Bizimlə əlaqə

Müsahibə

`Yazıq qadın səfalət içində öldü` – Rəsulzadənin zirzəmidə günəşə həsrət qalan Böyük Eşqinin dostları (EKSKLÜZİV)

Yayımlandı

da

Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin qurucusu Məhəmməd Əmin Rəsulzadəni böyük məhəbbətlə sevən həyat yoldaşı, polyak əsilli Vanda (Leyla) Rəsulzadənin Ankaradakı qonşuları, ailə dostları HafizTimes.com-a danışıblar.

Bülent Danışoğlu – İqtisadçı. Uzun illər Dövlət Planlama İdarəsində çalışıb.  Hazırda təqaüdə çıxıb. İnternet qəzetində iqtisadi mövzuda məqalələri yayımlanır.  Ankarada yaşayır.

-Niyə illər sonra məhz Məhəmməd Əmin Rəsulzadənin həyat yoldaşı polyak əsilli Leyla xanım (Vanda) haqqında məqalə yazmaq qərarına gəldiniz? Bu bir sifariş idi? (2004-cü ildə)

-Leyla xanım çox diqqət çəkən bir insandı, qəribə hadisələr yaşamışdı. Onunla həmişə söhbət edərdik. Mən o vaxtlar çox gənc idim. Leyla xanımla danışdıqlarımızı bir dəftərə qeyd edərdim. Düşünürdüm ki, gələcəkdə bu mövzuda gözəl bir roman yazım. Amma çox təəssüflər olsun ki, qeydlərimin olmasına baxmayaraq roman yaza bilmədim.

Dostlarım dedilər ki, roman yaza bilmirsənsə heç olmasa gördüklərini, qeydlərini qələmə al. 2006-cı ildə Türkiyədə mənim tarixçi dostlarım tərəfindən nəşr olunan bir jurnalda həmin qeydlərimi bir məqalə, araşdırma kimi yayımladım.

-Leyla xanımı (Vanda) ilk dəfə nə vaxt gördünüz? Onu necə xatırlayırsınız?

-Leyla xanımı həmişə küçədə (sokakda) görərdik. Həmin vaxt Ankara çox da böyük deyildi. Nəqliyyat da sıx deyildi. İnsanlar küçələrdə azad şəkildə gəzirdilər. Leyla xanım da iti ilə birlikdə gəzməyə çıxardı. O vaxtlar da Leyla xanım çox yaşlı idi. Bəlkə də mən çox gənc idim və buna görə də o gözümə yaşlı görünərdi. 1970-ci illərin əvvəllərindən danışıram. Çox incə bir xanım idi. Elə bil toxunsan qırılacaq kimi idi. Məhəllədə çalışan hər kəs onu çox sevərdi. Leyla xanıma “madam” deyə müraciət edərdilər.

Ankarada “Küçük Esat” deyilən bir yer var. Bəlkə də eşidibsiniz. Mərkəzdə yerləşir. Leyla xanımı həmişə orda görərdim. Daha sonralar isə Leyla xanımın özü bizə gəldi.  Çox şirin-məzəli söhbətləri vardı. Leyla xanımla anam Maral yaxın rəfiqə idilər. Biz ailəliklə Leyla xanımla söhbət etməyi sevirdik. Bizə gələndə qardaşım Şinası ilə, mənimlə gözəl ünsiyyət qururdu.  Hətta Leyla xanımın atamla da yaxşı münasibəti vardı.

Həmin vaxtlar şəxsən mən Məhəmməd Əmin Rəsulzadəni heç tanımırdım. Onun varlığı haqqında bizə ilk məlumatı da Leyla xanım özü dedi.

Çox yaxşı yadımdadır ki, bir dəfə Leyla xanımın evinə getmişdim. Anam isə həmişə gedərdi. Leyla xanım köhnə binanın zirzəmisində yaşayırdı. Həddən artıq yoxsul idi. Onun evinə heç vaxt günəş şüaları düşmürdü. Rütubətli-nəmli bir zirzəmi idi. Bizim evə gəldiyi zaman həmişə günəşlənərdi. Çünki bizim evə günəş şüaları düşərdi.

Mən isə belə düşünürdüm ki, yəqin günəş görməyən evdə yaşadığı üçün bizə gələndə günəşlənir. İllər sonra Avropaya  getdiyim zaman gördüm ki, həqiqətən də Qərb insanları günəş gördükləri zaman günəşin altında dururlar. Leyla xanım da bizim evin balkonunda günəş şüalarının altında uzanardı.

Leyla xanımın çox maraqlı söhbətləri olardı. Kirayə qaldığı zirzəmidəki evin sahibindən həmişə şikayət edərdi. Çox ləyaqətli, qürurlu qadın idi. Heç kimdən yardım istəməzdi. Bəzi Azərbaycan dərnəklərinin üzvləri onun yanına gəlib-gedirdilər. Kim olduqlarını dəqiq bilmirdik. Yəqin ki, Müsavatçılardı. Amma Leyla xanım heç onlardan da yardım almazdı.

Leyla xanımın evində yalnız bir sandıq vardı. İçərisi dolu idi. Amma dəqiq nələr olduğunu bilmirdim. Yəqin ki, hamısı sənəd və şəkillər idi. Anam Maral hazırda yaşayır. 93 yaşı var. Anamla Leyla xanım çox yaxın rəfiqə idilər. Amma Leyla xanım anamdan da çox yaşlı idi. Leyla xanım bir gün anamın yanında həmin sandığı açıb və gənclik illərinin şəkillərini ona göstərib. Anam deyir ki, Leyla gənclik illərində də çox gözəl bir qadın olub. Leyla xanım vəfat etdiyi zaman gəlib o sandığı, evdə olan bütün sənədləri, rəsimləri götürüblər. Bilmirəm ki, onların aqibəti necə oldu. Guya ki, indi heç kəsdə yoxdur.

O vaxtlar Leyla xanımla bağlı məqalə yazan zaman düşünmüşdüm ki, azərbaycanlıların əksər hissəsi Leyla xanımın varlığından narahatdılar və onun adını belə çəkmək istəmirlər. Düşündüm ki, xristian və ya polyak olduğu üçün Leyla xanımı qəbul etmək istəmirlər. Bəlkə də Leyla xanımı M.Ə.Rəsulzadəyə yaraşdırmırlar…

Amma mən xüsusi ilə qeyd etmək istəyirəm ki, onlar bir-birinə çox yaraşıblar. Leyla xanım da düzgün bir insan idi. Düşünün ki, biz həmin vaxt 20 yaşında idik, Leyla xanım isə ən az 70 yaşında idi. Amma mən də, qardaşım da Leyla xanımla danışmaqdan zövq alırdıq. Çünki onun ağlı, zəkası yüksək səviyyədə idi.

-Hansı dildə danışırdı?

-Türk dilində danışardıq. Tələffüzü bir az fərqlənsə də türkcəni yaxşı bilirdi.

-Leyla xanımla bağlı heç vaxt unutmadığınız bir məqam varmı?

-Təxminən 1973-cü ildə seçkilər keçirilirdi. Leyla xanıma sual verdim ki, hansı partiyaya səs verdiniz? Partiyanın adını çəkmədən dedi ki, Ecevitə səs verdim. Sual verdim ki, niyə Bülent Ecevitə səs verdiniz? Cavab verdi ki, “Ecevitin düşüncələri Emin bəyin fikirlərinə çox uyğun gəlirdi”. Bunu eşitdiyim zaman çox təəccübləndim. Çünki, o illərdə mən də Bülent Eceviti çox sevərdim. Biz onu solçu lider olaraq görərdik. B. Ecevitin milliyətçi olduğunu daha sonra öyrəndik. Həmin vaxtlar isə hiss etməmişdik. Həm solçu, həm də millətçi fikirlərə sahib imiş. Leyla xanımla bağlı həmin məqaləni yazarkən gördüm ki, M.Ə.Rəsulzadə də əvvəllər belə bir fikir sahibi olub. Sonralar Bülent Ecevitin millətçi tərəflərini gördüyümüz zaman Leyla xanımın çox düzgün vurğuladığına yenidən şahid olduq.

-Leyla xanım Azərbaycanla bağlı sizə heç danışardı?

-Heç vaxt danışmadı. Zənn edirəm ki, bu barədə məlumatsız idi. Həmişə Emin bəydən danışardı. Məhəmməd Əmin Rəsulzadədən “Emin bəy” deyə bəhs edərdi. Azərbaycanla bağlı söhbət etdiyimizi heç xatırlamıram.

-Bəlkə Emin bəy ona Azərbaycanla bağlı çox məlumat verməyib?

-Leyla xanım həyat yoldaşı ilə bərabər oturub ciddi mövzularda, siyasətlə bağlı danışmayacaq xanıma bənzəmirdi. Onların bərabər siyasi fəaliyyətləri də olub. Amma Leyla xanım bizə Azərbaycanla bağlı danışmadı. Bəlkə də mən ona bu barədə sual verməmişəm. Həmin vaxtlar Azərbaycan da müstəqil bir dövlət də deyildi.

-Leyla xanım Emin bəyin azərbaycanlı həyat yoldaşı, övladlarının olması, sürgünə göndərilmələri barədə məlumatlı idi?

-Leyla xanım Emin bəyin şəxsi həyatından danışmadı. Yəqin ki, Leyla xanım bu barədə məlumatlı olub. Amma mən heç nə bilmirdim.

Leyla xanımın “Polşanın lideri olan marşal Pilsudskinin qardaşı qızı olması” barədə məlumatları bəzi Azərbaycan xəbər saytlarından oxumuşam. Amma Leyla xanımın özü də mənə bu barədə heç nə danışmayıb. Amma müəyyən şübhələrim vardı. O illərdə Rəsulzadəni tanımadığım kimi, Pilsudskini də tanımırdım. Bəlkə də Leyla xanım danışıb amma mən başa düşməmişəm. Fəqət gördüm ki, Varşavada Universitetdə çalışan bir azərbaycanlı xanım (Ş.Kazımova) bu mövzuda araşdırma aparıb. Və həmin xanım da qeyd edib ki, Leyla xanım Pilsudskinin qardaşı qızı olmayıb. Pilsudski Polşanın Atatürkü olub. Hər kəsin hörmət etdiyi, sevdiyi bir insandı. Belə bir qohumluq olsaydı mütləq üzə çıxardı. Xüsusi ilə qeyd etmək istəyirəm ki, Leyla xanım mənə öz ailəsindən çox bəhs edib. Amma onun Pilsudskidən danışdığını xatırlamıram.

Leyla xanım deyirdi ki, ailəsi də müstəqillik qazanmaq üçün Rusiyaya qarşı çox mübarizə aparıb. Sibirə sürgün ediliblər. Bir dəfə Leyla xanımın Polşadan qohumları Ankaraya gəlmişdi. Leyla xanım bizi onlarla tanış etdi. Biz də qonaqları Ankarada gəzdirdik. Dəri paltarlar axtarırdılar. O vaxt eşidiblər ki, Türkiyədə dəri paltar satılır.

“Leyla xanım səfalət, yoxsulluq içində öldü”

-Vanda xanımın səmimiyyətinə şübhə etdiyiniz məqamlar heç oldumu?

-Leyla xanım möhtəşəm bir qadın idi. Həyat yoldaşını da çox sevərdi. Amma yazıq qadın səfalət içərisində yaşadı və öldü… Bir iti vardı. İti öldükdən sonra zirzəmiyə bir pişik də gəldi. Leyla xanım həmin pişiklə birlikdə yaşayırdı. Çox kasıb idi. Ən aşağı məbləğdə təqaüd alırdı. Əvvəllər Milli Kitabxanada çalışmışdı. Rus dilini ana dili kimi bilməsinə rəğmən, rus dili müəlliməsi kimi çalışmağı heç vaxt qəbul etmədi.

-Siz niyə Leyla xanımın ölümündən iki gün sonra xəbər tutdunuz?Onun da düşmənləri vardı?

-Çünki biz cəmi bir neçə gün öncə həmin məhəllədən köçmüşdük. Ona görə də Leyla  xanımın vəfat etməsini həmin gün bilmədik. Bizim üçün də çox ağır oldu. Anam da bilən kimi ora getmişdi. Bəzi Azərbaycan dərnəkləri onun cənazəsini tez bir zamanda dəfn ediblər və evdə olan bütün arxivi, sənədləri özləri ilə aparıblar. Həmin şəxslərin kim olduqlarını bu gün də dəqiq bilmirik.

-Leyla xanım Emin bəylə olan sevgisindən necə bəhs edərdi?

-Leyla xanım Rəsulzadəyə heyran olmuşdu. Ondan sevgi ilə, heyranlıqla danışardı. Leyla xanım bizə həmişə deyirdi ki, Rəsulzadə ilə Polşada çox-çox böyük bir eşq yaşayıblar.

-Leyla xanım Stanlinlə Rəsulzadənin münasibətləri barədə sizə heç bəhs etdimi? Məsələn, Rəsulzadənin Rusiyadan Finlandiyaya necə getdiyini açıqladımı?

-Leyla xanım Stalini də, çarı da heç sevmirdi. Yəni Rusiyadakı bütün quruluşları sevməzdi. Leyla xanım deyirdi ki, Emin bəy həbs olunduğu zaman bərk xəstələnib. (xəstəliyin adını indi unutmuşam) Bu zaman isə Stalin çox qorxu keçirib. Leyla xanım deyirdi ki, xalq Rəsulzadəni çox sevirdi. Xəstəxanada vəfat edən zaman heç kim onun xəstəlikdən öldüyünə inanmayacaq. Deyəcəklər ki, “Emin bəyi Stalin, dövlət öldürdü”. Buna görə xalq arasında etirazlar baş qaldıra bilər. Məhz bu səbəbdən Stalin Rəsulzadəni müalicə üçün Finlandiya (“unutmuşam və yaxud İsveçə”) göndərdi. Leyla xanımın şəxsən özü mənə bunu danışıb. Mən həmin məqaləni yazarkən oxudum ki, Stanlinlə Rəsulzadə yaxın dost olublar və s. Amma Leyla xanım Rəsulzadənin Stalinlə qədim dostluğu barədə heç vaxt bəhs etmədi. Leyla xanım Stalindən nifrətlə danışardı, onu düşmən kimi təqdim edərdi. “Emin bey ölürse Azeriler ayağa qalxar və başıma iş açarlar” kimi düşündüyü üçün Stalin onu müalicəyə göndərib.

-Bəs siz Leyla xanımın əsil adının Vanda olduğunu necə öyrəndiniz?

-Bizə adının Leyla olduğunu söyləmişdi. Onun Polşadan olduğunu bildikdən sonra bir gün sual verdim ki, sizin əsl adınız nə olub? O isə cavab verdi ki, Vanda. Hər kəs onun xarici ölkədən olduğunu bilsədə də Leyla xanım deyə müraciət edərdilər.

-Leyla xanımın birinci həyat yoldaşından övladı olmuşdu?

-Bu barədə söhbətimiz olmuşdu. Dedi ki, heç vaxt övladı olmayıb. Bacısı uşaqlarının olduğunu deyərdi.

-Leyla xanımın məzarının yerini bilirsinizmi

-Bu mənim ürəyimdə bir yaradır. Təəssüf ki, bilmirəm. Ankarada bir qəbirstanlığa getdiyim zaman xristian məzarlığının yerini soruşdum. Amma onun məzarını tapa bilmədik.

-Leyla Rəsulzadənin məzarı artıq tapılıb, bərpa da olunub…

-Buna görə çox sevindim. Nə gözəl xəbər oldu…Yazıq qadının nə yaxşı ki, bir məzarı da var, təmir də olunub…Xahiş edirəm məzarın şəkilləri varsa mənə də göndərin.

-Bayaq dediniz ki, Leyla xanımın evində olubsunuz. Sizi necə qarşıladı?

-Rəsulzadə vəfat etdikdən sonra Leyla xanım yalnız qalıb, çox yoxsullaşıb və elə bir şəraitsiz kirayə evə köçməli olub. Ev zirzəmidə, yerin içərisində idi. Yerdən bir az yuxarıda balaca pəncərəsi vardı. Oradan mənə baxıb “hu-hu” deyə səslənərdi. Mən də baxıb gülərdim. Çox gözəl, şən təbiətli bir xanım idi. Evə qətiyyən günəş şüası düşmürdü.

Demək olar ki, evin içində heç nə yox idi. Xatırlayırım ki, evdə bir sandıq vardı. Qarşısında bir stol da vardı. İçərisi çox qaranlıq idi. Emin bəy kəlməsi dilindən düşməzdi. Bütün söhbətlərində Emin bəydən danışardı. “Emin bəy belə idi, bunu sevərdi, ora gedərdi və s.”

Leyla xanım həmişə kirayə borcunu artıran ev sahibindən “çar” deyə bəhs edərdi. Tez-tez beli ağrıyardı. Bel ağrısına isə “Stalin” deyərdi. Deyirdi ki, “çar” yenə kirayənin qiymətini artırmaq istəyir. Biz də çox gülərdik. Rusları, Stalini heç sevməzdi. Bu da  yəqin ki, Polşada illərlə rus əsarətində qaldığı üçün idi.

Leyla xanım xristian idi?

-Əlbəttə xristian idi. Həftə sonları İtalya səfirliyinin baxçasındakı katolik kilsəsinə dua etməyə gedərdi. Amma dindar bir qadın deyildi. Hətta bir dəfə özü dedi ki, həftə sonları kilsəyə gedirəm.

-Mənim anam da, atam da Leyla xanıma heyrandılar. Leyla xanım bizə gəldiyi zaman çox sevinərdik, bir masaya oturub yemək də yeyərdik. Türkiyə, Ankaranı çox sevərdi. Həmişə deyirdi ki, Türkiyə günəşli bir ölkədir.

-1950-ci illlərdə Türkiyədə Tevfik İleri adlı bir təhsil naziri vardı. O, Leyla xanıma çox hörmət etmişdi. Leyla xanımı Milli Kitabxanada işlə təmin etmişdi. Həmişə ondan bəhs edərdi. Rəsulzadə ilə Leyla xanımın İsveçrədən Türkiyəyə gəlmələrinə kömək edən səfir Yakup Kadri Karaosmanoğlunu həmişə yad edərdi, xoş sözlər söylərdi.

-Leyla xanım Emin bəyin vəfatından danışdımı? Söylədimi ki, M.Ə.Rəsulzadə vəfat edən zaman 3 dəfə Azərbaycan deyib?

-Mən inanmıram. Bu sadəcə azərbaycanlılarla bağlı deyil. Dünyanın hər yerində olan insanlar üçün deyə bilərəm ki, bu düzgün deyil. İnsan orada vəfat edir. Sonradan gələnlər özlərindən bir şeir uydururlar. Nə Atatürk, nə də Rəsulzadə və başqaları haqqında bu cür hekayələrə qətiyyən inanmıram. O, belə hekayələr olmasa da böyük bir şəxsiyyətdir.

-Leyla xanım Polşaya qayıtmağı düşünmürdü?

-Bir dəfə Polşaya getmişdi. Təxminə 3 ay orada qaldı. Sonra qayıdıb gəldi. Çox xoşbəxt olmuşdu. Deyirdi ki, həftə sonları Varşavada bir parkda yalnız oturub Şopenin musiqilərini dinləyirmiş. Həmin park Şopenin evinin önündə idi. Deyirdi ki, evin içərisindən piano səsləri gəlirdi. Elə bil Şopen özü canlı ifa edirdi. Həmin vaxt özünü çox yaxşı hiss ediyini mənə söyləmişdi.

İllər sonra mənim həyat yoldaşım da bir iclas üçün Varşavaya getdi. Gələndə dedi ki, mən də parkda Şopen musiqiləri dinlədim. Yəni Leyla xanımın söylədikləri hələ də Varşavada davam edir.

Bəzən mən ona zarafatla “Vanda” deyə müraciət edərdim. O, isə gülərək Leyla deyərdi. Özü şəxsən mənə dedi ki, Emin bəy ona “Leyli və Məcnun” poemasını danışıb. Və onu “Leyla” deyə çağırıb. Bundan sonra Vanda Leyla olub. Evində olan sandıqda Rəsulzadənin şəkillərini də illərlə qoruyub saxlamışdı.

-M.Ə.Rəsulzadənin xanımından yazdıqdan sonra Azərbaycandan kimsə sizinlə əlaqə saxladımı?

-Azərbaycandan kimsə mənimlə maraqlanmadı. Amma fikirlərimdən çox faydalandılar, bəziləri öz adlarına çıxmağa çalışdılar. Bir məqamı xüsusi ilə qeyd etmək istəyirəm. Həmin məqalə də yazmışım ki, “bir gün Leyla xanımla küçədə qarşılaşdıq. Əynimdəki “parka”nı görən Leyla xanım dedi ki, o vaxt biz də “mujik kaskası” qoyardıq. Bu söhbətimizi yazımda qeyd etmişdim. Mən “parka” deyə yazmışdım. Bilmirəm ki, bu söz Azərbaycan dilində necə tərcümə olunur. Bu əsgərlərin formanın üzərindən geyindikləri bir jaketdir. Azərbaycanda bəziləri bunu “kürk” deyə tərcümə etmişlər. “Kürk” bizdə heyvan dərsindən hazırlanmış qalın paltara deyilir. Yanlış tərcümə ediblər. “Parka” əsgərlərin formanın üzərinə geyindikləri yüngül jaketdir. O zamanlar solçu gənclər əyinlərinə “parka” geyinərdilər. Mən də o vaxtların solçu gənclərindən idim. Leyla xanımgil isə inqilabçı olublar.

Leyla (Vanda) Rəsulzadənin qonşusu, ailə dostu jurnalist Şinasi Danışoğlu da fikirlərini HafizTimes.com-la bölüşüb:

-Leyla xanımı ilk tanıdığımda mən uşaq idim. Əslində Leyla xanımdan öncə onun itini tanıdım. Ağ rəngdə gözəl bir iti vardı. Evi zirzəmidə yerləşirdi. Çox kasıb idi. Əslində Türkiyə dövləti ona iş təklif etmişdi. Dövlət idarələrindən birində rus dilinin tədrisi ilə bağlı ona iş təklif olunmuşdu. Bunu xatırlayıram. O isə polyak idi. Ölkəsinin Stalin zamanında Rusiya tərəfindən işğal edilməsinə görə  rus dilinə qarşı sərt münasibət bəsləyirdi. O, rus dilini tədris etməyi rədd etmişdi. Əslində o, yüksək məbləğdə maaşdan da imtina etmişdi. Milli Kitabxanada daha az maaşla işləməyə üstünlük verdi.

Yaxşı xatırlayıram ki, o tez-tez bizim evə qonaq gəlirdi. Bizim evin balkonunda günəşlənirdi. Biz də onu yalnız qoyurduq. Dərindən nəfəs alırdı, hava qəbul edirdi.

Rusiyaya düşmən olduğu üçün Sovetlərin də əleyhinə idi. Fəqət illər sonra onun Polşadan bacısı uşaqları Ankaraya gəldilər. Və onu da Polşaya apardılar. Polşadan qayıtdıqdan sonra onun sosializmlə bağlı düşüncələrinin dəyişdiyinə şahid oldum. Oranı Sovet İttifaqı kimi görmürdü, Rusiya kimi qəbul edirdi. Və ölkəsini də Rusiyanın işğal etdiyini düşünürdü. Buna görə də ruslardan, Rusiyadan xoşu gəlmirdi. Rusiya ilə bağlı kəskin münasibəti heç vaxt dəyişmədi. Amma sosializmlə bağlı düşüncəsi yaxşı tərəfə dəyişmişdi. Bunu xatırlayıram. Varşavada bir müddət qalmışdı və oradakı sistemi bəyəmişdi. Deyirdi ki, insanlar danışlanların əksinə olaraq öz həyatlarından razıdılar. Təbii ki, bu Polşada “solidarity” mübarizələrinin başlamasından öncə idi…

Hafiz Əhmədov

HafizTimes.com

Müsahibə

`Elə bilirdim ki, babam prezident olub` – Topçubaşının nəticəsi: “Bu, məni çox təsirləndirir” (EKSKLÜZİV-FOTOLAR)

Yayımlandı

da

Tərəfindən

“Bodrumda işlədiyim gümüş zərgərlik mağazasına azərbaycanlı müştərilər də gəlirdi. Deyirdilər ki, Azərbaycandakı məktəblərdə babam Əlimərdan bəy Topçubaşı ilə bağlı dərslər keçirilir. Çox xoşbəxt olurdum”

“Nənəm onun Prezident (Cumhurbaşqanı) olduğunu söylərdi. Amma deyəsən elə deyilmiş…”

“Babam Bakıdakı çiçək mağazalarından bütün gülləri satın alıb və ona hədiyyə edib”

“Babam pul qazanmaq üçün Parisdə meyvə-tərəvəz bazarında hamballıq edib”

“Azərbaycanlıların babamı belə xatırlamaları və ondan yüksək səviyyədə bəhs etmələri məni çox təsirləndirir…”

Əlimərdan bəy Topçubaşı – Azərbaycanın görkəmli dövlət xadimi. Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin (AXC) qurucularından biri, AXC Parlamentinin ilk sədri, Xarici işlər naziri. Milli müstəqilliyimiz və dövlətçiliyimiz üçün borclu olduğumuz tarixi bir şəxsiyyət

Əlimərdan bəy Topçubaşının böyük qızı Sara Kürdəmirdən (Topçubaşı) 2 nəvəsi olub, Zərifə və Gülnarə Kürdəmir. İllər öncə Zərifə Kürdəmir vəfat edib. 97 yaşlı Gülnarə Kürdəmir və Zərifə Kürdəmirin qızları hazırda İstanbulda yaşayırlar.

(Xalam Zərifə, anam Gülnar və mən)

Jurnalist Hafiz Əhmədov tarixi şəxsiyyət Əlimərdan bəy Topçubaşının Türkiyədə yaşayan məşhur nəticəsi Nilufer Sanderi və ailə üzvlərini  tapıb həmsöhbət olub. HafizTimes.com-a eksklüziv müsahibəsində Nilufer Sander ailəsi ilə bağlı bir çox gizli qalmış məqamlara aydınlıq gətirib. N.Sander həmçinin ailəsi ilə bağlı foto şəkillərdən ibarət arxivi də Azərbaycan mətbuatı tarixində ilk dəfə olaraq HafizTimes.com-a təqdim edib:

(Nilufer Sander)

-Əvvəlcə bizə özünüzdən bəhs edin…

-1950-ci ildə İstanbulda anadan olmuşam. Rəhmətlik atam Necdet Sander məşhur şair, Cümhuriyyət qadını Şükufə Nihal və Ədəbiyyat-Türk Dili üzrə Prof. Mithat Sadullah Sanderin oğlu idi. Atam 1960-1980-ci illərdə İstanbulun ən gözəl, böyük kitab evlərini açdı və öz nəşriyyatını qurdu, bir çox kitabı fransız və ingilis dillərindən tərcümə etdi.

(Solda mən və xalam qızı -1965)

-Nilufer xanım, hazırda nə işlə məşğul olursunuz, harada yaşayırsınız?

– 32 ildir ki, Bodrumda yaşayıram. Əvvəllər isə 8 il Almaniyada, 8 il Cənubi Amerikada yaşadım. 4 il Braziliyada və Venesuelada yaşadım. Keçmiş həyat yoldaşım alman idi və işlə əlaqədar olaraq orada yaşayırdıq. O illər çox gözəl idi. Oğlum Alex isə 1976-cı ildə San Pauloda anadan olub.

(Əlimərdan bəyin məzarını anam ziyarət edib – Paris)

-Ananız Gülnar xanım Kürdəmirin (Əlimərdan bəyin nəvəsi) səhhəti necədir? Karantin rejimində ananızla heç görüşə bilirsinizmi?

-Anamın 97 yaşı var. İstanbulda tək yaşayır, gözləri də çox zəif görür. Məlum virusa görə bu il anamı görə bilmədim, yalnız telefonla əlaqə saxlayırıq.

(Anam Parisdə iti ilə birlikdə)

-Ananızın ailəsinin azərbaycan əsilli olduğunu nə vaxt öyrəndiniz? Bu barədə nənəniz Sara xanım Topçubaşı (Əlimərdan bəyin qızı) və ananız sizə nə danışardı?

-Həmin vaxt çox balaca idim. Təxminən 8 yaşım olardı… Hələ 5 yaşım olarkən yəni 1955-ci ildə anam və qardaşım Fikrət ilə Cenevrəyə köçdük. 3 il orada yaşadıq, fransızca məktəbə getdik. Evdə həmişə fransızca danışardıq. 1958-ci ildə İstanbula qayıtdıq və qardaşımla birlikdə nənəmgilin (Sara xanım Topçubaşı) evində qalırdıq. Çünki anam müalicə üçün İsveçrəyə qayıtdı. 2 il boyunca nənəm Sara xanım bizə çox yaxşı baxdı.

(Nənəm Sara Topçubaşı-Kürdəmir Bakıda)

Təbii ki, babam Əli Əşrəf Kürdəmirlə (Sultanov) ya rusca, ya Azərbaycan dilində, ya da fransızca danışardılar. Əslində Sara nənəm qardaşım və mənə bu mövzuda çox şey danışmazdı. Yəqin ki, çox balaca idik və siyasəti başa düşmürdük…

(Anam və babam Əli Əşrəf Kürdəmir Parisdə -1940 )

-Nənəniz Sara xanım Topçubaşını (Əlimərdan bəyin qızı) necə xatırlayırsınız? Onunla bağlı hansı xatirələriniz var?

-Anamın anası, yəni Sara nənəm bir mələkdi. Onu anamdan daha çox sevdim. Anamın böyük bacısı Zərifə xalamın da iki qızı vardı. Biz 4 uşaq eyni yaşda idik. Hər il məktəbimiz yaz tətilində olanda 3,5 ay və digər qış tətillərində də Sara nənəm və Əli Əşrəf Kürdəmir babamın Erenköydəki böyük baxçalı villalarında qalırdıq. Orada geniş bir baxça, bostan vardı. Bütün tərəvəz və meyvələri bağımızdan toplayırdıq. Təbii ki, nənəmgilin azərbaycanlı dostları, qonaqları da ora gəlirdilər. Nənəm və babam Parisdən qayıtdıqdan sonra Erenköydə bu böyük baxçalı villanı satın almışdılar. Mənim həmin baxçada çəkilmiş çoxlu ağ-qara şəkillərim var.

(Saffet əminin xanımı Nəfisə və mən)

-Nənəniz Sara Topçubaşının qardaş-bacılarını (Əlimərdan bəy Topçubaşının digər övladları) heç gördünüzmü?

-Nənəmin Saffet əmi adlı (Həsən bəy Zərdabinin sonuncu övladı) Ankarada yaşayan bir qohumu vardı. Həyat yoldaşı Nəfisə xala yazda bizə qonaq gələndə mənə rus dilində dərs keçərdi. Bir neçə ağ-qara şəklimiz də var. Təəssüf ki, Saffet əminin belə tanınmış bir atasının olduğundan indiyə qədər xəbərim yox idi. Çox sağ olun ki, onun atası Həsən bəy Zərdabi ilə bağlı mənə geniş bilgi verdiniz.

(Saffet Məlik-Zərdabinin sənədi)

Bizə həmişə deyirdilər ki, Saffet nənəmin dayısıdır. Biz də fikirləşərdik ki, nənəmizin belə gənc dayısı necə ola bilər? Uzun boylu və ciddi bir insan idi. Əsasən də rus dilində danışardı. Həyat yoldaşının adı Nəfisə idi. Onların övladı yox idi. Nəfisə xanım mənə rus dilini öyrədirdi. Onlar Ankarada yaşayırdılar. Yaz aylarında nənə-babamın Erenköydəki evinə qonaq gəlirdilər. 2-3 həftə nənəmgildə qalırdılar. Erenköydəki villanın həyətində başqa bir ev də vardı. Onlar qonaq gələndə həmin evdə qalırdılar.

(Anam Gülnar Kürdəmir və nənəm Sara Topçubaşı 1970)

Nilufer Sanderin anası Gülnar Kürdəmir: “Saffet dayı ilə Nefise xala çox gec evlənmişdilər. İkisi də yaşılı idi. Anamla Saffet bəy çox yaxın idi. Çünki, Saffet onun doğma dayısı, ailə üzvü idi. Saffet dayı mədəni bir insan idi. Onu çox sevərdik. Çox az danışardı. Nefise xanımla ailə qurduğu günü xatırlayıram. Həmin vaxt Saffet dayı İstanbulda yaşayırdı. Onların heç toy mərasimləri də olmadı. Çünki, hər ikisi də yaşlı insanlar idi. Onlar evlənəndə Nefise xalanın 40-dan çox yaşı vardı. Anam tez-tez onları bizə yeməyə dəvət edərdi”.

(Ənvər Topçubaşı və mən Erenköydə -1953)

-Başqa bir şəkildə isə nənəmin qardaşı Ənvər əmi (Əlimərdan bəy Topçubaşının oğlu) məni qucağına alıb. 1952-1953-cü illər olmalıdı… Dəqiq xatırlamıram.

(Əlimərdan bəy Topçubaşı Parisdə parkda)

-Azərbaycanla bağlı hansı xatirələriniz var?

-Mən heç vaxt Azərbaycanda olmamışam. Amma Azərbaycandan bir neçə dostum var. Yayda Bodrumda işlədiyim gümüş zərgərlik mağazasına azərbaycanlı müştərilər də gələrdilər. Dərhal onlarla danışardım, nənəmin azərbaycanlı olduğunu söylərdim. Atası Əlimərdan bəy Topçubaşıdan söhbət açardım. Hamı Əlimərdan bəy Topçubaşını tanıyar, ondan  heyranlıq və hörmətlə bəhs edərdilər. Deyirdilər ki, Azərbaycandakı məktəblərdə Əlimərdan bəy Topçubaşı ilə bağlı dərslər keçirilir. Mən də xoşbəxt olardım.

(Nənəm Şükufə Nihal və mən 1951-ci il)

-Əlimərdan bəy Topçubaşı və həyat yoldaşı Pəri xanım haqqında daha nə bilirsiniz?

-Əlimərdan bəy haqqında yalnız internetdən oxuduqlarımı bilirəm. Nə anam, nə də nənəm onun haqqında çox danışmadılar … Əlbəttə ki, onun Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin qurucusu olduğunu deyirdilər. Anam isə son illərdə nənəsi Pəri xanımı çox sevdiyini söylərdi.

(Solda nənəm Sara xanım qucağında anam, xalam İstanbulda çimərlikdə)

-Əlimərdan bəy Topçubaşı sizin üçün kimdir?

-Əlimərdan bəy Topçubaşı fəxr etdiyim bir babamdır. Əlbəttə ki, onu şəxsən tanıya bilmədim. Sonralar internetdən oxuyub öyrəndim ki, babam Qafqazdakı bütün müsəlman ölkələrini bir yerə toplayıb Rus çarının hakimiyyətindən xilas etmək istəyib. Bu, təbii ki, nəhəng bir layihə idi…

(Anam və oğlum Alex 2003, anamın evi)

-Ananız Gülnar xanım Kürdəmirin (Əlimərdan bəy Topçubaşının nəvəsi) evində babası Əlimərdan bəy Topçubaşının rəsimləri var. O rəsimlərlə bağlı hansı xatirəniz var? Ananız sizə ailəsi ilə bağlı nə danışardı?

-Həmin şəkillər çəkiləndə mən hələ doğulmamışdım. Sadəcə onun kim olduğunu söylədilər. Nənəm onun Prezident (Cumhurbaşqanı) olduğunu söylərdi. Amma deyəsən elə deyilmiş… Parlament sədri olduğu haqqında oxudum. Şəkillərdə nənəmin çox gözəl olduğunu gördüm. Əlimərdan babam isə çox ciddi görünür.

(Babam Əli Əşrəf çox sevdiyi bağında -1960-cı illərdə )

-Əlimərdan bəy Topçubaşının kürəkəni, yəni sizin babanız Əli Əşrəf Kürdəmir (Sultanov) də Azərbaycan əsilli idi. Təəssüf ki, onunla bağlı məlumatlarımız çox azdır. Babanız Əli Əşrəf Kürdəmiri necə xatırlayırsınız?

-Babam Əli Əşrəfi çox sevirdim. O, Moskvada universitetdə təhsil almışdı. Nənəm Sara isə çox gözəl bir qadın idi. Babam da daxil olmaqla çox sayda kişi Bakıda nənəmlə ailə qurmaq istəyirlərmiş. Bir gün onun doğum günündə babam şəhərdəki çiçək mağazalarından bütün gülləri satın alıb. Başqa heç kim nənəmə gül hədiyyə etməsin deyə, o, aldığı bütün gülləri nənəmə göndərib. Babam mənim kimi qoç bürcü idi və çox əzmli idi.

(Anamın nişanı 1948-49: Öndə ata-anam, arxada solda nənəm, babam və xalamın azərbaycanlı qaynanası Tamara)

Rusların təqiblərindən qaçıb Parisə gəldikləri zaman bütün əmlakları, hər şeyləri Bakıda qalmışdı. Çox az məbləğdə pulları vardı. Babam pul qazanmaq üçün əvvəllər Parisdə meyvə-tərəvəz bazarında hamballıq etməyə başladı. Daha sonralar isə əzmi, iqtisadi sahədəki zəkası və çalışqanlığı ilə ticarətə qoşuldu. Azərbaycandan gətirdiyi xalçaları Parisdə satmağa başladı və zaman ötdükcə çox zəngin oldu. Şən və zarafatcıl bir insan idi. Anam və xalam Zərifə Parisin ən yaxşı məktəblərində təhsil aldılar. Konservatoriyada piano çalmağı öyrəndilər. Sorbonne Universitetində təhsil aldılar.

(Zərifə xalam və mən 1951-1952)

Babam Erenköydəki villasında səhərlər bağçada gəzməyi, əlləri ilə meyvələrə toxunmağı çox sevərdi. Nənəmi “Sarışka” deyə çağırardı. Biz – 4 uşaq, sonralar isə 4 gənc: qardaşım Fikrət, xalamın qızları Fevziyə, Səlma və mən ilin çox hissəsini Erenköydə həmin villada keçirirdik. Çox yaxşı günlərimiz olurdu. Səhərlər babam bizdən gec oyanardı. Səhər yeməyi süfrəsində oturanda biz dörd nəvəsinə deyirdi ki, bir-bir gəlin yanağımı öpün və fransızca “bonjour” (sabahınız xeyir) deyin. Biz də babamızı öpərdik. O, bir-iki saat orada oturardı və yenə bizi çağırardı: “Nilufer sən mənə “bonjour” dedinmi?”. Mən də cavab verərdim ki, “dedim baba”. O isə deyirdi ki, “xeyr, deməyibsən”. Yəni ki, bir daha öpülmək istəyirdi. Biz babamın bu oyununu artıq bilirdik və onu çox sevirdik.

-Bizə məşhur nənəniz Şükufe Nihal və atanız dəyərli Necdet Sanderdən bəhs edin. Belə insanların ailəsində böyümək necə bir hissdi?

-Atamın anasını, yəni nənəm Şükufe Nihalı həyatda olan zaman çox da tanımadım. Mən uşaq olanda adi bir qəza zamanı nənəmin oma sümüyü sınıb. Sonralar isə o, qocalar evində yaşadı. Bəzən atam məni və qardaşım Fikrəti bazar günləri onun yanına aparardı. Onun əslində kim olduğunu ölümündən sonra tərcümeyi-halını oxuyaraq öyrəndim. Cümhuriyyətin qadın ziyalısı idi. Universitet bitirən ilk türk qadın tələbə idi. Nazim Hikmətin eşqi idi. Özü Anadoluda müəllimlik etmişdi. Qurtuluş savaşında fəallıq göstərib və Sultan Əhməd meydanına toplaşan minlərlə insanın qarşısında çox təsirli bir nitq söyləyib. 6 romanı, 1 hekayə kitabı və saysız-hesabsız şeirləri var. Nənəm çox gözəl və baxımlı bir qadın idi. Həmişə zövqlü geyinər və bəzənərdi. Hündürdaban ayaqqabı ilə küçədə gedərkən yıxılıb və oma sümüyü sınıb.

(Atam Necdet Sander 1980-ci il)

Atamdan isə saatlarla danışa bilərəm. Onu çox sevərdim. 5 yaşım olanda valideynlərim boşandılar. Qardaşımla mən anamla birlikdə 3 il Cenevrədə yaşadıq. Həmin illərdə atamın üzünü çox az gördük. İstanbula qayıtdıqdan sonra atam hər bazar günü öz maşını ilə gəlib bizi evdən götürərdi və bütün günü onunla birlikdə keçirərdik.

İstanbuldakı ən gözəl kitab mağazaları atamın idi. Onun sayəsində kitabların içində böyüdüm. Atam çox zəhmətkeş idi, bütün günü kitab mağazalarında olurdu. Eyni zamanda kitabları ingilis və fransız dillərindən tərcümə edirdi, gözəl əsərlər meydana çıxırdı. Anamın evində də çox sayda fransızca kitab vardı. Təbii ki, onların çoxunu oxumuşam. Kitabların arasında böyüdüyüm üçün özümü çox şanslı hiss edirəm.

(Qardaşım Fikrət Sander -1970)

-Qardaşınız Fikrət Sanderle bağlı bilmək istərik. Bildiyimiz qədəri ilə o, gənc yaşda vəfat edib…

-Qardaşım Fikrət Sander məndən 13 ay balaca idi. 1983-cü ildə atamın vəfatından sonra qardaşım kitab mağazasının müdiri oldu. Ancaq atamda olan kitab sevgisi və əzmkarlıq qardaşımda yox idi. Çox təəssüf ki, o, içkiyə meyillənməyə başladı və kitab dükanımızı idarə edə bilmədi. Mən o vaxtlar Almaniyada yaşayırdım. Qardaşım 1987-ci ildə vəfat etdi…

(Solda nənəm və digərlərini tanımıram)

-Azərbaycana gəlmək istərsinizmi? Azərbaycanda sizin ailənizi sevənlərə nə deyərsiniz?

-Bir gün imkanım olanda təbii ki, Bakını çox görmək istərdim. Burada tanıdığım bir neçə azərbaycanlı var. Onlar səmimi və mehriban insanlardı. Mənə Sara nənəmi xatırlatdıqları üçün onlarla söhbət edən zaman çox xoşbəxt oluram. Hər birinizə öz sevgilərimi göndərirəm.

(Alex və mən İstanbulda, 2003)

-28 may Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin (AXC) yarandığı gündür. Babanız Əlimərdan bəy Topçubaşı da qurucularından biridir. Bu günlə bağlı nə söyləmək istərsiniz?

-Babamın Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin qurucularından olması ilə qürur duyuram. Və azərbaycanlıların babamı belə xatırlamaları və ondan yüksək səviyyədə bəhs etmələri məni çox təsirləndirir…

-Ə.M.Topçubaşının ailə üzvləri uzun illər Fransada yaşadılar. Siz Fransada ailənizin yaşadığı həmin evə heç getdinizmi?

-Xeyr, ziyarət edə bilmədim. Məndə yalnız bir şəkil var. Anam öz babasının məzarı önündə durur…

-Xalanız Zərifə Kürdəmiri (Əlimərdan bəyin digər nəvəsi) necə xatırlayırsınız?  

-Xalam anamdan 2 yaş böyük idi. Onu çox sevirdim. Xalamın iki qızı var: Fevziyə mənimlə eyni yaşdadır, Səlma isə bizdən 3 yaş kiçikdir. Biz birlikdə böyüdük.

-Sizin ailəniz, oğlunuz barədə bilmək istərik. Oğlunuz heç Azərbaycana gəldimi?

-Oğlum Alexander Brasack (həyat yoldaşım almandı) Almaniyanın Köln şəhərində yaşayır, ailəlidir və  4 yaşında bir nəvəm var.

Fırat Sander isə mərhum qardaşım Fikrətin oğludur. O, Aleksdən 2 yaş böyükdür. Bodrumda yaxınlığımda yaşayır, evlənib və 10 yaşlı bir oğlu var. Fıratla tez-tez görüşürəm. O da heç vaxt Azərbaycana getməyib.

(Fırat Sander)

-Sonda oxucularımıza nə söyləmək istərsiniz?

-Dostlar, bu an hamımız çətin günlər yaşayırıq, məlum virusa görə 2 aydır ki, evdəyik. Şükürlər olsun ki, yaşadığım kirayə evin böyük bir bağçası var. Hamımız üçün xoş günlərin gəlməsini arzulayıram. Bu müsahibəyə görə Jurnalist Hafiz Əhmədova dərindən təşəkkür edirəm, çox sevindim və şad oldum. Bütün azərbaycanlı qardaşlarımı öpürəm, ümid edirəm ki, bir gün görüşəcəyik.

Həsən bəy Zərdabi ailəsinin gizlinləri: “Dedi ki, məni bacımın yanında dəfn edin”– (EKSKLÜZİV MÜSAHİBƏ-FOTOLAR) BURADAN oxuya bilərsiniz.

Hafiz Əhmədov

HafizTimes.com

Oxuyun

Müsahibə

`Azərbaycanı sevən 3 övlad böyütdük` – Keçmiş səfir: “Qarabağın planı masanın üstündədir” (EKSKLÜZİV)

Yayımlandı

da

Tərəfindən

“Qarabağ münaqişəsinin çox uzun müddət davam etməsinə icazə verildi”

“Azərbaycanda göyərti, balqabaq, quzu qutabı və yanında manqal salatı hazırlamağı öyrəndik.  ABŞ-a qayıtdıqdan sonra ailəmiz və dostlarımız üçün də bu yeməkləri hazırladıq”

“ABŞ münaqişənin həllinə kömək etmək üçün daha çox diqqət yetirməli və yanaşmalarında daha yaradıcı olmalıdır”

“Bakıda ən çox insanları sevdik. Səfir olduğum üçün şanslı idim”

“Təkcə ABŞ hökuməti deyil, amerikalı şəxslər və təşkilatlar tərəfindən addımların atılması Qarabağ münaqişəsinin vaxtı keçmiş sülh yolu ilə həllinə kömək edə bilər”

“Azərbaycanda Səfir olduğum müddətdə edə biləcəyim bir şeylə bağlı demək istəyirəm ki…”

HafizTimes.com-un növbəti müsahibi ABŞ-ın Azərbaycandakı keçmiş səfiri Robert F. Sekutadır. Amerikalı diplomat eksklüziv müsahibə zamanı şəxsi həyatı, Qarabağ münaqişəsinin həlli, eləcə də ABŞ-ın Azərbaycanla bağlı siyasəti barədə önəmli məqamlardan söz açıb:

Hazırda harada yaşayırsız? Nə işlə məşğul olursunuz?

-Həyat yoldaşım Anne ilə birlikdə Vaşinqtondakı evimizə qayıtdıq. Vaxtımızın çoxunu Maine-dəki yerimizdə  keçiririk. Mən Vaşinqtondakı “Caspian Policy Center”də çalışıram. Bu Mərkəz Qafqaz və Orta Asiyadakı inkişafı diqqət mərkəzində saxlayır. Enerji və iqtisadi mövzularda, həmçinin ABŞ, Azərbaycan və bölgədəki digər ölkələr arasında əlaqələrin necə möhkəmləndiriləcəyini təhlil edirəm, yazılar hazırlayıram. Xaricdə biznes qurmaqda maraqlı olan və enerji sahəsində fəaliyyət göstərən şirkətlərə də məsləhətlər verirəm.

-Siz koronavirusadan necə qorunursunuz? İnsanlara hansı məsləhətləri verərsiniz?

-COVID-19 dəhşətli bir xəstəlikdir və dünyada ölən insanların sayı çoxdur. Məhz ABŞ-da bu virusdan ölənlərin sayı, Vyetnam müharibəsində ölən amerikalıların sayından daha çoxdur. COVID-in Azərbaycanda və dünyanın digər yerlərində insanlara nə edəcəyindən çox narahatam. Dünya miqyasında birgə tədbirlərin görülməsi vacibdir.

Ailəm də, mən də hər kəs kimi həkimlərin, elm adamlarının və ictimai səhiyyə mütəxəssislərinin tövsiyələrini dinlədik, əməl etdik. Buna evdə qalmaq, yalnız lazım olduqda çölə çıxmaq, ictimai yerdə olduğumuz zaman maska taxmaq və əllərimizi dəfələrlə yumaq və s. daxildir. Görüşlər videokonfrans və ya telefon danışıqları ilə əvəz edilib. Ailə üzvləri, dostları ilə də “Zoom”, “FaceTime”, telefon danışıqları və ya e-poçt-la əlaqə saxlayırıq. Hər birimiz buna ciddi yanaşmalıyıq.

-Azərbaycan üçün darıxırsınızmı? Bakıda ən çox nə etməyi sevərdiniz?

-Əlbəttə ki, Azərbaycan üçün darıxırıq. Həyat yoldaşım və mən Azərbaycanda çox gözəl, maraqlı illər keçirdik. İnsanları, ölkəni tanımaqdan zövq aldıq. Bu bizim üçün bir şans idi. Heç vaxt görmədiyimiz yerləri gedib gördük. Belə dostları tərk etmək çətin idi. Bakıda ən çox insanları sevdik. Səfir olduğum üçün şanslı idim. Çünki, bütün insanlarla eləcə də Bakıda yaşayan amerikalılar və digər diplomatlarla da görüşə bildim.

Bakıda bulvarda gəzərkən qədim şəhər memarlığından, 20-ci əsrin əvvəllərindəki binalardan və yeni, müasir dizaynlardan zövq alırdım. Ancaq bunu da deməliyəm ki, Bakıdan kənara çıxmağı və bütün Azərbaycanı mümkün qədər çox görməyi, gəzməyi həmişə sevmişəm. Hətta sabiq ABŞ səfirlərinin getmədiyi bir sıra yerləri də ziyarət etmişəm.

Qeyd edim ki, bəzi Azərbaycan yeməklərini – göyərti, balqabaq, quzu qutabı və yanında manqal salatı hazırlamağı öyrəndik. ABŞ-a qayıtdıqdan sonra ailəmiz və dostlarımız üçün də bu yeməkləri hazırladıq.

-Azərbaycanla bağlı ən unudulmaz xatirəniz nədir?  

-Qəribə görünə bilər, amma bu suala cavab vermək çətindir. Azərbaycan məktəblərində tədbir keçirmək, şagirdlər və müəllimləri ilə görüşmək və onlarla ABŞ haqqında söhbət etmək mənim üçün çox xoş idi. Mən Gəncə, Quba, Lənkəran və digər şəhərlərə getdim, Azərbaycanın milli parklarını mümkün qədər çox gəzib gördüm, ölkənin təbii müxtəlifliyini və gözəlliyini görmək şansına sahib oldum. Qaçqın və məcburi köçkünlərlə birlikdə oturmağımı, Dağlıq Qarabağ münaqişəsindən hələ də təsirlənən azərbaycanlılarla görüşməyimi və onlara nə baş verdiyini deyil, gələcək barədə, özləri, ailələri və Azərbaycanla bağlı fikirlərini xatırlayıram.

-Ailəniz haqqında bilmək istərik. Gündəlik həyatınız necə keçir? Robert Sekuta bir ailə başçısı, ata kimi necədir? Valideynlərə hansı məsləhəti verərsiniz?

-Bu suala görə xüsusi təşəkkür edirəm! Azərbaycanı bəyənən, orada olduğumuz illərdən zövq alan 3 övladımız böyüyür. Hər birinin də fərqli karyera planları, maraqları var. Böyük oğlumuz Vaşinqtonda müəllimdir və fotoqraflığa çox bağlıdır. O həqiqətən də Azərbaycanda, xüsusən də şəhər və qəsəbələrdəki insanların fotoşəkillərini çəkməkdən çox zövq alırdı. Onun əkiz bacısı da Vaşinqtondadır, bir konsaltinq firmasında çalışır.  Kiçik oğlumuz isə hökumətlə maraqlanır və hazırda ictimai siyasi məsələlər üzərində çalışır. Azərbaycanı ziyarət etdiklərinə görə özlərini şanslı hiss edirlər və orada baş verənlərlə daimi maraqlanırlar.

Gündəlik həyatıma gəlincə isə bu anda bütün dünyadakı insanlar kimi mən və ailəm də uzaqdan çalışırıq. Əlbəttə ki, dostlardan, ailədən uzaq qalmaq və bunu hiss etmək çətindir.  Bununla yanaşı, səhiyyə mütəxəssislərinin tövsiyələrinə əməl etməliyik və hazırda üzərinə ağır iş düşən tibb işçilərimizə, xəstəxanalarımıza dəstək olmalıyıq. Həmçinin, indi sağlam qalmağın yeganə yolu başqalarından təcrid olmaqdır. Hazırda gündəlik həyatım budur.

-Azərbaycanda səfir olduğunuz illəri necə xatırlayırsınız? ABŞ-ın Azərbaycandakı səfiri kimi tamamlamadığınız hansı iş var?

-ABŞ səfiri olmaq əvəzsiz bir fürsət idi və düşünürəm ki, həmin illərdə ABŞ və Azərbaycan bir sıra problemləri həll edə bildilər. Ancaq ölkələr arasındakı münasibətlər insanlar arasındakı münasibətlər kimidir; daimi qayğı və əlaqə tələb edir. Və bunları daha da yaxşı hala gətirmək üçün həmişə edilə biləcək çox şey var.

Səfir olduğum müddətdə edə biləcəyim bir şeyə gəlincə, deyərdim ki, ən böyük şey ABŞ-ın Sülh Korpusu (Peace Corps program) proqramının Azərbaycanda yenidən qurulması olacaqdı. Yenidən Azərbaycana səfər edərkən Sülh Korpusu proqramlarının, xüsusilə də ingilis dilini öyrətmək üçün verdikləri proqramların nə dərəcədə faydalı olduğu barədə məlumat eşidirəm.

Həmin Sülh Korpusu proqramlarının yenidən qurulması ölkə daxilindəki bir çox azərbaycanlının xeyirinə olardı və istədikləri çiçəklənən, uğurlu, müstəqil, demokratik bir ölkəni qurmaq üçün çalışdıqları zaman onlara kömək olardı. Onu da qeyd etməliyəm ki, Azərbaycanda Sülh Korpusunda işləyən tanış olduğum amerikalıların hamısı ölkəyə və onun uğurlarına xüsusi maraq göstərirlər.

-Xaricdən Azərbaycan necə görünür?

-Azərbaycan beynəlxalq təhlükəsizlik sferasında yalnız neft və qazla deyil, həm də mühüm insan resurslarına malik bir ölkə kimi tanınır. Azərbaycanın geosiyasi mövqeyi – dünyada Rusiya və İranla həmsərhəd olan yeganə ölkədir və Avrasiya boyunca uzanan şərq-qərb tranzit yollarında əsas mövqe tutur – bu, beynəlxalq münasibətlər barədə düşünməyimizin digər mühüm səbəbidir. Azərbaycanın birlikdə yaşayan müxtəlif dinlərə və etniklərə mənsub olan insanlarının tarixi də əhəmiyyətlidir. Ölkələrimizin birlikdə edə biləcəyi çox şey var.

-Qarabağ münaqişəsi ilə bağlı mövqeyiniz necədir? Nə üçün bu günə qədər münaqişənin həlli ilə bağlı irəliləyiş yoxdur?

-Dağlıq Qarabağda və ətrafındakı işğal olunmuş ərazilərdə uzun sürən münaqişə qəbul edilməzdir. Çox uzun müddət davam etməsinə icazə verildi. Mövcud vəziyyət nə Ermənistana, nə də Azərbaycana fayda gətirmir. Hər iki ölkədə insanlar əzab çəkməyə və ölməyə davam edirlər. Dinc bir həll yolu üzərində çalışmaq üçün bir araya gəlmək vacibdir.

-Münaqişənin həllinin gecikməsi kimin maraqlarına xidmət edir? Tərəflər maneləri necə aşmalıdır?

-Minsk Qrupu həmsədrləri bu məsələdə irəliləyişə nail olmaq üçün çalışmağa davam edirlər. Bu illər ərzində irəli sürülən planlar var və mənim başa düşdüyüm də budur ki, bir müddətdir ki, o, masanın üstündədir. Düşünürəm ki, beynəlxalq ictimaiyyət də bu uzadılmış münaqişəni həll etmək üçün tərəflərin səylərini dəstəkləməli və bölgədəki digər münaqişələrin həllində də kömək etməlidir. Dağlıq Qarabağ və digər uzun sürən münaqişələr, Soyuq Müharibədən sonra qurub görəcəyimizi ümid etdiyimiz daha geniş bölgənin, Avropanın sülhü və təhlükəsizliyini təhdid edir.

-ABŞ-ın dörd konqresmeni – Frank Pallone, Adam Schiff, Jackie Speier və Gus Bilirakis Azərbaycanın işğal olunmuş ərazilərində yaradılan qanunsuz rejimin qondarma “nümayəndəsinə”  təbrik məktubu göndərdilər. Sizcə, ABŞ Azərbaycanın ərazi bütövlüyünü dəstəkləməyə daha çox diqqət yetirməli deyilmi?

-Düşünürəm ki, bu məsələdə ABŞ-ın mövqeyi aydındır və elə də qalır.

Bununla yanaşı, düşünürəm ki, ABŞ münaqişənin həllinə kömək etmək üçün daha çox diqqət yetirməli və yanaşmalarında daha yaradıcı olmalıdır.  Digər uzun müddət davam edən beynəlxalq mübahisələrə və problemlərə baxdığımda görürəm ki, ABŞ hökuməti, Amerika təşkilatları və ayrı-ayrı amerikalılar mübahisədə iştirak edən insanlar arasında anlaşma yaratmağa və dinc həll yolunu tapmağa kömək etmək üçün müxətəlif səylər göstərirlər. Düşünürəm ki, təkcə ABŞ hökuməti deyil, amerikalı şəxslər və təşkilatlar tərəfindən addımların atılması münaqişənin vaxtı keçmiş sülh yolu ilə həlli üçün uyğun şəraitin yaranmasında faydalı ola bilər.

-Demokratiya, azadlığa nail olmaq siz özünüz nə edərsiniz?

-Yaxşı idarəetmə və qanunun aliliyi hər bir ölkədə vacibdir. İnsanlar istəyirlər ki, hökumətlər onların istəklərini dinləsin və ictimai iradə qarşısında özlərini məsuliyyətli hiss etsinlər. Düzgün idarəetmə, qanunun aliliyi, ölkə vətəndaşlarının ehtiyaclarını ödəyən sistemlərin qurulması və davam etdirilməsi uzunmüddətli bir prosesdir. ABŞ-da gedən müzakirələrə və debatlara baxsınlar.

-Cənubi Qafqazda işləmiş bir diplomat kimi bölgənin gələcəyi barədə nə deyə bilərsiniz?

-Cənubi Qafqaz böyük potensiala malik bir bölgədir. Orada təbii ehtiyatlarla yanaşı, çox sayda yaradıcı, ağıllı insanlar var. Onların zəkası və enerjisi ilə yeni müəssisələr yaratmaq və inkişaf etdirmək olar. Artan nəqliyyat sistemi və digər əlaqə vasitələri barədə düşünmək xüsusi ilə maraqlıdır: Cənubi Qafqaz və Mərkəzi Asiya ölkələri, o cümlədən Əfqanıstanda – Türkiyə və Mərkəzi və Şərqi Avropa ölkələri ilə, Çin / Şərqi Asiya və Hindistan və Pakistan ilə əlaqələr və s. Bu Azərbaycan xalqı və Cənubi Qafqazın digər ölkələri üçün sonsuz imkanlar deməkdir. Fürsətlər çox böyükdür.

-Koronavirusdan sonra yeni dünya nizamında kim “qalib” gələr, kim “uduzar”?

-COVID-19-dan “qazananlar” və “itirənlər” barədə düşünmürəm. Pandemiya dünyanın hər yerində insanlara təsir edir və öldürür. Elm adamları və tibb mütəxəssisləri xəstəliyin sağalma yollarını və uğurlu bir peyvəndi tapa biləndə hamımız qazanacağıq. Məncə, pandemiyanın bizim üzərimizdə qalıcı təsirləri də olacaqdır. Önəmli olan isə budur ki, post pandemiya dünyasının necə olması, iqtisadiyyat və digər institutları yenidən inşa etmək haqqında düşünməliyik.

-Gələcək planlarınız nədir? Azərbaycanda sizi sevən insanlara nə demək istərsiniz?

-Ümid edirəm ki, Qafqazın və bütövlükdə Böyük Xəzər bölgəsinin inkişafına, firavanlığına və təhlükəsizliyinə təsir edən suallar üzərində işləyirəm. Amerikalılarla bölgə xalqları arasında möhkəm, konstruktiv əlaqələr qurmaq yollarını tapmağa çalışıram. Dəyişən qlobal enerji mənzərəsi ilə maraqlanmağa və məşğul olmağa davam edirəm. Və həmçinin illərlə davam edən layihələrimizi tamamlamaq, Maine-dəki yerimizdə daha çox vaxt keçirmək istəyirəm.

Sonda isə azərbaycanlılara sadəcə bunu demək istəyərəm ki, ailəm və mən onlarla tanış olmaq şansını çox yüksək qiymətləndiririk. Və arzu edirik ki, onlar üçün hər şey yaxşı olsun. Görmək istədikləri çiçəklənən, təhlükəsiz, demokratik Azərbaycan qurmaq üçün onlara kömək etmək istəyirik.

Hafiz Əhmədov

HafizTimes.com

Oxuyun

Müsahibə

Bryan Adams: “Eat less, love more and be thankful” (EXCLUSİVE İNTERVİEW)

Yayımlandı

da

Tərəfindən

“I’d like to visit to Azerbaijan”

“I’ve never heard of the Mughams of Azerbaijan until you mentioned it”

“If concerts ever happen again, I’d be happy to spend the remaining years of my life performing”

“It was hard to get in the door and be heard”

International bestselling Canadian rock star legend Bryan Adams has been interviewed by Azerbaijani journalist Hafiz Ahmadov. This is an historic moment, as it is the first interview this leading figure in the world of music has spoken to the Azerbaijani media.

HafizTimes.com proudly presents the exclusive interview with music legend Bryan Adams.

-How do you remember your childhood?
-We were brought up between living in Canada and our father’s diplomatic postings around the world.

-What was missing in the family as you grew up?
-Perhaps a sister…but my cousins are like the sisters I never had, I adore them.

-How do you manage to stay on top for years?
-Well, you can’t climb a mountain straight up, you have to zig zag. That’s the secret.

-What is the biggest misconception about you?
-People often think that I’m American, but I’m actually Canadian

-What keeps you motivated in these hard times? How do you stay creative?
-It’s all down to the team you make for yourself, as no-one can do it alone.

-What are your plans for the future?
-Well if concerts ever happen again, I’d be happy to spend the remaining years of my life performing.

-What would you like to say to those who love you?
-Let’s have a cup of tea.

-What is the secret of success of Shine A Light?
-It’s intangible. Songs are a bit magic, and that song is especially magic live.

-To what do you credit your the success?
-Touring and a few decent songs.

-And what has been the greatest obstacle you’ve overcome?
-When I started in music it was hard to get in the door and be heard, it took time.

-What advice would you give to someone who wants to follow in your footsteps?
-Don’t sign anything.

-How do you want to be remembered?
-Just a regular bloke that loved music.

-What’s happening in world now? Shine A Light…
-People are discovering more and more that consuming every living creature in the animal world isn’t compatible with humanity.

How and with which color would you draw the picture of the present world?
-A rainbow,

-What does the end mean for you?
-The start of something else.

-What is your philosophy of life in 3 sentences?
-Eat less, love more and be thankful.

-How do you stay young all the time?
-Music.

-We would like to know your thoughts about Baku, Azerbaijan. Would you like to visit to Azerbaijan?
-Yes one day.

-Have you ever heard about the famous folk music of Azerbaijan, Mughams?
-Not until you mentioned it.

-What would you like to tell people, particularly the youth who love you in Azerbaijan?
-Hello from over here, hope you love the music. Be safe.

-What is your advice for preventing Coronavirus?
-Do what we’re being asked to do, wash your hands, social distancing and wear a mask.

Hafiz Əhmədov

HafizTimes.com

Oxuyun

Trend yazılar