Bizimlə əlaqə

Müsahibə

`Rus dilində danışanları dinləməli olduq` – Topçubaşının varisləri: “Atam hökumətin təzyiqi ilə bunu etdi” (EKSKLÜZİV)

Yayımlandı

da

“Onların səssiz, fikirli olmasının səbəbi bu imiş”

“Atam dedi ki, büyüdüyünüz zaman babanızın kim olduğunu anlarsınız”.

“Bütün həyatımız boyu rus dilində danışanları dinləməli olduq”

“Hökumətin təzyiqlərinə görə atam soyadımızı dəyişdirdi”.

“Azərbaycandan heç kim sonradan anamı axtarmadı”

“98 yaşımda yemək hazırlayıram. Nəvəmin üzünü görməyə imkan vermədi. Yalnız qaldım…”

Əlimərdan bəy Topçubaşı – Azərbaycanın görkəmli dövlət xadimi. Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin (AXC) qurucularından biri, Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Parlamentinin ilk sədri, Xarici işlər naziri. Milli müstəqilliyimiz və dövlətçiliyimiz üçün borclu olduğumuz tarixi bir şəxsiyyət

Əlimərdan bəy Topçubaşının böyük qızı Sara Kürdəmirdən (Topçubaşı) 2 nəvəsi olub, Zərifə və Gülnarə Kürdəmir. Zərifə Kürdəmir bir neçə il öncə vəfat edib. 98 yaşlı Gülnarə Kürdəmir və Zərifə Kürdəmirin qızları hazırda İstanbulda yaşayırlar.

Qeyd: Artıq bir müddət ki, bütün dünya əhalisi təhlükəli Covid-19 virusundan əziyyət çəkir. Minlərlə insan bu virusun qurbanına çevrilib, yoluxanların sayı isə 2 milyona çatır. Dünyanın əksər ölkələrində olduğu kimi, Türkiyədə də xüsusi ilə yaşlı ( 65 yaşdan yuxarı) insanların evlərini tərk etmələri qəti-qağandır. Çünki, yaşlı insanlar bu virusa daha tez yoluxurlar.

HafizTimes.com olaraq tarixi şəxsiyyət Əlimərdan bəy Topçubaşının Türkiyədə yaşayan yeganə varisləri ilə əlaqə saxladıq, vəziyyətləri ilə maraqlandıq. Söhbətimiz zamanı üzə çıxan maraqlı məqamları olduğu kimi sizə təqdim edirik:

Ə.Topçubaşının həyatda olan yeganə nəvəsi 98 yaşlı Gülnarə Kürdəmir HafizTimes.com-a danışır:

-İndi dünyada çox qəribə hallar baş verir. Hamı evə qapanıb. Heç kim bayıra çıxa bilmir. Əvvəllər bele bir hadisə baş verməyib. Mən də evdən çıxmıram. Bir köməkçim var. Həftənin 3 günü gəlir, mənə kömək edir, dərmanlarımı verir, ərzaq alır, yeməklər bişirir, təmizlik işləri görür… O, gəlməyəndə isə özüm yemək bişirməyə çalışıram…

Səhhətim də getdikcə pisləşir. Artıq gözlərim görmür, ayaqlarım yerimir. Bəzən danışmağı, sözləri də unuduram. Yalnız qalıram…

İki övladım vardı. Biri oğlan, biri qız. Qızım isə hazırda Bodrumda yaşayır. Ailə qurmuşdu. Övladı oldu. Daha sonra mənim kimi o da boşandı. Alman biri ilə ailə qurdu. Qızım da alman dilini bilir. Atası o vaxt təkid etdi ki, alman dilli məktəbdə təhsil alsın. Qızıma ailəmiz, Azərbaycanla bağlı hər şeyi danışmışam.

Oğlum Fikrəti isə çox gənc yaşda itirdim. Fikrətin taleyi Rəşad (Ə. Topçubaşının kiçik oğlu Rəşid) dayıma oxşayır. Fikrəti də mən çox tez itirdim. Oğlum ailə də qurmuşdu. Gözəl toy etmişdik. Bir nəvəm də olmuşdu. Amma ağır xəstəlik Fikrəti bizim aramızdan əbədi olaraq apardı.

-Nəvəniz sizinlə görüşürmü?

-Fikrətin oğlu olmuşdu. Amma o, vəfat etdikdən sonra anası nəvəmi də götürüb həmişəlik getdi. Nəvəmin üzünü bir daha heç vaxt görmədim… Artıq yalnız qalmağa öyrəşmişəm. Hərdən qızım zəng edir, əhvalımı soruşur.

-Əlimərdan bəy Topçubaşının sizdən başqa həyatda olan varisləri varmı?

-Zərifə adlı bir bacım da vardı. O da mənim kimi Fransada dünyaya gəlmişdi. İllər öncə bacım da vəfat etdi. Onun iki qızı var. Hazırda İstanbulda yaşayırlar. Arada telefonla əlaqə saxlayırıq. Zərifə bacım Azərbaycana çox meyilli idi. Həmişə araşdırmaq, nəyisə axtarıb tapmaq istəyirdi…

-Evdə olduğumuz bu günlərdə yəqin ki, ilk ailə yada düşür. Siz ananız Sara Kürdəmiri (Əlimərdan bəy Topçubaşının böyük qızı) necə yada salırsınız?

-Anam yaxşı bir ailənin qızı idi. Ona çox bağlı idim. Fransanın Sen Klu şəhərindəki evimizin baxçasında anamla birlikdə oturub, söhbət edərdik. Həmin anlar gözümün önündə canlanır. İtimiz, pişiyimiz vardı. Anam 80 yaşında vəfat etdi. Amma heç vaxt bizə Azərbaycan, öz ailəsi, atası haqqında danışmadı. Həmişə susmağı seçdi. Anam bizimlə yox, yalnız rus dost, rəfiqələri ilə danışardı.

Yaxşı xatırlayıram ki, anam həmişə rus dilində danışırdı. Dostları da rus dilli insanlar idi. Ümumiyyətlə o vaxt hər kəs rus dilində danışırdı. Bacım Zərifə və mən bütün həyatımız boyu rus dilində danışanları dinləməli olduq…

(Vida mərasimi- 8 noyabr,1934-ci il)

-Sizcə bunun səbəbi nə idi? Onlar niyə Azərbaycan-türk dilində danışmırdılar?

-Yaşım az idi. Çox da maraqlanmırdım. Ona görə də anamıza bu barədə heç vaxt sual vermədik. Bacımla mən günün çox hissəsini məktəbdə keçirərdik. Bizim də fransız dilli rəfiqələrimiz vardı. Onlarla vaxt keçirərdik. Elə bil anamla ayrı-ayrı dünyada yaşayırdıq. Bizə qarşı münasibəti çox soyuq idi.

Atam anam kimi evdə rus dilində danışardı. Mən şəxsən onların rus dilində danışdıqlarını eşitmişəm. Yəqin ki, anam Azərbaycan dilini də bilib. Amma mən eşitməmişəm…

-Sizə də rus dilini öyrətdilər?

-O vaxtlar mənim üçün rus dilini tədris edən bir müəllimə tutmuşdular. Ondan özəl dərs də aldım. Amma sonralar unutdum.

-Atanız kim idi? Onu necə xatırlayırsınız? Hansı işlə məşğul olardı?

-Atam Əli Əşrəf Sultanov idi. Atam da Azərbaycandan olub. Onun yalnız anası və bacısı vardı. Onlar Bakıdan gəlmişdilər. Bizimlə birlikdə yaşayırdılar. Azərbaycanda Cümhuriyyət devrildikdən sonra Sovet hökuməti hər kəs kimi mənim atamı da incitdi. O da məcbur olub ölkəni tərk edib. Ailənin bir tərəfi Trabzonda yaşadı. Atam isə Fransaya köçdü. Fransızlarla birlikdə çalışırdı. İş adamı idi. Dövlət işində çalışmırdı. Atamın dəqiq nə işlə məşğul olduğunu bilmirdim. Biz o vaxt uşaq idik. Nəsə soruşmaq istəyəndə deyirdilər ki, “siz hələ uşaqsınız, böyüklərin işinə qarışa bilməzsiniz”. Atam əvvəllər Azərbaycanda hansı vəzifədə çalışdığı barədə bizə heç vaxt danışmayıb.

-Valideynlərinizin necə tanış olub ailə qurduqlarını bilirsinizmi?

-Anamla atam Azərbaycanda tanış olublar, bir-birini seviblər. Bakıda onların toyu olub. Daha sonra Amerikaya köçdülər. Bir müddət orada qalıblar. Oranı bəyənməyiblər. Fransaya köçüblər. Əlbəttə ki, onlar arasında güclü sevgi vardı.

Atam da evdə rus dilində danışardı. Azərbaycan dilində isə çox adi cümlələr işlədirdi. Məsələn: “Bunu götür, onu apar və s.” Amma atamla anam öz aralarında yalnız rus dilində danışırdılar.

(Ə. Topçubaşının nəvəsi Zərifə Kürdəmir)

-Sizin bir qardaşınızın olduğu da qeyd olunur. Hətta atanızın dəfn mərasimini də onun təşkil etdiyini bildirilir…

-Xeyr… (Bir müddət gözləyir, təəccüblə cavab verir) Biz yalnız iki bacı olmuşuq. Atamız qəfil ürək tutmasından vəfat etdi. Bizim üçün çox ağır günlər idi. Atamın məzarı Şişlidəki Zincirliquyu qəbristanlığındadır.

Bayaq atanızın soyadını “Sultanov” kimi qeyd etdiniz. Bəs siz niyə “Kürdəmir” soyadını daşıyırsınız?

-Əvvəllər ailədə hamımızın soyadı “Sultanov” idi. Daha sonra isə atam soyadımızı dəyişdi. “Kürdəmir” soyadını daşımalı olduq.

-Atanız niyə belə bir addım atdı?

-Atam bunu etməyə məcbur oldu. Çünki hökumət onları sıxışdırırdı. “Kürdəmir” sözünü də şəxsən atam seçdi.

-Bilirsinizmi ki, Azərbaycanda Kürdəmir adlı rayon var.

-Atam “Kurdəmir” sözünü soyad kimi seçməsinin səbəbini izah etmədi. Bəlkə də atamın ailəsi həmin dediyiniz rayondan olub. Atam öz ailəsinə çox bağlı olub.

-Türkiyədə sizin ailədən başqa “Kürdəmir” soyadını daşıyan başqa ailələrlə bağlılığınız vardı?

-Xeyr. “Kürdəmir” soyadlı başqa bir ailə tanımamışıq.

-Fransada ailənizin yaşadığı ev heç yadınıza düşürmü?

-Sen Klu şəhərində yaşadığımız evi xatırlayıram. Gözəl bir ev idi. Evin salon hissəsində oturduğumuz zaman “Eyfel” qülləsini görərdik. Ümumiyyətlə, Paris gözəl bir şəhərdi. Hər tərəfdə ağaclar var, yaşıllıqlar salınıb. Təəssüf ki, İstanbulda yaşıllıqlar artıq yoxdur.

Əvvəllər hər il Fransaya gedərdim, yaşadığımız evi də ziyarət edərdim. 5 mərtəbəli bina evi idi. Biz orada kirayə yaşayırdıq. Öz evimiz deyildi. İndi isə oralar çox dəyişib, başqa ailələr yaşayır. İnanıram ki, bir gün qızım və nəvəm gedib Fransadakı baba evimizi ziyarət edəcəklər. Mənim isə artıq 98 yaşım var, heç bir yerə gedə bilmirəm…

-Tanınmış ictimai-siyasi xadim Ramiz Abutalıbovun təşəbbüsü ilə Parisdə babanız Əlimərdan bəy Topçubaşının yaşadığı ev (ünvan 37 rue Decamps,Paris-16) tapılıb və üzərinə xatirə lövhəsi vurulub.

-Buna görə çox sevinirəm. Əməyi, əziyyəti olan hər kəsə dərindən təşəkkür edirəm. Çox sağ olsun.

-Fransadan Türkiyəyə köçdükdən sonra həyatınız necə dəyişdi? Peşimanlıq yaşadınızmı?

-Əlbəttə ki, çox peşiman oldum. İstanbulu heç bəyənmədim. Paris kimi deyil. Yaşıllıqlar məhv edilib. Hər tərəf betonlarla əhatə olunub. Bu mənə çox pis təsir edir.

-Belə bir dəyərli ailəni təmsil etmək sizin üçün çətin olmadı ki?

-Hazırda yaşadığım evin salonunda babam Əlimərdan bəy Topçubaşının rəsmi var. Hər gün onun rəsminə baxıram. Belə bir ailədən olduğuma görə qürur duyuram.

-Bəs babanız Əlimərdan bəy Topçubaşını necə xatırlayırsınız?

Bizi parka aparardı. Bizimlə çox mehriban rəftar edərdi. Əlimizdən tutub gəzdirərdi. Bir yerdə oturub mənzərəni seyr edərdik. Babam çox səssiz bir insan idi. Çox danışmazdı.

-Babanız sizinlə hansı dildə danışardı?

-Babamla daha çox fransız dilində danışardıq. Həmin günləri yaxşı xatırlayıram. Onunla birlikdə parkda gəzən zaman çox əylənərdik. O anlar yaddaşıma əbədi həkk olub. Çox xoşbəxt idik.

Babam vəfat edəndə bacımla mənim 12-13 yaşımız olardı. Hər şeyi çox da başa düşə bilmirdik. Anamız bizi evdən bayıra çıxmağa icazə vermədi.

Atam da babamı çox sevərdi, hörmət edərdi. Sanki onlar arasında daha dərin bağlar var. Mən bunu babam vəfat edəndən sonra hiss edirdim. Az da olsa xatırlayıram ki, atam bacımla mənə bir dəfə dedi ki, “Büyüdüyünüz zaman babanızın kim olduğunu anlarsınız”.

(Ə. Topçubaşının həyat yoldaşı Pəri xanım)

-Bəs nənəniz Pəri xanım Topçubaşı (Həsən bəy Zərdabinin böyük qızı, Əlimərdan bəy Topçubaşının həyat yoldaşı) necə qadın idi?

-Nənəm yaxşı insan idi. O, yalnız qalmağı sevərdi. Xatırlayıram ki, bağçamızda o vaxtlar bir divan vardı. Nənəm həmişə orada tək oturardı, fikrə gedərdi. Sanki, kiminsə üçün həsrət çəkirdi. Biz də kənarda durub ona baxardıq. Başqa insanlarla ünsiyyət qurmazdı. Həyat yoldaşı yəni babam vəfat etdikdən sonra nənəm yalnız yaşadı. Amma onu hamımız çox istəyirdik. Mədəni bir qadın idi.

-Bilirdinizmi ki, nənəniz Azərbaycanda böyük bir şəxsiyyətin, Həsən bəy Zərdabinin qızı olub?

-Bu barədə heç nə xatırlamıram. Çox təəssüf edirəm. Bəlkə də bacım Zərifə bilərdi… Nənəm də heç vaxt artıq danışmazdı…

(Həsən bəy Zərdabi və xanımı)

Xalanız Sevər Topçubaşı (Əlimərdan bəy Topçubaşının kiçik qızı) necə yaşadı?

-Sevər bizim xalamız idi. Onu yaxşı xatırlayıram. Xalam heç vaxt ailə həyatı qurmadı. Bütün ömrünü yalnız başa vurdu. Qardaşı Ənvər dayımla ilə birlikdə yaşayırdı.

“Ənvər dayım isə heç vaxt övladı olmayan bir xanımla evlənmişdi”

-Ənvər dayımın həyat yoldaşı fransız bir xanım idi. Onların heç vaxt övladı olmadı. Dayım övladlarının olmayacağını əvvəlldən bilirdi.  Amma onlar bir-birini seviblər. Yaxşı xatırlayıram ki, Ənvər dayımla fransız dilində danışardıq. Yüksək intellekt sahibi idi. Ümumiyyətlə dayılarımın hamısı mədəni insanlar idi.

Ən kiçik dayımın adı Rəşad olub. (Əlimərdan bəy Topçubaşının kiçik oğlu Rəşid) Bilmirəm niyə, bəzən onu “Rəşid” kimi təqdim edirlər. Rəşad dayım yaxşı təhsil almışdı. Onun ömrü yarım qalıb, çox gənc ikən xəstəlikdən vəfat edib. Rəşadın yarım qalan ömrü ailəmizi çox incidib. Bəlkə də nənəmin kədərli, fikirli olması, babamın heç vaxt danışmamasının səbəbi də bu imiş…

 -Bəs evin böyük övladı, Əliəkbər Topçubaşı dayınızı (Əlimərdan bəy Topçubaşının böyük oğlu) necə yad edirsiniz?

-Elmi fəaliyyətlə məşğul olardı. Yüksək intellekt sahibi idi. Bütün həyatını bu sahəyə həsr etdi. Heç vaxt evlənmədi. Amma bilirəm ki, onun münasibət qurduğu xanımlar vardı. Xatırlayıram ki, ona bu barədə sual veriləndə deyirdi ki, evlənmək şərt deyil ki…

Əliəkbər dayımın İren Məlikova ilə səmimi münasibətləri olub. Bu barədə bilirəm. Mənim atam da İren xanımı yaxşı tanıyırdı, əlaqə də saxlayırdılar. Mən isə uşaq idim. Hər şeyi çox da başa düşmürdüm. Əliəkbər dayımın da övladı olmadı…

-Türkiyədə yaşamış Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin (AXC) qurucusu M. Ə. Rəsulzadəni tanıyırdınız?

-Onun haqqında eşitmişəm. Amma təəssüf ki, özünü tanımaq fürsətim olmayıb. O, babam kimi böyük insan olub.

(Zərifə Kürdəmir və jurnalist Xanlar Bayramov)

Əlimərdan bəy Topçubaşının nəvəsi Zərifə Kürdəmirin İstanbulda yaşayan qızları HafizTimes.com-a danışır:

-Biz bilirik ki, anamızın ailəsi Azərbaycandan olub. Babasının Azərbaycanda Cümhuriyyət qurucusu, dövlət adamı olduğunu da bilirik. Anamız bizə ailəsi ilə bağlı çox az danışardı. Nənəmiz Sara Topçubaşını xatırlayıram. Biz onu görəndə çox yaşlanmışdı. Bir küncdə oturardı, heç danışmazdı.

Anamız Zərifə xanım Parisdə Konservatoriyanı bitirib. Universitetdə təhsil alıb. Daha sonra ailələri ilə birlikdə Türkiyəyə köçüblər. İstanbulda atamla tanış olub, evləniblər. Bacımla mən dünyaya gəldikdən sonra valideynlərimiz boşanıb. Evdə iki bacıyıq. İkimiz də ailə qurduqdan sonra anamız evdə tək yaşamalı oldu. Onunla çox da əlaqə qura bilmədik. Daha sonra anamız xəstələndi və vəfat etdi.

Anamız deyirdi ki, Azərbaycandan biri ilə danışır, ailəsi ilə bağlı şəkilləri, arxivi istəyir. Anam da evdə olan hər şeyi ona təqdim etdi. Bu gün isə evimizdə anamla, ailəsi ilə bağlı heç nə qalmayıb. Anam deyirdi ki, Türkiyədə təhsil alan Azərbaycandan olan bir tələbə ilə kitab üzərində çalışırlar. Kitabda anam ailəsindən bəhs edib. Anam o kitabın nəşr edilməsi üçün çox dəstək oldu. O tələbənin adını indi unutmuşam…

(Z. Kürdəmir bu nişanı Ramiz Abutalıbova təqdim edib)

Sonralar isə Azərbaycandan heç kimsə anamı axtarmadı…Amma anamız Azərbaycana çox bağlı idi. Bakıya getmək istəyirdi. Bu ona qismət olmadı, vəfat etdi. Anam da, Gülnarə xalam da boşanıblar. Hər ikisinin də həyatı ağır keçirib. Onlar çalışıb, əziyyət çəkərək övladlarını, bizi böyüdüblər.

İndi isə ağır vəziyyətdə yaşayırıq. O biri bacım İstanbuldan kənarda yaşayır. Həyat yoldaşım ağır xəstəlikdən əziyyət çəkir. Mən də ona baxıram. Xalam da çox yaşlanıb. Bütün dünyada olduğu kimi Türkiyədə də virusa görə vəziyyət  çox ağırdı. Heç birimiz evdən bayıra çıxa bilmirik. Sizin vasitənizlə Azərbaycana öz dualarımızı, sevgimizi göndəririk…

Tanınmış ictimai-siyasi xadim Ramiz Abutalıbovun Zərifə Kürdəmirin qızlarının fikirləri ilə bağlı qeydləri:

  • Zərifə Kürdəmirlə görüşən tələbənin adı – İmanov Vüqardır. Çap etdiyi kitab (elmi iş) – “Ali Merdan Topçubaşı (1865-1934). Lider bir aydın ve bağımsız Azerbaycan Cümhuriyyetinin temsili” (İstanbul, 2003).
  • Zərifə xanım bəzi sənədləri və nişanı mənə verib. Hazırda bu sənədlər Azərbaycan Dövlət Arxivində qorunur, Fond 3172 (Müdir Emin Sərdarov), nişanı isə Azərbaycan Tarix Muzeyinə vermişəm (Nailə xanım Vəlixanlı və Fərhad Cabbarov)
  • Parisdən gətirdiyim bütün sənədləri isə Azərbaycan Dövlət Ədəbiyyat və İncəsənət arxivində, 648 və 649-cu fondlarda qorunur.

Hafiz Əhmədov

HafizTimes.com

Həsən bəy Zərdabi ailəsinin gizlinləri: “Dedi ki, məni bacımın yanında dəfn edin”– (EKSKLÜZİV MÜSAHİBƏ-FOTOLAR) BURADAN oxuya bilərsiniz.

Müsahibə

`Elə bilirdim ki, babam prezident olub` – Topçubaşının nəticəsi: “Bu, məni çox təsirləndirir” (EKSKLÜZİV-FOTOLAR)

Yayımlandı

da

Tərəfindən

“Bodrumda işlədiyim gümüş zərgərlik mağazasına azərbaycanlı müştərilər də gəlirdi. Deyirdilər ki, Azərbaycandakı məktəblərdə babam Əlimərdan bəy Topçubaşı ilə bağlı dərslər keçirilir. Çox xoşbəxt olurdum”

“Nənəm onun Prezident (Cumhurbaşqanı) olduğunu söylərdi. Amma deyəsən elə deyilmiş…”

“Babam Bakıdakı çiçək mağazalarından bütün gülləri satın alıb və ona hədiyyə edib”

“Babam pul qazanmaq üçün Parisdə meyvə-tərəvəz bazarında hamballıq edib”

“Azərbaycanlıların babamı belə xatırlamaları və ondan yüksək səviyyədə bəhs etmələri məni çox təsirləndirir…”

Əlimərdan bəy Topçubaşı – Azərbaycanın görkəmli dövlət xadimi. Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin (AXC) qurucularından biri, AXC Parlamentinin ilk sədri, Xarici işlər naziri. Milli müstəqilliyimiz və dövlətçiliyimiz üçün borclu olduğumuz tarixi bir şəxsiyyət

Əlimərdan bəy Topçubaşının böyük qızı Sara Kürdəmirdən (Topçubaşı) 2 nəvəsi olub, Zərifə və Gülnarə Kürdəmir. İllər öncə Zərifə Kürdəmir vəfat edib. 97 yaşlı Gülnarə Kürdəmir və Zərifə Kürdəmirin qızları hazırda İstanbulda yaşayırlar.

(Xalam Zərifə, anam Gülnar və mən)

Jurnalist Hafiz Əhmədov tarixi şəxsiyyət Əlimərdan bəy Topçubaşının Türkiyədə yaşayan məşhur nəticəsi Nilufer Sanderi və ailə üzvlərini  tapıb həmsöhbət olub. HafizTimes.com-a eksklüziv müsahibəsində Nilufer Sander ailəsi ilə bağlı bir çox gizli qalmış məqamlara aydınlıq gətirib. N.Sander həmçinin ailəsi ilə bağlı foto şəkillərdən ibarət arxivi də Azərbaycan mətbuatı tarixində ilk dəfə olaraq HafizTimes.com-a təqdim edib:

(Nilufer Sander)

-Əvvəlcə bizə özünüzdən bəhs edin…

-1950-ci ildə İstanbulda anadan olmuşam. Rəhmətlik atam Necdet Sander məşhur şair, Cümhuriyyət qadını Şükufə Nihal və Ədəbiyyat-Türk Dili üzrə Prof. Mithat Sadullah Sanderin oğlu idi. Atam 1960-1980-ci illərdə İstanbulun ən gözəl, böyük kitab evlərini açdı və öz nəşriyyatını qurdu, bir çox kitabı fransız və ingilis dillərindən tərcümə etdi.

(Solda mən və xalam qızı -1965)

-Nilufer xanım, hazırda nə işlə məşğul olursunuz, harada yaşayırsınız?

– 32 ildir ki, Bodrumda yaşayıram. Əvvəllər isə 8 il Almaniyada, 8 il Cənubi Amerikada yaşadım. 4 il Braziliyada və Venesuelada yaşadım. Keçmiş həyat yoldaşım alman idi və işlə əlaqədar olaraq orada yaşayırdıq. O illər çox gözəl idi. Oğlum Alex isə 1976-cı ildə San Pauloda anadan olub.

(Əlimərdan bəyin məzarını anam ziyarət edib – Paris)

-Ananız Gülnar xanım Kürdəmirin (Əlimərdan bəyin nəvəsi) səhhəti necədir? Karantin rejimində ananızla heç görüşə bilirsinizmi?

-Anamın 97 yaşı var. İstanbulda tək yaşayır, gözləri də çox zəif görür. Məlum virusa görə bu il anamı görə bilmədim, yalnız telefonla əlaqə saxlayırıq.

(Anam Parisdə iti ilə birlikdə)

-Ananızın ailəsinin azərbaycan əsilli olduğunu nə vaxt öyrəndiniz? Bu barədə nənəniz Sara xanım Topçubaşı (Əlimərdan bəyin qızı) və ananız sizə nə danışardı?

-Həmin vaxt çox balaca idim. Təxminən 8 yaşım olardı… Hələ 5 yaşım olarkən yəni 1955-ci ildə anam və qardaşım Fikrət ilə Cenevrəyə köçdük. 3 il orada yaşadıq, fransızca məktəbə getdik. Evdə həmişə fransızca danışardıq. 1958-ci ildə İstanbula qayıtdıq və qardaşımla birlikdə nənəmgilin (Sara xanım Topçubaşı) evində qalırdıq. Çünki anam müalicə üçün İsveçrəyə qayıtdı. 2 il boyunca nənəm Sara xanım bizə çox yaxşı baxdı.

(Nənəm Sara Topçubaşı-Kürdəmir Bakıda)

Təbii ki, babam Əli Əşrəf Kürdəmirlə (Sultanov) ya rusca, ya Azərbaycan dilində, ya da fransızca danışardılar. Əslində Sara nənəm qardaşım və mənə bu mövzuda çox şey danışmazdı. Yəqin ki, çox balaca idik və siyasəti başa düşmürdük…

(Anam və babam Əli Əşrəf Kürdəmir Parisdə -1940 )

-Nənəniz Sara xanım Topçubaşını (Əlimərdan bəyin qızı) necə xatırlayırsınız? Onunla bağlı hansı xatirələriniz var?

-Anamın anası, yəni Sara nənəm bir mələkdi. Onu anamdan daha çox sevdim. Anamın böyük bacısı Zərifə xalamın da iki qızı vardı. Biz 4 uşaq eyni yaşda idik. Hər il məktəbimiz yaz tətilində olanda 3,5 ay və digər qış tətillərində də Sara nənəm və Əli Əşrəf Kürdəmir babamın Erenköydəki böyük baxçalı villalarında qalırdıq. Orada geniş bir baxça, bostan vardı. Bütün tərəvəz və meyvələri bağımızdan toplayırdıq. Təbii ki, nənəmgilin azərbaycanlı dostları, qonaqları da ora gəlirdilər. Nənəm və babam Parisdən qayıtdıqdan sonra Erenköydə bu böyük baxçalı villanı satın almışdılar. Mənim həmin baxçada çəkilmiş çoxlu ağ-qara şəkillərim var.

(Saffet əminin xanımı Nəfisə və mən)

-Nənəniz Sara Topçubaşının qardaş-bacılarını (Əlimərdan bəy Topçubaşının digər övladları) heç gördünüzmü?

-Nənəmin Saffet əmi adlı (Həsən bəy Zərdabinin sonuncu övladı) Ankarada yaşayan bir qohumu vardı. Həyat yoldaşı Nəfisə xala yazda bizə qonaq gələndə mənə rus dilində dərs keçərdi. Bir neçə ağ-qara şəklimiz də var. Təəssüf ki, Saffet əminin belə tanınmış bir atasının olduğundan indiyə qədər xəbərim yox idi. Çox sağ olun ki, onun atası Həsən bəy Zərdabi ilə bağlı mənə geniş bilgi verdiniz.

(Saffet Məlik-Zərdabinin sənədi)

Bizə həmişə deyirdilər ki, Saffet nənəmin dayısıdır. Biz də fikirləşərdik ki, nənəmizin belə gənc dayısı necə ola bilər? Uzun boylu və ciddi bir insan idi. Əsasən də rus dilində danışardı. Həyat yoldaşının adı Nəfisə idi. Onların övladı yox idi. Nəfisə xanım mənə rus dilini öyrədirdi. Onlar Ankarada yaşayırdılar. Yaz aylarında nənə-babamın Erenköydəki evinə qonaq gəlirdilər. 2-3 həftə nənəmgildə qalırdılar. Erenköydəki villanın həyətində başqa bir ev də vardı. Onlar qonaq gələndə həmin evdə qalırdılar.

(Anam Gülnar Kürdəmir və nənəm Sara Topçubaşı 1970)

Nilufer Sanderin anası Gülnar Kürdəmir: “Saffet dayı ilə Nefise xala çox gec evlənmişdilər. İkisi də yaşılı idi. Anamla Saffet bəy çox yaxın idi. Çünki, Saffet onun doğma dayısı, ailə üzvü idi. Saffet dayı mədəni bir insan idi. Onu çox sevərdik. Çox az danışardı. Nefise xanımla ailə qurduğu günü xatırlayıram. Həmin vaxt Saffet dayı İstanbulda yaşayırdı. Onların heç toy mərasimləri də olmadı. Çünki, hər ikisi də yaşlı insanlar idi. Onlar evlənəndə Nefise xalanın 40-dan çox yaşı vardı. Anam tez-tez onları bizə yeməyə dəvət edərdi”.

(Ənvər Topçubaşı və mən Erenköydə -1953)

-Başqa bir şəkildə isə nənəmin qardaşı Ənvər əmi (Əlimərdan bəy Topçubaşının oğlu) məni qucağına alıb. 1952-1953-cü illər olmalıdı… Dəqiq xatırlamıram.

(Əlimərdan bəy Topçubaşı Parisdə parkda)

-Azərbaycanla bağlı hansı xatirələriniz var?

-Mən heç vaxt Azərbaycanda olmamışam. Amma Azərbaycandan bir neçə dostum var. Yayda Bodrumda işlədiyim gümüş zərgərlik mağazasına azərbaycanlı müştərilər də gələrdilər. Dərhal onlarla danışardım, nənəmin azərbaycanlı olduğunu söylərdim. Atası Əlimərdan bəy Topçubaşıdan söhbət açardım. Hamı Əlimərdan bəy Topçubaşını tanıyar, ondan  heyranlıq və hörmətlə bəhs edərdilər. Deyirdilər ki, Azərbaycandakı məktəblərdə Əlimərdan bəy Topçubaşı ilə bağlı dərslər keçirilir. Mən də xoşbəxt olardım.

(Nənəm Şükufə Nihal və mən 1951-ci il)

-Əlimərdan bəy Topçubaşı və həyat yoldaşı Pəri xanım haqqında daha nə bilirsiniz?

-Əlimərdan bəy haqqında yalnız internetdən oxuduqlarımı bilirəm. Nə anam, nə də nənəm onun haqqında çox danışmadılar … Əlbəttə ki, onun Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin qurucusu olduğunu deyirdilər. Anam isə son illərdə nənəsi Pəri xanımı çox sevdiyini söylərdi.

(Solda nənəm Sara xanım qucağında anam, xalam İstanbulda çimərlikdə)

-Əlimərdan bəy Topçubaşı sizin üçün kimdir?

-Əlimərdan bəy Topçubaşı fəxr etdiyim bir babamdır. Əlbəttə ki, onu şəxsən tanıya bilmədim. Sonralar internetdən oxuyub öyrəndim ki, babam Qafqazdakı bütün müsəlman ölkələrini bir yerə toplayıb Rus çarının hakimiyyətindən xilas etmək istəyib. Bu, təbii ki, nəhəng bir layihə idi…

(Anam və oğlum Alex 2003, anamın evi)

-Ananız Gülnar xanım Kürdəmirin (Əlimərdan bəy Topçubaşının nəvəsi) evində babası Əlimərdan bəy Topçubaşının rəsimləri var. O rəsimlərlə bağlı hansı xatirəniz var? Ananız sizə ailəsi ilə bağlı nə danışardı?

-Həmin şəkillər çəkiləndə mən hələ doğulmamışdım. Sadəcə onun kim olduğunu söylədilər. Nənəm onun Prezident (Cumhurbaşqanı) olduğunu söylərdi. Amma deyəsən elə deyilmiş… Parlament sədri olduğu haqqında oxudum. Şəkillərdə nənəmin çox gözəl olduğunu gördüm. Əlimərdan babam isə çox ciddi görünür.

(Babam Əli Əşrəf çox sevdiyi bağında -1960-cı illərdə )

-Əlimərdan bəy Topçubaşının kürəkəni, yəni sizin babanız Əli Əşrəf Kürdəmir (Sultanov) də Azərbaycan əsilli idi. Təəssüf ki, onunla bağlı məlumatlarımız çox azdır. Babanız Əli Əşrəf Kürdəmiri necə xatırlayırsınız?

-Babam Əli Əşrəfi çox sevirdim. O, Moskvada universitetdə təhsil almışdı. Nənəm Sara isə çox gözəl bir qadın idi. Babam da daxil olmaqla çox sayda kişi Bakıda nənəmlə ailə qurmaq istəyirlərmiş. Bir gün onun doğum günündə babam şəhərdəki çiçək mağazalarından bütün gülləri satın alıb. Başqa heç kim nənəmə gül hədiyyə etməsin deyə, o, aldığı bütün gülləri nənəmə göndərib. Babam mənim kimi qoç bürcü idi və çox əzmli idi.

(Anamın nişanı 1948-49: Öndə ata-anam, arxada solda nənəm, babam və xalamın azərbaycanlı qaynanası Tamara)

Rusların təqiblərindən qaçıb Parisə gəldikləri zaman bütün əmlakları, hər şeyləri Bakıda qalmışdı. Çox az məbləğdə pulları vardı. Babam pul qazanmaq üçün əvvəllər Parisdə meyvə-tərəvəz bazarında hamballıq etməyə başladı. Daha sonralar isə əzmi, iqtisadi sahədəki zəkası və çalışqanlığı ilə ticarətə qoşuldu. Azərbaycandan gətirdiyi xalçaları Parisdə satmağa başladı və zaman ötdükcə çox zəngin oldu. Şən və zarafatcıl bir insan idi. Anam və xalam Zərifə Parisin ən yaxşı məktəblərində təhsil aldılar. Konservatoriyada piano çalmağı öyrəndilər. Sorbonne Universitetində təhsil aldılar.

(Zərifə xalam və mən 1951-1952)

Babam Erenköydəki villasında səhərlər bağçada gəzməyi, əlləri ilə meyvələrə toxunmağı çox sevərdi. Nənəmi “Sarışka” deyə çağırardı. Biz – 4 uşaq, sonralar isə 4 gənc: qardaşım Fikrət, xalamın qızları Fevziyə, Səlma və mən ilin çox hissəsini Erenköydə həmin villada keçirirdik. Çox yaxşı günlərimiz olurdu. Səhərlər babam bizdən gec oyanardı. Səhər yeməyi süfrəsində oturanda biz dörd nəvəsinə deyirdi ki, bir-bir gəlin yanağımı öpün və fransızca “bonjour” (sabahınız xeyir) deyin. Biz də babamızı öpərdik. O, bir-iki saat orada oturardı və yenə bizi çağırardı: “Nilufer sən mənə “bonjour” dedinmi?”. Mən də cavab verərdim ki, “dedim baba”. O isə deyirdi ki, “xeyr, deməyibsən”. Yəni ki, bir daha öpülmək istəyirdi. Biz babamın bu oyununu artıq bilirdik və onu çox sevirdik.

-Bizə məşhur nənəniz Şükufe Nihal və atanız dəyərli Necdet Sanderdən bəhs edin. Belə insanların ailəsində böyümək necə bir hissdi?

-Atamın anasını, yəni nənəm Şükufe Nihalı həyatda olan zaman çox da tanımadım. Mən uşaq olanda adi bir qəza zamanı nənəmin oma sümüyü sınıb. Sonralar isə o, qocalar evində yaşadı. Bəzən atam məni və qardaşım Fikrəti bazar günləri onun yanına aparardı. Onun əslində kim olduğunu ölümündən sonra tərcümeyi-halını oxuyaraq öyrəndim. Cümhuriyyətin qadın ziyalısı idi. Universitet bitirən ilk türk qadın tələbə idi. Nazim Hikmətin eşqi idi. Özü Anadoluda müəllimlik etmişdi. Qurtuluş savaşında fəallıq göstərib və Sultan Əhməd meydanına toplaşan minlərlə insanın qarşısında çox təsirli bir nitq söyləyib. 6 romanı, 1 hekayə kitabı və saysız-hesabsız şeirləri var. Nənəm çox gözəl və baxımlı bir qadın idi. Həmişə zövqlü geyinər və bəzənərdi. Hündürdaban ayaqqabı ilə küçədə gedərkən yıxılıb və oma sümüyü sınıb.

(Atam Necdet Sander 1980-ci il)

Atamdan isə saatlarla danışa bilərəm. Onu çox sevərdim. 5 yaşım olanda valideynlərim boşandılar. Qardaşımla mən anamla birlikdə 3 il Cenevrədə yaşadıq. Həmin illərdə atamın üzünü çox az gördük. İstanbula qayıtdıqdan sonra atam hər bazar günü öz maşını ilə gəlib bizi evdən götürərdi və bütün günü onunla birlikdə keçirərdik.

İstanbuldakı ən gözəl kitab mağazaları atamın idi. Onun sayəsində kitabların içində böyüdüm. Atam çox zəhmətkeş idi, bütün günü kitab mağazalarında olurdu. Eyni zamanda kitabları ingilis və fransız dillərindən tərcümə edirdi, gözəl əsərlər meydana çıxırdı. Anamın evində də çox sayda fransızca kitab vardı. Təbii ki, onların çoxunu oxumuşam. Kitabların arasında böyüdüyüm üçün özümü çox şanslı hiss edirəm.

(Qardaşım Fikrət Sander -1970)

-Qardaşınız Fikrət Sanderle bağlı bilmək istərik. Bildiyimiz qədəri ilə o, gənc yaşda vəfat edib…

-Qardaşım Fikrət Sander məndən 13 ay balaca idi. 1983-cü ildə atamın vəfatından sonra qardaşım kitab mağazasının müdiri oldu. Ancaq atamda olan kitab sevgisi və əzmkarlıq qardaşımda yox idi. Çox təəssüf ki, o, içkiyə meyillənməyə başladı və kitab dükanımızı idarə edə bilmədi. Mən o vaxtlar Almaniyada yaşayırdım. Qardaşım 1987-ci ildə vəfat etdi…

(Solda nənəm və digərlərini tanımıram)

-Azərbaycana gəlmək istərsinizmi? Azərbaycanda sizin ailənizi sevənlərə nə deyərsiniz?

-Bir gün imkanım olanda təbii ki, Bakını çox görmək istərdim. Burada tanıdığım bir neçə azərbaycanlı var. Onlar səmimi və mehriban insanlardı. Mənə Sara nənəmi xatırlatdıqları üçün onlarla söhbət edən zaman çox xoşbəxt oluram. Hər birinizə öz sevgilərimi göndərirəm.

(Alex və mən İstanbulda, 2003)

-28 may Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin (AXC) yarandığı gündür. Babanız Əlimərdan bəy Topçubaşı da qurucularından biridir. Bu günlə bağlı nə söyləmək istərsiniz?

-Babamın Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin qurucularından olması ilə qürur duyuram. Və azərbaycanlıların babamı belə xatırlamaları və ondan yüksək səviyyədə bəhs etmələri məni çox təsirləndirir…

-Ə.M.Topçubaşının ailə üzvləri uzun illər Fransada yaşadılar. Siz Fransada ailənizin yaşadığı həmin evə heç getdinizmi?

-Xeyr, ziyarət edə bilmədim. Məndə yalnız bir şəkil var. Anam öz babasının məzarı önündə durur…

-Xalanız Zərifə Kürdəmiri (Əlimərdan bəyin digər nəvəsi) necə xatırlayırsınız?  

-Xalam anamdan 2 yaş böyük idi. Onu çox sevirdim. Xalamın iki qızı var: Fevziyə mənimlə eyni yaşdadır, Səlma isə bizdən 3 yaş kiçikdir. Biz birlikdə böyüdük.

-Sizin ailəniz, oğlunuz barədə bilmək istərik. Oğlunuz heç Azərbaycana gəldimi?

-Oğlum Alexander Brasack (həyat yoldaşım almandı) Almaniyanın Köln şəhərində yaşayır, ailəlidir və  4 yaşında bir nəvəm var.

Fırat Sander isə mərhum qardaşım Fikrətin oğludur. O, Aleksdən 2 yaş böyükdür. Bodrumda yaxınlığımda yaşayır, evlənib və 10 yaşlı bir oğlu var. Fıratla tez-tez görüşürəm. O da heç vaxt Azərbaycana getməyib.

(Fırat Sander)

-Sonda oxucularımıza nə söyləmək istərsiniz?

-Dostlar, bu an hamımız çətin günlər yaşayırıq, məlum virusa görə 2 aydır ki, evdəyik. Şükürlər olsun ki, yaşadığım kirayə evin böyük bir bağçası var. Hamımız üçün xoş günlərin gəlməsini arzulayıram. Bu müsahibəyə görə Jurnalist Hafiz Əhmədova dərindən təşəkkür edirəm, çox sevindim və şad oldum. Bütün azərbaycanlı qardaşlarımı öpürəm, ümid edirəm ki, bir gün görüşəcəyik.

Həsən bəy Zərdabi ailəsinin gizlinləri: “Dedi ki, məni bacımın yanında dəfn edin”– (EKSKLÜZİV MÜSAHİBƏ-FOTOLAR) BURADAN oxuya bilərsiniz.

Hafiz Əhmədov

HafizTimes.com

Oxuyun

Müsahibə

`Azərbaycanı sevən 3 övlad böyütdük` – Keçmiş səfir: “Qarabağın planı masanın üstündədir” (EKSKLÜZİV)

Yayımlandı

da

Tərəfindən

“Qarabağ münaqişəsinin çox uzun müddət davam etməsinə icazə verildi”

“Azərbaycanda göyərti, balqabaq, quzu qutabı və yanında manqal salatı hazırlamağı öyrəndik.  ABŞ-a qayıtdıqdan sonra ailəmiz və dostlarımız üçün də bu yeməkləri hazırladıq”

“ABŞ münaqişənin həllinə kömək etmək üçün daha çox diqqət yetirməli və yanaşmalarında daha yaradıcı olmalıdır”

“Bakıda ən çox insanları sevdik. Səfir olduğum üçün şanslı idim”

“Təkcə ABŞ hökuməti deyil, amerikalı şəxslər və təşkilatlar tərəfindən addımların atılması Qarabağ münaqişəsinin vaxtı keçmiş sülh yolu ilə həllinə kömək edə bilər”

“Azərbaycanda Səfir olduğum müddətdə edə biləcəyim bir şeylə bağlı demək istəyirəm ki…”

HafizTimes.com-un növbəti müsahibi ABŞ-ın Azərbaycandakı keçmiş səfiri Robert F. Sekutadır. Amerikalı diplomat eksklüziv müsahibə zamanı şəxsi həyatı, Qarabağ münaqişəsinin həlli, eləcə də ABŞ-ın Azərbaycanla bağlı siyasəti barədə önəmli məqamlardan söz açıb:

Hazırda harada yaşayırsız? Nə işlə məşğul olursunuz?

-Həyat yoldaşım Anne ilə birlikdə Vaşinqtondakı evimizə qayıtdıq. Vaxtımızın çoxunu Maine-dəki yerimizdə  keçiririk. Mən Vaşinqtondakı “Caspian Policy Center”də çalışıram. Bu Mərkəz Qafqaz və Orta Asiyadakı inkişafı diqqət mərkəzində saxlayır. Enerji və iqtisadi mövzularda, həmçinin ABŞ, Azərbaycan və bölgədəki digər ölkələr arasında əlaqələrin necə möhkəmləndiriləcəyini təhlil edirəm, yazılar hazırlayıram. Xaricdə biznes qurmaqda maraqlı olan və enerji sahəsində fəaliyyət göstərən şirkətlərə də məsləhətlər verirəm.

-Siz koronavirusadan necə qorunursunuz? İnsanlara hansı məsləhətləri verərsiniz?

-COVID-19 dəhşətli bir xəstəlikdir və dünyada ölən insanların sayı çoxdur. Məhz ABŞ-da bu virusdan ölənlərin sayı, Vyetnam müharibəsində ölən amerikalıların sayından daha çoxdur. COVID-in Azərbaycanda və dünyanın digər yerlərində insanlara nə edəcəyindən çox narahatam. Dünya miqyasında birgə tədbirlərin görülməsi vacibdir.

Ailəm də, mən də hər kəs kimi həkimlərin, elm adamlarının və ictimai səhiyyə mütəxəssislərinin tövsiyələrini dinlədik, əməl etdik. Buna evdə qalmaq, yalnız lazım olduqda çölə çıxmaq, ictimai yerdə olduğumuz zaman maska taxmaq və əllərimizi dəfələrlə yumaq və s. daxildir. Görüşlər videokonfrans və ya telefon danışıqları ilə əvəz edilib. Ailə üzvləri, dostları ilə də “Zoom”, “FaceTime”, telefon danışıqları və ya e-poçt-la əlaqə saxlayırıq. Hər birimiz buna ciddi yanaşmalıyıq.

-Azərbaycan üçün darıxırsınızmı? Bakıda ən çox nə etməyi sevərdiniz?

-Əlbəttə ki, Azərbaycan üçün darıxırıq. Həyat yoldaşım və mən Azərbaycanda çox gözəl, maraqlı illər keçirdik. İnsanları, ölkəni tanımaqdan zövq aldıq. Bu bizim üçün bir şans idi. Heç vaxt görmədiyimiz yerləri gedib gördük. Belə dostları tərk etmək çətin idi. Bakıda ən çox insanları sevdik. Səfir olduğum üçün şanslı idim. Çünki, bütün insanlarla eləcə də Bakıda yaşayan amerikalılar və digər diplomatlarla da görüşə bildim.

Bakıda bulvarda gəzərkən qədim şəhər memarlığından, 20-ci əsrin əvvəllərindəki binalardan və yeni, müasir dizaynlardan zövq alırdım. Ancaq bunu da deməliyəm ki, Bakıdan kənara çıxmağı və bütün Azərbaycanı mümkün qədər çox görməyi, gəzməyi həmişə sevmişəm. Hətta sabiq ABŞ səfirlərinin getmədiyi bir sıra yerləri də ziyarət etmişəm.

Qeyd edim ki, bəzi Azərbaycan yeməklərini – göyərti, balqabaq, quzu qutabı və yanında manqal salatı hazırlamağı öyrəndik. ABŞ-a qayıtdıqdan sonra ailəmiz və dostlarımız üçün də bu yeməkləri hazırladıq.

-Azərbaycanla bağlı ən unudulmaz xatirəniz nədir?  

-Qəribə görünə bilər, amma bu suala cavab vermək çətindir. Azərbaycan məktəblərində tədbir keçirmək, şagirdlər və müəllimləri ilə görüşmək və onlarla ABŞ haqqında söhbət etmək mənim üçün çox xoş idi. Mən Gəncə, Quba, Lənkəran və digər şəhərlərə getdim, Azərbaycanın milli parklarını mümkün qədər çox gəzib gördüm, ölkənin təbii müxtəlifliyini və gözəlliyini görmək şansına sahib oldum. Qaçqın və məcburi köçkünlərlə birlikdə oturmağımı, Dağlıq Qarabağ münaqişəsindən hələ də təsirlənən azərbaycanlılarla görüşməyimi və onlara nə baş verdiyini deyil, gələcək barədə, özləri, ailələri və Azərbaycanla bağlı fikirlərini xatırlayıram.

-Ailəniz haqqında bilmək istərik. Gündəlik həyatınız necə keçir? Robert Sekuta bir ailə başçısı, ata kimi necədir? Valideynlərə hansı məsləhəti verərsiniz?

-Bu suala görə xüsusi təşəkkür edirəm! Azərbaycanı bəyənən, orada olduğumuz illərdən zövq alan 3 övladımız böyüyür. Hər birinin də fərqli karyera planları, maraqları var. Böyük oğlumuz Vaşinqtonda müəllimdir və fotoqraflığa çox bağlıdır. O həqiqətən də Azərbaycanda, xüsusən də şəhər və qəsəbələrdəki insanların fotoşəkillərini çəkməkdən çox zövq alırdı. Onun əkiz bacısı da Vaşinqtondadır, bir konsaltinq firmasında çalışır.  Kiçik oğlumuz isə hökumətlə maraqlanır və hazırda ictimai siyasi məsələlər üzərində çalışır. Azərbaycanı ziyarət etdiklərinə görə özlərini şanslı hiss edirlər və orada baş verənlərlə daimi maraqlanırlar.

Gündəlik həyatıma gəlincə isə bu anda bütün dünyadakı insanlar kimi mən və ailəm də uzaqdan çalışırıq. Əlbəttə ki, dostlardan, ailədən uzaq qalmaq və bunu hiss etmək çətindir.  Bununla yanaşı, səhiyyə mütəxəssislərinin tövsiyələrinə əməl etməliyik və hazırda üzərinə ağır iş düşən tibb işçilərimizə, xəstəxanalarımıza dəstək olmalıyıq. Həmçinin, indi sağlam qalmağın yeganə yolu başqalarından təcrid olmaqdır. Hazırda gündəlik həyatım budur.

-Azərbaycanda səfir olduğunuz illəri necə xatırlayırsınız? ABŞ-ın Azərbaycandakı səfiri kimi tamamlamadığınız hansı iş var?

-ABŞ səfiri olmaq əvəzsiz bir fürsət idi və düşünürəm ki, həmin illərdə ABŞ və Azərbaycan bir sıra problemləri həll edə bildilər. Ancaq ölkələr arasındakı münasibətlər insanlar arasındakı münasibətlər kimidir; daimi qayğı və əlaqə tələb edir. Və bunları daha da yaxşı hala gətirmək üçün həmişə edilə biləcək çox şey var.

Səfir olduğum müddətdə edə biləcəyim bir şeyə gəlincə, deyərdim ki, ən böyük şey ABŞ-ın Sülh Korpusu (Peace Corps program) proqramının Azərbaycanda yenidən qurulması olacaqdı. Yenidən Azərbaycana səfər edərkən Sülh Korpusu proqramlarının, xüsusilə də ingilis dilini öyrətmək üçün verdikləri proqramların nə dərəcədə faydalı olduğu barədə məlumat eşidirəm.

Həmin Sülh Korpusu proqramlarının yenidən qurulması ölkə daxilindəki bir çox azərbaycanlının xeyirinə olardı və istədikləri çiçəklənən, uğurlu, müstəqil, demokratik bir ölkəni qurmaq üçün çalışdıqları zaman onlara kömək olardı. Onu da qeyd etməliyəm ki, Azərbaycanda Sülh Korpusunda işləyən tanış olduğum amerikalıların hamısı ölkəyə və onun uğurlarına xüsusi maraq göstərirlər.

-Xaricdən Azərbaycan necə görünür?

-Azərbaycan beynəlxalq təhlükəsizlik sferasında yalnız neft və qazla deyil, həm də mühüm insan resurslarına malik bir ölkə kimi tanınır. Azərbaycanın geosiyasi mövqeyi – dünyada Rusiya və İranla həmsərhəd olan yeganə ölkədir və Avrasiya boyunca uzanan şərq-qərb tranzit yollarında əsas mövqe tutur – bu, beynəlxalq münasibətlər barədə düşünməyimizin digər mühüm səbəbidir. Azərbaycanın birlikdə yaşayan müxtəlif dinlərə və etniklərə mənsub olan insanlarının tarixi də əhəmiyyətlidir. Ölkələrimizin birlikdə edə biləcəyi çox şey var.

-Qarabağ münaqişəsi ilə bağlı mövqeyiniz necədir? Nə üçün bu günə qədər münaqişənin həlli ilə bağlı irəliləyiş yoxdur?

-Dağlıq Qarabağda və ətrafındakı işğal olunmuş ərazilərdə uzun sürən münaqişə qəbul edilməzdir. Çox uzun müddət davam etməsinə icazə verildi. Mövcud vəziyyət nə Ermənistana, nə də Azərbaycana fayda gətirmir. Hər iki ölkədə insanlar əzab çəkməyə və ölməyə davam edirlər. Dinc bir həll yolu üzərində çalışmaq üçün bir araya gəlmək vacibdir.

-Münaqişənin həllinin gecikməsi kimin maraqlarına xidmət edir? Tərəflər maneləri necə aşmalıdır?

-Minsk Qrupu həmsədrləri bu məsələdə irəliləyişə nail olmaq üçün çalışmağa davam edirlər. Bu illər ərzində irəli sürülən planlar var və mənim başa düşdüyüm də budur ki, bir müddətdir ki, o, masanın üstündədir. Düşünürəm ki, beynəlxalq ictimaiyyət də bu uzadılmış münaqişəni həll etmək üçün tərəflərin səylərini dəstəkləməli və bölgədəki digər münaqişələrin həllində də kömək etməlidir. Dağlıq Qarabağ və digər uzun sürən münaqişələr, Soyuq Müharibədən sonra qurub görəcəyimizi ümid etdiyimiz daha geniş bölgənin, Avropanın sülhü və təhlükəsizliyini təhdid edir.

-ABŞ-ın dörd konqresmeni – Frank Pallone, Adam Schiff, Jackie Speier və Gus Bilirakis Azərbaycanın işğal olunmuş ərazilərində yaradılan qanunsuz rejimin qondarma “nümayəndəsinə”  təbrik məktubu göndərdilər. Sizcə, ABŞ Azərbaycanın ərazi bütövlüyünü dəstəkləməyə daha çox diqqət yetirməli deyilmi?

-Düşünürəm ki, bu məsələdə ABŞ-ın mövqeyi aydındır və elə də qalır.

Bununla yanaşı, düşünürəm ki, ABŞ münaqişənin həllinə kömək etmək üçün daha çox diqqət yetirməli və yanaşmalarında daha yaradıcı olmalıdır.  Digər uzun müddət davam edən beynəlxalq mübahisələrə və problemlərə baxdığımda görürəm ki, ABŞ hökuməti, Amerika təşkilatları və ayrı-ayrı amerikalılar mübahisədə iştirak edən insanlar arasında anlaşma yaratmağa və dinc həll yolunu tapmağa kömək etmək üçün müxətəlif səylər göstərirlər. Düşünürəm ki, təkcə ABŞ hökuməti deyil, amerikalı şəxslər və təşkilatlar tərəfindən addımların atılması münaqişənin vaxtı keçmiş sülh yolu ilə həlli üçün uyğun şəraitin yaranmasında faydalı ola bilər.

-Demokratiya, azadlığa nail olmaq siz özünüz nə edərsiniz?

-Yaxşı idarəetmə və qanunun aliliyi hər bir ölkədə vacibdir. İnsanlar istəyirlər ki, hökumətlər onların istəklərini dinləsin və ictimai iradə qarşısında özlərini məsuliyyətli hiss etsinlər. Düzgün idarəetmə, qanunun aliliyi, ölkə vətəndaşlarının ehtiyaclarını ödəyən sistemlərin qurulması və davam etdirilməsi uzunmüddətli bir prosesdir. ABŞ-da gedən müzakirələrə və debatlara baxsınlar.

-Cənubi Qafqazda işləmiş bir diplomat kimi bölgənin gələcəyi barədə nə deyə bilərsiniz?

-Cənubi Qafqaz böyük potensiala malik bir bölgədir. Orada təbii ehtiyatlarla yanaşı, çox sayda yaradıcı, ağıllı insanlar var. Onların zəkası və enerjisi ilə yeni müəssisələr yaratmaq və inkişaf etdirmək olar. Artan nəqliyyat sistemi və digər əlaqə vasitələri barədə düşünmək xüsusi ilə maraqlıdır: Cənubi Qafqaz və Mərkəzi Asiya ölkələri, o cümlədən Əfqanıstanda – Türkiyə və Mərkəzi və Şərqi Avropa ölkələri ilə, Çin / Şərqi Asiya və Hindistan və Pakistan ilə əlaqələr və s. Bu Azərbaycan xalqı və Cənubi Qafqazın digər ölkələri üçün sonsuz imkanlar deməkdir. Fürsətlər çox böyükdür.

-Koronavirusdan sonra yeni dünya nizamında kim “qalib” gələr, kim “uduzar”?

-COVID-19-dan “qazananlar” və “itirənlər” barədə düşünmürəm. Pandemiya dünyanın hər yerində insanlara təsir edir və öldürür. Elm adamları və tibb mütəxəssisləri xəstəliyin sağalma yollarını və uğurlu bir peyvəndi tapa biləndə hamımız qazanacağıq. Məncə, pandemiyanın bizim üzərimizdə qalıcı təsirləri də olacaqdır. Önəmli olan isə budur ki, post pandemiya dünyasının necə olması, iqtisadiyyat və digər institutları yenidən inşa etmək haqqında düşünməliyik.

-Gələcək planlarınız nədir? Azərbaycanda sizi sevən insanlara nə demək istərsiniz?

-Ümid edirəm ki, Qafqazın və bütövlükdə Böyük Xəzər bölgəsinin inkişafına, firavanlığına və təhlükəsizliyinə təsir edən suallar üzərində işləyirəm. Amerikalılarla bölgə xalqları arasında möhkəm, konstruktiv əlaqələr qurmaq yollarını tapmağa çalışıram. Dəyişən qlobal enerji mənzərəsi ilə maraqlanmağa və məşğul olmağa davam edirəm. Və həmçinin illərlə davam edən layihələrimizi tamamlamaq, Maine-dəki yerimizdə daha çox vaxt keçirmək istəyirəm.

Sonda isə azərbaycanlılara sadəcə bunu demək istəyərəm ki, ailəm və mən onlarla tanış olmaq şansını çox yüksək qiymətləndiririk. Və arzu edirik ki, onlar üçün hər şey yaxşı olsun. Görmək istədikləri çiçəklənən, təhlükəsiz, demokratik Azərbaycan qurmaq üçün onlara kömək etmək istəyirik.

Hafiz Əhmədov

HafizTimes.com

Oxuyun

Müsahibə

Bryan Adams: “Eat less, love more and be thankful” (EXCLUSİVE İNTERVİEW)

Yayımlandı

da

Tərəfindən

“I’d like to visit to Azerbaijan”

“I’ve never heard of the Mughams of Azerbaijan until you mentioned it”

“If concerts ever happen again, I’d be happy to spend the remaining years of my life performing”

“It was hard to get in the door and be heard”

International bestselling Canadian rock star legend Bryan Adams has been interviewed by Azerbaijani journalist Hafiz Ahmadov. This is an historic moment, as it is the first interview this leading figure in the world of music has spoken to the Azerbaijani media.

HafizTimes.com proudly presents the exclusive interview with music legend Bryan Adams.

-How do you remember your childhood?
-We were brought up between living in Canada and our father’s diplomatic postings around the world.

-What was missing in the family as you grew up?
-Perhaps a sister…but my cousins are like the sisters I never had, I adore them.

-How do you manage to stay on top for years?
-Well, you can’t climb a mountain straight up, you have to zig zag. That’s the secret.

-What is the biggest misconception about you?
-People often think that I’m American, but I’m actually Canadian

-What keeps you motivated in these hard times? How do you stay creative?
-It’s all down to the team you make for yourself, as no-one can do it alone.

-What are your plans for the future?
-Well if concerts ever happen again, I’d be happy to spend the remaining years of my life performing.

-What would you like to say to those who love you?
-Let’s have a cup of tea.

-What is the secret of success of Shine A Light?
-It’s intangible. Songs are a bit magic, and that song is especially magic live.

-To what do you credit your the success?
-Touring and a few decent songs.

-And what has been the greatest obstacle you’ve overcome?
-When I started in music it was hard to get in the door and be heard, it took time.

-What advice would you give to someone who wants to follow in your footsteps?
-Don’t sign anything.

-How do you want to be remembered?
-Just a regular bloke that loved music.

-What’s happening in world now? Shine A Light…
-People are discovering more and more that consuming every living creature in the animal world isn’t compatible with humanity.

How and with which color would you draw the picture of the present world?
-A rainbow,

-What does the end mean for you?
-The start of something else.

-What is your philosophy of life in 3 sentences?
-Eat less, love more and be thankful.

-How do you stay young all the time?
-Music.

-We would like to know your thoughts about Baku, Azerbaijan. Would you like to visit to Azerbaijan?
-Yes one day.

-Have you ever heard about the famous folk music of Azerbaijan, Mughams?
-Not until you mentioned it.

-What would you like to tell people, particularly the youth who love you in Azerbaijan?
-Hello from over here, hope you love the music. Be safe.

-What is your advice for preventing Coronavirus?
-Do what we’re being asked to do, wash your hands, social distancing and wear a mask.

Hafiz Əhmədov

HafizTimes.com

Oxuyun

Trend yazılar