həyat yoldaşı olduğunu bilirəm. O, Gəncədə anadan olub. Daha sonralar isə Krımda Şəfiqə xanımın atası İsmayıl Qaspıralı ilə birlikdə “Tərcüman” qəzetini nəşr ediblər.  Onun “Tərcüman” qəzetində yazıları yayımlanıb. Həmin vaxt Şəfiqə xanımla tanış olublar və ailə qurublar. Nəsib bəy Yusifbəylinin böyük işlər gördüyünü, nazir, baş nazir olduğunu da bilirəm. Hətta qısa bir müddətlik İstanbula gəlməsi barədə də məlumatlıyam. Bolşeviklərin istilasından sonra 37 və ya 38 yaşında ikən öldürüldüyünü də bilirəm. Nənəm Şəfiqə xanım da öz atasının təşəbbüsü ilə bir jurnal da nəşr edib. O, qadın hüquqlarının qorunması ilə bağlı çalışırdı.

(Arman Göygöl Kline və ailəsi)

-Əminiz Mirzə Göygölün həyat yoldaşı Zöhrə Yusifbəylini, qardaşı Niyazi Yusifbəylini (Nəsib bəy Yusifbəylinin övladları) necə xatırlayırsınız? Azərbaycandan heç bəhs edərdilər?

-Niyazi bəy atamın ən yaxın dostlarından biri idi. Oğlunun adını da Nəsib qoymuşdu. Mirzə Göygöl əmimgil o vaxtlar İstanbulda yaşayırdılar. Biz isə atamın işinə görə Ankarada olurduq. Buna görə də bir-birimizi tez-tez görə bilmirdik. Nəticədə, əmim uşaqları ilə birlikdə böyüyə bilmədik. Əmim iş üçün Ankaraya gələndə bizdə qaldırdı. Biz də İstanbula gedəndə “Kabataş” tərəfdə (Ayazpaşa) əmimgilin möhtəşəm mənzərəli evində qalırdıq. Əmim ciddi bir insan idi. Şəfiqə nənəm və Zöhrə “yengəm” bizimlə ciddi məsələlər, Azərbaycan, Krım haqqında danışmazdılar.

(Çingiz Göygöl)

-Azərbaycan Cümhuriyyətinin dövlət hesabına Avropada ali təhsil almaq üçün göndərdiyi tələbələrdən olan əminiz, məşhur alim Mirzə Göygöllə bağlı bilmək istərik. Necə bir həyat yaşadı? Övladları ilə əlaqə saxlayırsınızmı?

-1980-ci ildə ABŞ-dan Türkiyəyə gələndə əmimin böyük oğlu Səlcukla (Səluş deyərdik) çox yaxın dost olduq. Hərdən görüşüb, Tarabiyada “rakı” içməyə gedərdik. Söhbətimiz çox gözəl olardı. Əmim oğlanları “Oşan” (Oğuz), Dəmir Göygöl (aktyor) və  əmim qızı Şulə Türkiyədən Almaniyaya köçdülər. Bundan sonra əlaqələrimiz kəsildi. Xeyli vaxtdır ki, bir-birimizdən xəbərsizik.

(Çingiz Gökgöl-Niyazi bəy)

-Azərbaycanla bağlı hansı xatirələriniz var?

-Əvvəllər Azərbaycana UNFPA vasitəsi ilə iş üçün gələrdim. Daha sonra isə qohumlarımızı görmək üçün gəldim. Övladlarım da Azərbaycana gəliblər.  Həyat yoldaşımla birlikdə ən az 5 dəfə Azərbaycanda olmuşuq. Bibimin qızı Türkan üç il bundan öncə vəfat etdi. Onu və digər qohumlarımızı görmək üçün Bakıya gələrdim. Yəni ki, axırıncı dəfə 3 il öncə Bakıda olmuşam. Türkan və qızı Fatma da İstanbula tez-tez gələrdilər.

-Azərbaycan sizin üçün nə məna ifadə edir?

-Azərbaycan mənim Ata Yurdum – Vətənimdir. Biz yarı azərbaycanlıyıq. Azərbaycan deyiləndə öz Vətənim kimi hiss edirəm. Azərbaycanın bir çox yerlərində oldum. Çox gözəl bir ölkədir. Atamın bizə danışdığı kimi gözəldi.

(Məcid Göygöl)

-Atanızın yaxın dostu azərbaycanlı memar, yazar Safvet Məlik-Zərdabi (Həsən bəy Zərdabinin Türkiyədəki mühacir oğlu) və həyat yoldaşı Nəfisə xanımla bağlı nələr bilirsiniz? Onları necə xatırlayırsınız?  

-Safvet bəy və Nəfisə xanımı çox yaxşı xatırlayıram. Ankarada Ulus məhəlləsində Posta küçəsində evləri vardı. Evlərini gözəl dizayn etmişdilər. Uşaqları yox idi, bizi, xüsusilə, böyük bacım Yaqutu çox sevirdilər… Olduqca nəzakətli, mədəni insanlardı.

(Çingiz Göygöl)

-Atanızın azərbaycanlı qohumlarından, dostlarından daha kimləri tanıyırdınız? Sizə kimlər qonaq gələrdilər?

-Niyazi bəy Yusifbəyli, həyat yoldaşı Nəzakət xanım, Əflan Muğan bəy, gəncəli İsa Göçer bəy və qardaşlarını, Mehmet Altunbay,  Əli Taşkent, Müallim Nəbi bəy, Beşir bəy, Bahadır bəy, Taki bəy, İbrahim Sofu, Hüseyin Gencer bəy, İsmail və Davud Saryal qardaşlarını yaxşı xatırlayıram. Çünki həmişə evimizə gəlib-gedərdilər. Bayram günlərində bütün azərbaycanlılar evimizə toplaşardılar. İstanbuldakı nənəm Şəfiqə xanım Qaspıralının qardaşı Heydər Qaspıralı və qızı İnci xanımı yaxşı xatırlayıram.

(Şəfiqə xanım Qaspıralı)

-Azərbaycana yenidən gəlmək istərsinizmi?

Azərbaycana mütləq yenidən gedəcəyik. Bəlkə də  gələn il.

(Perihan və Çingiz Göygöl)

-28 May Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin(AXC) yaranması günüdür (1918-ci il). Ailəniz Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin dəyərli varislərindəndir. Bu barədə nə demək istərsiniz?

-Nəsib bəy Yusifbəyli Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin önəmli şəxsiyyətlərindəndir. Təəssüf ki, Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin qurulmasından iki il sonra öldürüldü. Onun kimi bir çox insan öz Vətənləri üçün həyatlarını qurban verdilər. Ümid edirəm ki, Azərbaycan Xalqı bu Cümhuriyyətin qurulması və müstəqil olması üçün həyatlarını fəda edən insanları heç vaxt unutmaz və özlərinə layiq bir həyat sürərlər. Gənclər hər zaman onları xatırlamalıdırlar.

(Eral Gökgöl-Kline və ailəsi)

-Ailəniz, amerikalı həyat yoldaşınız, övladlarınız haqqında bilmək istərik. Maraqlıdır ki, sizin övladlarınız da “Gökgöl” soyadını daşıyırlar.  Azərbaycanla bağlı onlara nə danışırsınız?

-İki oğlum var: Arman Çingiz Göygöl Kline və Eral David Göygöl Kline. İki oğlumun da iki övladı var. Armanın oğlu Marin Eral Göygöl Kline (10 yaş), Evren Skott Göygöl Kline (8 yaş). Eralın oğlu Kai Alexandır Göygöl Kline (9 yaş), qızı Keilani Armana Göygöl Klinedir (6 yaş).

(Gökgöl-Kline ailəsinin nəvələri)

Həyat yoldaşımın atası tərəfi 1600-cü illərdə Hollandiyadan Amerikaya köçüblər. Ana tərəfi isə ingilis və alman mənşəlidir. Onlar da 1700-cü illərdə Amerikaya mühacirət ediblər. Həyat yoldaşım Kanzasda anadan olub və Amerika vətəndaşıdır.

“Mən Harvard Universitetində fəlsəfə doktoru ikən onunla (həyat yoldaşım)  tanış oldum”.

-Orada professor kimi çalışırdı. Özümü həmişə həm azərbaycanlı, həm də türkiyəli kimi görmüşəm. Övladlarım da özlərini elə görürlər. Qardaşımız olmadığı üçün övladlarım da atamın soyadını (Göygöl) daşıyırlar. Hətta nəvələrimə də bu soyadı veriblər. Nəvələrimiz də, övladlarımız da Göygölü tanıyırlar. Və babalarının (Çingiz Göygöl) həyatı haqqında həmişə onlara danışırıq.

(Eral Gökgöl-Kline və xanımı)

-Sonda oxucularımıza nə demək istərsiniz?

-Türkiyə ilə Azərbaycan bir-birinə ən yaxın, iki qardaş ölkədir. Təəssüf ki, keçmişdə baş verən çirkin siyasi oyun və hadisələr ailələrin parçalanmasına səbəb olub və atamız Türkiyəyə gələrkən anası, bacısı, qardaşı Azərbaycanda qalıb. Ümid edirəm ki, Azərbaycan və Türkiyənin sevgi bağı hər zaman davam edəcək.

Hafiz Əhmədov

HafizTimes.com

“Atam baş nazirin ailəsinin süründüyünü görüb və qızı ilə evlənib” – Nəsib bəy Yusifbəylinin nəvəsi ilə TARİXİ MÜSAHİBƏ (FOTOLAR) BURADAN oxuya bilərsiniz. 

Oxuyun

Müsahibə

`Varlığımın xəta olduğunu dedi` – Van Dammın oğlu: “Azərbaycan gəncləri üçün bu bir təcrübədir” (EKSKLÜZİV)

Yayımlandı

da

Tərəfindən

“Hüquqlarını müdafiə edən insanlara həqiqətən də heyranam”

“Valideynlərimə borclu deyiləm”

“Ətrafınızdakılara hörmət edərək özünüz üçün yaşayın”

“Din ancaq “ehtiyac duyduğumuzda” başımızı qoya biləcəyimiz bir yastığa sahib olmaq üçün qurub hörmət etdiyimiz bir inanc formasıdır”

“Buna görə atamla eyni layihədə rol almaq istəmirəm”

HafizTimes.com-un növbəti müsahibi Hollivudun döyüş səhnələrinin mahir ifaçısı, məşhur aktyor Jan Klod van Dammın oğlu Kris van Dammdır. Atasının yolunu davam etdirən aktyor, kinorejissor Kris van Damm esklüziv müsahibə zamanı özü, karyerası, ailəsi, atası ilə bağlı mühüm məqamlardan söhbət açıb. İlk dəfə olaraq Azərbaycan, Bakı ilə bağlı fikirlərini bölüşüb:

-Los-Ancelesdə anadan olmuşam. Amma uşaqlıq illərimin çox hissəsi Belçikada keçib. Nənə-babamın (ata tərəf) yanında böyümüşəm. Demək olar ki, dünyanın hər yerində təhsil almışam. Ancaq gənclik illərim burada, yəni Cənubi Kaliforniyada keçir. Hazırda Los-Ancelesdə yaşayıram və müstəqil kinorejissoram.

-Jan-Klod van Dammın oğlu olmağın hansı məsuliyyətləri var?

Heç bir məsuliyyəti yoxdur. Bu dünyada yaşayan bir insan olaraq özümüzü dərk etməli, sevməli və buna uyğun hərəkət etməliyik. Hamımız fərqliyik. Və öz həyat yolumuz və seçimlərimiz var.

-Hazırda həyatda olan kimə qarşı heyranlıq hissi duyursunuz və nə üçün?

-İnandıqları şeylər üçün mübarizə aparan, hüquqlarını müdafiə edən insanlara həqiqətən də heyranam.

-Özünüzdə və başqalarında hər zaman olmasını istədiyiniz ən vacib xüsusiyyət nədir?

-Əzmli olmaq, dürüstlük, qərarlı olmaq, özünü tanımaq və məsuliyyət.

Ən dəyərli varlığınız?

-Ailəm, dostlarım və motosikllarım.

-Jan-Klod van Damm evdə, ailədə necə bir atadır?

-Mən uşaq olan zaman atamın iş qrafiki gərgin olduğu üçün onu heç görə bilmirdik. Amma əmin olun ki, o, bir ata kimi bizə qayğı göstərirdi və bütün ehtiyaclarımızı təmin edirdi. Həmişə başımızın üstündə bir dam, masamızda yemək və birlikdə film çəkməkdən zövq almaq imkanımız vardı.

 -Əgər nəsli tükənmiş bir şeyi geri qaytarmaq imkanına sahib olsaydınız nəyi seçərdiniz?

-Mənim itim, “Ajax”.

-Ən sevdiyiniz söz nədir?

– “SOLİD(bərk, möhkəm)

-Böyüyəndə nəçi olmaq istəyirdiniz?

-Kinorejissor və hekayə danışan.

-Sizə deyilmiş ən pis söz nə olub?

-Bir nəfər mənə varlığımın xəta-səhv olduğunu demişdi. Amma indi özümü sevirəm, bu həyatdakı varlığımı dərk edirəm və məqsədlərimi müəyyənləşdirdiyim üçün onun fikrinin düzgün olmadığını bilirəm.

-Valideynlərinizə nəyi borclusunuz?

-Heç nə! Mən yalnız onlara öz sevgi və hörmətimi verə bilərəm. Çünki, onlar yaşamaq üçün mənə nəfəs veriblər. Unutmayın ki, istəmədiyimiz təqdirdə heç kimə “borclu” deyilik. “Vermək” “borclu olmaq”dan daha dəyərlidir. Çünki bunun arxasında vicdan və iradə durur.

-Atanızın uğur sirri nədir?

-Bunun hər hansı bir sirri yoxdur. Uğur universaldır və insandan-insana dəyişir, fərqlənir. Mənim fikrimcə uğur özümüzə və dünyaya inamdan, universal, qərarlı olmaqdan, diqqət, dözüm və sevgidən doğur.

-Ən böyük məyusluğunuz nə oldu?

-Mənzilimi çox tez satmışdım.

-Ən çox nə zaman xoşbəxt olursunuz?

-Motosikletimə minəndə və bir filmdə, ya da bədii layihə üzərində çalışanda çox xoşbəxt oluram.

-Görünüşünüzdə nəyi bəyənmirsiniz?

-Hər şeyi bəyənirəm. Mən özümü sevirəm.

-Böyüdüyünüz ailədə nə çatışmırdı?

-Davamlı ünsiyyət.

-Bu ağır günlərdə sizi motivə edən nədir?

-Yaradılışa olan sevgim.

-Gələcək üçün hansı planlarınız var? Heyranlarınıza nə demək istərsiniz?

-Sevginizə görə təşəkkür edirəm. Mən də qarşılıqlı olaraq sizin hər birinizi sevirəm. Mənim planlarım heç vaxt imtina etməmək və sevdiyim işi davam etdirməkdir.

-Uğurunuzu kimə borclusunuz?

-Həyata və özümə minnətdaram.

-Hazırkı dünyanın mənzərəsini necə və hansı rənglə çəkərsiniz?

-Mən bunu əsasən sağ əlimlə, qızılı və solğun göy rəngli  kölgələrlə çəkərəm. Ancaq görmək istədiyim dünyanın rəsmini çəkəcəyəm. Yaşadığımız dünya isə fərqlidir.

-Atanızla bərabər eyni layihədə rol almaq istərsiniz?

-Xeyr. Özəl bir səbəbə görə bu barədə plan qurmuram. Öz tərzinizdə şəxsi layihələrinizin olması daha yaxşıdır.

-Oynamaq istədiyiniz bir film və ya rol varmı?

-Bəli, “STAR WARS”.

-Nəyi karyeranızda ən böyük uğur hesab edirsiniz? Və ya aşdığınız ən böyük əngəl nə olub?

Özümə inanmaq və sevmək. Həyatdakı varlığımın önəmini başa düşdükdən sonra işimlə ətrafımdakılara və dünyadakı digər insanlara necə təsir etdiyimi görmək bir nailiyyətdir. Hamımız fərdi olaraq çox dəyərliyik. Bəzən müəyyən insanlar üçün başqalarından daha dəyərliyik. Amma bu rəqəm dəyişmir, cəmi bir neçə nəfər üçün… Fiziki olaraq zamandan aslıyıq. Ancaq məqsədimiz və təmsil etdiklərimiz həmişə olacaq.

-Din sizin üçün nə deməkdir?

-Ancaq “ehtiyac duyduğumuz zamanda” başımızı qoya biləcəyimiz bir yastığa sahib olmaq üçün qurub hörmət etdiyimiz bir inanc formasıdır. Məndən dinimin nə olduğunu soruşsanız, həyatdakı yolum kimi “universal” olduğunu söyləyərəm.

-Co Bayden, yoxsa Donald Tramp?

-Hörmətlə, Donald Tramp.

-Koronavirusa yoluxmamaq üçün məsləhətiniz nədir?

-Maska taxın, sosial məsafə qaydalarına riayət edin, idmanla məşğul olun və sağlam olun. Həmçinin pəhriz də saxlamağı unutmayın.

-Bakı, Azərbaycan haqqında fikirlərinizi bilmək istərik. Atanız da Azərbaycana səfər edib…

-Əminəm ki, ora gözəl bir yerdir. Bir gün Azərbaycanı ziyarət edəcəm. Orada yaşayan bir dostum var. O, mənə tez-tez Bakının foto və videolarını göstərir. İnanıram ki, mən bunu dəyərləndirəcəm.

Azərbaycandakı gənclərə nə demək istərsiniz?

-Bu mesajım bütün dünyadakı və Azərbaycandakı gənclər üçündür. Özünə inam, məsuliyyət uğurun və nailiyyətin əsasdır. Bu, özümüzü tanımaq deməkdir. Nəticədə siz hər gün, hər şeyi daha çox bilib inkişaf edərsiniz. Sizi xoşbəxt edən qərarlar qəbul edin. Ətrafınızdakılara hörmət edərək özünüz üçün yaşayın. Həyatımız boyu özümüzü daha da inkişaf etdirmək üçün daxili məsuliyyətimizi də dərk etməliyik. Bu, sürətli böyüməyimizə kömək edən ömürlük bir təcrübədir. Özünüz üçün də ədalətli və balanslı sərhədlərə sahib olmağı unutmayın, çünki dəyəriniz ölçüb-biçilməzdir. Və buna hörmət edilməlidir. Tanrı hamınızı qorusun.

Hafiz Əhmədov

HafizTimes.com

Oxuyun

Müsahibə

“Atam baş nazirin ailəsinin süründüyünü görüb və qızı ilə evlənib” – N.Yusifbəylinin nəvəsi ilə TARİXİ MÜSAHİBƏ (FOTOLAR)

Yayımlandı

da

Tərəfindən

“Evimizdə heç kim babam Nəsib bəy Yusifbəylidən bəhs etməzdi”

“Atam onların yoxsulluqdan sürünür vəziyyətdə olduqlarını görüb”

“Bundan sonra atam baş nazirin qızı ilə evlənməyə qərar verib”

“Bəlkə babamı da ermənilər öldürüb”

“Bütün həyatları boyu Vətən həsrəti ilə yaşamalı oldular”

“Atam deyərdi ki, ermənilər azərbaycanlılara qarşı hər zaman düşmən münasibəti bəsləyib”

“Ağ ruslar” da bizim evimizdən əksik olmazdı”

“Heç kim onlara arxa durmayıb, dəstək olmayıb. Həddən çox yoxsul olublar”

Oğuz Yusuf Göygöl – Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti liderlərindən biri, Azərbaycan hökumətinə başçılıq etmiş tarixi şəxsiyyət Nəsib bəy Yusifbəylinin nəvəsidir. Atası Mirzə Göygöl Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Parlamentinin xüsusi qərarı ilə dövlət hesabına ali təhsil almaq üçün xaricə göndərilmiş 100 tələbədən biri olub. Əmisi Çingiz Göygöl Azərbaycan siyasi mühacirətinin görkəmli nümayəndəsi, Azərbaycan Milliyyətçilər Dərnəyinin başqanı idi. Anası Zöhrə Yusifbəyli-Göygöl Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin liderlərindən olan Nəsib bəy Yusifbəylinin qızıdır. Nənəsi Şəfiqə Qaspıralı-Yusifbəyli məşhur Krım tatar ictimai xadimi, “dildə, fikirdə, əməldə birlik” ideyasının müəllifi İsmayıl Qaspıralının qızıdır.

Tarixi şəxsiyyət Nəsib bəy Yusifbəylinin nəvəsi Oğuz Yusuf Göygöl Azərbaycan mətbuatı tarixində ilk dəfə olaraq  HafizTimes.com-a eksklüziv müsahibə verib. Jurnalist Hafiz Əhmədovun suallarını cavablandıran Oğuz Yusuf Göygöl ailəsi ilə bağlı illərlə gizli qalmış bir çox məqamlara aydınlıq gətirib. O, həmçinin ailəsinin fotoşəkillərdən ibarət şəxsi arxivini HafizTimes.com-a təqdim edib.

-Əvvəlcə özünüz haqqında danışaq. Uşaqlığınızı necə xatırlayırsınız? Göygöl ailəsində böyümək necə idi? İndi harada yaşayırsınız?

-Mən uşaq olan zaman həmişə İstanbulda, Yeşilköydə böyük bağçası olan evlərdə, hətta “köşk”lərdə kirayə qalardıq. Qohumlarımız bizə gələrdilər, bütün yay tətillərini bizimlə keçirərdilər. Evlərimiz hər zaman dəniz sahilində olardı. Anamın dayısı Heydər də Türkiyədə təhsil aldı. Daha sonralar isə Kayseridə məskunlaşdı. Həyat yoldaşının möhtəşəm bir sarayı da vardı. Çox zəngin idilər. Heydər dayı ailəsi və xidmətçiləri ilə bizə gələr, bütün yayı birlikdə keçirərdik. Onlar üçün üç növ süfrə qurulardı. Hətta xüsusi aşbazımız da vardı.

(Çingiz Göygöl, qardaşı Mirzə Göygöl və nəvə Tuluğ)

Xəlil dayi (Has?) bir gün atamı kənara çəkib məsləhət verdi ki, bu evdən heç vaxt qonaq əksik olmur, belə davam edə bilməz. Cavad qardaş da oxuyub həkim oldu. Atamın “yeğeni” idi, oxumaq üçün İrandan İstanbula gəlmişdi. O da bizimlə birlikdə yaşadı. Atamın Berlindən də tələbə yoldaşları gələrdilər. Atamın süfrəsi axasında həmişə xeyli insan əyləşərdi. Maaşı çox yüksək olsa da, heç vaxt pulu bir yerə toplayıb zəngin ola bilmədi. Bütün dostlar, qohumlar varlandılar, bizdə də yeyib-içdilər. Bundan sonra Cavad bəy Azərbaycan əsilli iranlı, çox zəngin bir xanımla ailə qurdu.

(Zöhrə Yusifbəyli və oğlu Oğuz Göygöl)

Mənim uşaqlıq illərim gözəl keçdi. Dəniz sahilində yaşamaqdan həzz alırdım. Yesilköy çox kosmopolit bir bölgə idi və xeyli sayda qeyri-müsəlman ailələr yaşayırdı. Onların uşaqları yay tətilində ataları ilə işləməyə məcbur idilər, biz isə (qardaşım və mən) səhər duran kimi dənizə gedirdik. 1952-ci ildə Almaniyanın Darmştadt şəhərinə təhsil almağa gəldim. 1963-cü ildən bəri Hamburqda yaşayıram.

(Məhəmməd Əmin Rəsulzadə də fotoda yer alıb)

-Ailənizin Azərbaycandan olduğunu nə vaxt öyrəndiniz? Atanız Mirzə Göygöl Azərbaycan haqqında sizə nələr danışardı?

-Atam öz millətini çox sevən bir insan idi. Bizə xüsusilə Gəncənin nə qədər gözəl olduğunu söylərdi. Azərbaycanı cənnətin bir hissəsi kimi təsvir edərdi. Azərbaycanın müstəqillik ildönümlərində bütün qohum-əqrabaları, dostlarını başına toplayıb həmin günü qeyd edərdilər. Bunun üçün gözəl yerlər icarəyə götürüb, əyləncələr təşkil edərdilər. 28 may 1918-ci il Azərbaycanda Cümhuriyyətin yaranması günüdür

(Mirzə Göygöl və xanımı Zöhrə Yusifbəyli)

-Bizə mərhum atanız Mirzə Göygöl, ananız Zöhrə Göygöl-Yusifbəylidən bəhs edin. Göygöl ailəsinin həyatını sizdən öyrəmək istərik. Valideynləriniz necə tanış olublar, evləniblər? Türkiyəyə köçməli olduqdan sonra hansı çətinlikləri yaşadılar? Axı ananız Zöhrə xanım Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin Baş naziri Nəsib bəy Yusifbəylinin yeganə qızı idi…

-Atam millətçi bir insan olduğu üçün anamla nənəmin (Nəsib bəy Yusifbəylinin qızı və həyat yoldaşı: Zöhrə Yusifbəyli və Şəfiqə xanım Qaspıralı) İstanbulda tək yaşadıqlarını biləndə onları axtarır tapıb. Nənəm iki uşağı ilə birlikdə Sevastapoldan İstanbula qaçmağı bacarıb. Heç kim onlara arxa durmayıb, dəstək olmayıb. Həddən çox yoxsul olublar. Niyazi dayım (Nəsib bəy Yusifbəylinin oğlu) Qalatasaray Liseyində təqaüd ilə təhsil alıb. Anam isə Erenköydəki qız liseyindən məzun olub.

(Nəsib bəy Yusifbəylinin həyat yoldaşı Şəfiqə xanım İstanbulda)

Atam onların yoxsulluqdan sürünür vəziyyətdə olduqlarını görüb. Daha sonra kim olduqlarını araşdırıb tapıb. Azərbaycan baş nazirinin həyat yoldaşı və uşaqlarının belə ağır vəziyyətdə yaşamaları atamı çox məyus edib, kədərləndirib. O, anamla evlənməyə qərar verib. Nənəmi də (Şəfiqə xanım Qaspıralı) öz yanlarına gətiriblər, birlikdə yaşayıblar. Niyazi dayım (Nəsib bəy Yusifbəylinin oğlu) isə ərzurumlu zəngin bir ailənin qızı ilə evləndi.

(Bu şəkili illərlə nənəm qoruyub, saxlayıb)

İş qurmaları üçün qayınatası onlara sərmayə verdi. Fəqət dayımı aldatdılar və təəssüf ki, pullar batdı. Dayım heç nəsiz ortalıqda qaldı. Daha sonra bir liseydə müəllim kimi çalışmağa başladı. Atam anamla evləndikdən sonra nənəmlə yanaşı, dayım da onlarla birlikdə yaşamağa başladı. Onlara da atamgil baxırdı.

Atam məni Almaniyaya göndərəndə dedi ki, heç vaxt alman qadınla evlənmə. Dostlarının hamısı alman qadınla evlənib, boşanmışdılar. Mən də atama qulaq asmadım. Atam haqlı idi. Alman qadınla nikahımız davam etmədi və ayrıldıq.

(Mirzə Göygöl, Zöhrə xanım, Oğuz bəy, Nuran xanım və Neriman Aykut)

-Göygöl Azərbaycanda Gəncə şəhəri yaxınlığında məşhur bir göldür. Necə oldu ki, siz “Göygöl” soyadını qəbul etdiniz? Atanız bu barədə sizə nə danışıb?

-Atamgilin keçmiş soyadı “Hacızadə” olub. Türkiyədə soyadla bağlı qanun tətbiq edilən zaman məmurlar atama deyiblər ki, “elə hacı-macı olmaz. Özünüz üçün başqa bir soyad tapın”. Cavad bəy tez “Gəncəli” soyadına sahiblənib. Atam da “Göygöl” sözünü soyad kimi qəbul edib. Hətta illər sonra atam öz evini qurarkən binanın adını “Gəncə” qoydu.

(Şəfiqə xanım Qaspıralı-Yusifbəyli)

– Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin qurucularından olan babanız Nəsib bəy Yusifbəyli və həyat yoldaşı Şəfiqa xanım haqqında nələr bilirsiniz? Ananız ailəsi haqqında sizə nələr danışardı?

-Anam ailəsi haqqında danışanda yalnız İsmayıl Qaspıralıdan bəhs edərdi. Atası haqqında danışmazdı. Babam və nənəm haqqında çox şey bilmirəm. Nənəm kədərlənməsin deyə babam haqqında evdə heç kim danışmazdı.

(Babamın qoruyub saxladığımız rəsimi)

-Nənəniz Şəfiqə xanım Qaspıralını (Nəsib bəy Yusifbəylinin xanımı) necə xatırlayırsınız? Şəfiqə xanım Nəsib bəydən ayrıldıqdan sonra necə yaşadı?

-Qohumlarımızdan başqa bir çox rus dostumuz vardı. Onlar İstanbuldan qatara minib, Yesilköyə bizə qonaq gələrdilər. Yemək yeyib, çay süfrəsi açardılar. Corc adlı bir nəfəri də xatırlayıram. Rus kolbasalarını gətirib bizimkilərə satardı. Nənəm evimizə gələn qonaqları qarşılardı, yola salardı, uşaqlarla vaxt keçirərdi.

(Mirzə Göygöl, Zöhrə, Səlcuk, Oğuz Yusuf)

-Şəfiqə xanım həyat yoldaşı Nəsib bəy Yusifbəylidən necə bəhs edərdi?  Nəsib bəylə Şəfiqə xanım ayrılmışdılar? 

-Evimizdə bu mövzuda heç kim danışmazdı. Çünki nənəm çox kədərlənirdi. Nənəmi incitməmək üçün heç kəs bu barədə söhbət açmazdı.

-Nəsib bəy Yusifbəylinin öldürülməsi, məzarının yeri ilə bağlı nə bilirsiniz? Ailədə bu barədə nə danışardılar? Ananız Zöhrə xanım atasından necə bəhs edərdi? Nəsib bəyin də qatili ermənilərdi?

-Gəncənin yaxınlığında azərbaycanlı və ermənilərdən ibarət yanaşı kəndlər olub. Bəzi erməni kəndliləri azərbaycanlıları təhdid edib oradan keçmələrinə mane olurlarmış. Atam da çox ehtiyatlı hərəkət edərmiş. Bəzən erməni kəndliləri qışqırırlarmış ki, “kəndə ayaq basma, səni öldürəcəyik”. Bəlkə babamı da onlar öldürüb. Amma bununla bağlı məndə dəqiq məlumat yoxdur.

Anam heç vaxt öz atasından bəhs etməzdi. Rus qonaqlar daim ətrafımızda idi. Gələn qonaqlar bir-biri haqqında qeybət edərdilər. Anam və nənəm isə sadəcə olaraq onlara müvəqqəti xoş münasibət göstərərdilər. Yəqin ki, anam babamla bağlı onlara məlumat ötürmək istəməyib.

-Azərbaycan Cümhuriyyətinin Ədliyyə naziri, görkəmli şəxsiyyət eyni zamanda qohumunuz olan Halil Has Mehmet Gürgören (Xəlil bəy Xasməmmədov) haqqında nə bilirsiniz?

-İnsanlar daim bizə gəlib, gecə yarısına qədər söhbət edərdilər. Onların arasında “Xan” adlı biri də vardı. Çox güman ki, o da önəmli bir insan idi. Atam onlara deyirdi ki, Azərbaycan cənnət kimi bir ölkədir, həyət-bağlarının gözəlliyindən söz açardı. Atam ermənilərin azərbaycanılara qarşı hər zaman düşmən münasibəti bəslədiklərini də qonaqlara danışardı. “Ağ ruslar” da bizim evimizdən əksik olmazdı. Halil Has Mehmet Gürgörenin ailəsindən heç kimi tanımıram. Valideynlərim sağ olsaydılar onlar barəsində bilərdilər.

(Mirzə Göygöl, Çingiz Göygöl və nəvə Tuluğ)

-Azərbaycan siyasi mühacirətinin görkəmli nümayəndəsi olan əminiz Çingiz Göygöl necə bir həyat yaşadı? Əminizin övladları ilə əlaqə saxlayırsınız?

-Əmim Çingiz inşaat mühəndisi idi, öz şirkəti vardı. Evlərin damını tikirdilər. Qazancı bol idi. Biz uşaqlara həmişə xərcləmək üçün pul verərdi. Təəssüf ki, əmim qızı Türkizlə əlaqəmiz kəsildi. Əmim çox vaxt kefsiz olurdu. Çünki onun heç oğlan övladı olmamışdı. Daha sonralar isə çoxlu oğul nəvələri oldu.

-Azərbaycanla bağlı hansı xatirələriniz var? Azərbaycan sizin üçün nə deməkdir? Gəncəyə gəlmək istəyərsiz?

-Atamın iki böyük bacısı (sürgündən gəliblər) illər sonra Hamburqa bizi ziyarət etməyə gəlmişdilər. Daha sonra Viesbadendə yaşayan bacım Şuləyə də baş çəkdilər. Birlikdə çox gözəl vaxt keçirdik. Təəssüf ki, mən heç vaxt Azərbaycana getməmişəm.

Anam və atam quru yol ilə Azərbaycana gedəndə Naxçıvandakı erməni gömrük məmurları onlara qarşı ədəbsizlik edərlərmiş, çox kobud və qəddar münasibət göstərirlərmiş.

İndi isə Azərbaycana getmək çox asandır. Amma mən qocalmışam. İnşallah qızım və nəvələrim bir gün Azərbaycana gedərlər.

Atam həmişə vətən həsrəti ilə yaşadı. Anam da, atam da öz vətənlərindən uzaq düşdülər. Bütün həyatları boyu bunun kədəri ilə yaşamalı oldular. Mən də vətənim olan İstanbul, Türkiyəmi itirdim. Uşaqlığımın, gəncliyimin keçdiyi ölkə, şəhər artıq yoxdur və ya çox uzaqda qalıb.

(Meral Qaspıralı və Tuluğ Göygöl)

-28 May Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin ildönümüdür (1918-ci il). Ailəniz Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin dəyərlərindəndir. Azərbaycanda sizi sevən insanlara nə demək istərsiniz?

-İnsanlar bir-birlərinə hörmət etməli, yaxşı yola getməlidirlər.

-Cənnət Vətəninizi qoruyun, sahib çıxın.

-Bir millət, iki Cümhuriyyət.

-Sevgi, hörmət və salamımı göndərirəm.

Hafiz Əhmədov

HafizTimes.com

Oxuyun

Trend yazılar