Bizimlə əlaqə

Müsahibə

`Rus dilində danışanları dinləməli olduq` – Topçubaşının varisləri: “Atam hökumətin təzyiqi ilə bunu etdi” (EKSKLÜZİV)

Yayımlandı

da

“Onların səssiz, fikirli olmasının səbəbi bu imiş”

“Atam dedi ki, büyüdüyünüz zaman babanızın kim olduğunu anlarsınız”.

“Bütün həyatımız boyu rus dilində danışanları dinləməli olduq”

“Hökumətin təzyiqlərinə görə atam soyadımızı dəyişdirdi”.

“Azərbaycandan heç kim sonradan anamı axtarmadı”

“98 yaşımda yemək hazırlayıram. Nəvəmin üzünü görməyə imkan vermədi. Yalnız qaldım…”

Əlimərdan bəy Topçubaşı – Azərbaycanın görkəmli dövlət xadimi. Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin (AXC) qurucularından biri, Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Parlamentinin ilk sədri, Xarici işlər naziri. Milli müstəqilliyimiz və dövlətçiliyimiz üçün borclu olduğumuz tarixi bir şəxsiyyət

Əlimərdan bəy Topçubaşının böyük qızı Sara Kürdəmirdən (Topçubaşı) 2 nəvəsi olub, Zərifə və Gülnarə Kürdəmir. Zərifə Kürdəmir bir neçə il öncə vəfat edib. 98 yaşlı Gülnarə Kürdəmir və Zərifə Kürdəmirin qızları hazırda İstanbulda yaşayırlar.

Qeyd: Artıq bir müddət ki, bütün dünya əhalisi təhlükəli Covid-19 virusundan əziyyət çəkir. Minlərlə insan bu virusun qurbanına çevrilib, yoluxanların sayı isə 2 milyona çatır. Dünyanın əksər ölkələrində olduğu kimi, Türkiyədə də xüsusi ilə yaşlı ( 65 yaşdan yuxarı) insanların evlərini tərk etmələri qəti-qağandır. Çünki, yaşlı insanlar bu virusa daha tez yoluxurlar.

HafizTimes.com olaraq tarixi şəxsiyyət Əlimərdan bəy Topçubaşının Türkiyədə yaşayan yeganə varisləri ilə əlaqə saxladıq, vəziyyətləri ilə maraqlandıq. Söhbətimiz zamanı üzə çıxan maraqlı məqamları olduğu kimi sizə təqdim edirik:

Ə.Topçubaşının həyatda olan yeganə nəvəsi 98 yaşlı Gülnarə Kürdəmir HafizTimes.com-a danışır:

-İndi dünyada çox qəribə hallar baş verir. Hamı evə qapanıb. Heç kim bayıra çıxa bilmir. Əvvəllər bele bir hadisə baş verməyib. Mən də evdən çıxmıram. Bir köməkçim var. Həftənin 3 günü gəlir, mənə kömək edir, dərmanlarımı verir, ərzaq alır, yeməklər bişirir, təmizlik işləri görür… O, gəlməyəndə isə özüm yemək bişirməyə çalışıram…

Səhhətim də getdikcə pisləşir. Artıq gözlərim görmür, ayaqlarım yerimir. Bəzən danışmağı, sözləri də unuduram. Yalnız qalıram…

İki övladım vardı. Biri oğlan, biri qız. Qızım isə hazırda Bodrumda yaşayır. Ailə qurmuşdu. Övladı oldu. Daha sonra mənim kimi o da boşandı. Alman biri ilə ailə qurdu. Qızım da alman dilini bilir. Atası o vaxt təkid etdi ki, alman dilli məktəbdə təhsil alsın. Qızıma ailəmiz, Azərbaycanla bağlı hər şeyi danışmışam.

Oğlum Fikrəti isə çox gənc yaşda itirdim. Fikrətin taleyi Rəşad (Ə. Topçubaşının kiçik oğlu Rəşid) dayıma oxşayır. Fikrəti də mən çox tez itirdim. Oğlum ailə də qurmuşdu. Gözəl toy etmişdik. Bir nəvəm də olmuşdu. Amma ağır xəstəlik Fikrəti bizim aramızdan əbədi olaraq apardı.

-Nəvəniz sizinlə görüşürmü?

-Fikrətin oğlu olmuşdu. Amma o, vəfat etdikdən sonra anası nəvəmi də götürüb həmişəlik getdi. Nəvəmin üzünü bir daha heç vaxt görmədim… Artıq yalnız qalmağa öyrəşmişəm. Hərdən qızım zəng edir, əhvalımı soruşur.

-Əlimərdan bəy Topçubaşının sizdən başqa həyatda olan varisləri varmı?

-Zərifə adlı bir bacım da vardı. O da mənim kimi Fransada dünyaya gəlmişdi. İllər öncə bacım da vəfat etdi. Onun iki qızı var. Hazırda İstanbulda yaşayırlar. Arada telefonla əlaqə saxlayırıq. Zərifə bacım Azərbaycana çox meyilli idi. Həmişə araşdırmaq, nəyisə axtarıb tapmaq istəyirdi…

-Evdə olduğumuz bu günlərdə yəqin ki, ilk ailə yada düşür. Siz ananız Sara Kürdəmiri (Əlimərdan bəy Topçubaşının böyük qızı) necə yada salırsınız?

-Anam yaxşı bir ailənin qızı idi. Ona çox bağlı idim. Fransanın Sen Klu şəhərindəki evimizin baxçasında anamla birlikdə oturub, söhbət edərdik. Həmin anlar gözümün önündə canlanır. İtimiz, pişiyimiz vardı. Anam 80 yaşında vəfat etdi. Amma heç vaxt bizə Azərbaycan, öz ailəsi, atası haqqında danışmadı. Həmişə susmağı seçdi. Anam bizimlə yox, yalnız rus dost, rəfiqələri ilə danışardı.

Yaxşı xatırlayıram ki, anam həmişə rus dilində danışırdı. Dostları da rus dilli insanlar idi. Ümumiyyətlə o vaxt hər kəs rus dilində danışırdı. Bacım Zərifə və mən bütün həyatımız boyu rus dilində danışanları dinləməli olduq…

(Vida mərasimi- 8 noyabr,1934-ci il)

-Sizcə bunun səbəbi nə idi? Onlar niyə Azərbaycan-türk dilində danışmırdılar?

-Yaşım az idi. Çox da maraqlanmırdım. Ona görə də anamıza bu barədə heç vaxt sual vermədik. Bacımla mən günün çox hissəsini məktəbdə keçirərdik. Bizim də fransız dilli rəfiqələrimiz vardı. Onlarla vaxt keçirərdik. Elə bil anamla ayrı-ayrı dünyada yaşayırdıq. Bizə qarşı münasibəti çox soyuq idi.

Atam anam kimi evdə rus dilində danışardı. Mən şəxsən onların rus dilində danışdıqlarını eşitmişəm. Yəqin ki, anam Azərbaycan dilini də bilib. Amma mən eşitməmişəm…

-Sizə də rus dilini öyrətdilər?

-O vaxtlar mənim üçün rus dilini tədris edən bir müəllimə tutmuşdular. Ondan özəl dərs də aldım. Amma sonralar unutdum.

-Atanız kim idi? Onu necə xatırlayırsınız? Hansı işlə məşğul olardı?

-Atam Əli Əşrəf Sultanov idi. Atam da Azərbaycandan olub. Onun yalnız anası və bacısı vardı. Onlar Bakıdan gəlmişdilər. Bizimlə birlikdə yaşayırdılar. Azərbaycanda Cümhuriyyət devrildikdən sonra Sovet hökuməti hər kəs kimi mənim atamı da incitdi. O da məcbur olub ölkəni tərk edib. Ailənin bir tərəfi Trabzonda yaşadı. Atam isə Fransaya köçdü. Fransızlarla birlikdə çalışırdı. İş adamı idi. Dövlət işində çalışmırdı. Atamın dəqiq nə işlə məşğul olduğunu bilmirdim. Biz o vaxt uşaq idik. Nəsə soruşmaq istəyəndə deyirdilər ki, “siz hələ uşaqsınız, böyüklərin işinə qarışa bilməzsiniz”. Atam əvvəllər Azərbaycanda hansı vəzifədə çalışdığı barədə bizə heç vaxt danışmayıb.

-Valideynlərinizin necə tanış olub ailə qurduqlarını bilirsinizmi?

-Anamla atam Azərbaycanda tanış olublar, bir-birini seviblər. Bakıda onların toyu olub. Daha sonra Amerikaya köçdülər. Bir müddət orada qalıblar. Oranı bəyənməyiblər. Fransaya köçüblər. Əlbəttə ki, onlar arasında güclü sevgi vardı.

Atam da evdə rus dilində danışardı. Azərbaycan dilində isə çox adi cümlələr işlədirdi. Məsələn: “Bunu götür, onu apar və s.” Amma atamla anam öz aralarında yalnız rus dilində danışırdılar.

(Ə. Topçubaşının nəvəsi Zərifə Kürdəmir)

-Sizin bir qardaşınızın olduğu da qeyd olunur. Hətta atanızın dəfn mərasimini də onun təşkil etdiyini bildirilir…

-Xeyr… (Bir müddət gözləyir, təəccüblə cavab verir) Biz yalnız iki bacı olmuşuq. Atamız qəfil ürək tutmasından vəfat etdi. Bizim üçün çox ağır günlər idi. Atamın məzarı Şişlidəki Zincirliquyu qəbristanlığındadır.

Bayaq atanızın soyadını “Sultanov” kimi qeyd etdiniz. Bəs siz niyə “Kürdəmir” soyadını daşıyırsınız?

-Əvvəllər ailədə hamımızın soyadı “Sultanov” idi. Daha sonra isə atam soyadımızı dəyişdi. “Kürdəmir” soyadını daşımalı olduq.

-Atanız niyə belə bir addım atdı?

-Atam bunu etməyə məcbur oldu. Çünki hökumət onları sıxışdırırdı. “Kürdəmir” sözünü də şəxsən atam seçdi.

-Bilirsinizmi ki, Azərbaycanda Kürdəmir adlı rayon var.

-Atam “Kurdəmir” sözünü soyad kimi seçməsinin səbəbini izah etmədi. Bəlkə də atamın ailəsi həmin dediyiniz rayondan olub. Atam öz ailəsinə çox bağlı olub.

-Türkiyədə sizin ailədən başqa “Kürdəmir” soyadını daşıyan başqa ailələrlə bağlılığınız vardı?

-Xeyr. “Kürdəmir” soyadlı başqa bir ailə tanımamışıq.

-Fransada ailənizin yaşadığı ev heç yadınıza düşürmü?

-Sen Klu şəhərində yaşadığımız evi xatırlayıram. Gözəl bir ev idi. Evin salon hissəsində oturduğumuz zaman “Eyfel” qülləsini görərdik. Ümumiyyətlə, Paris gözəl bir şəhərdi. Hər tərəfdə ağaclar var, yaşıllıqlar salınıb. Təəssüf ki, İstanbulda yaşıllıqlar artıq yoxdur.

Əvvəllər hər il Fransaya gedərdim, yaşadığımız evi də ziyarət edərdim. 5 mərtəbəli bina evi idi. Biz orada kirayə yaşayırdıq. Öz evimiz deyildi. İndi isə oralar çox dəyişib, başqa ailələr yaşayır. İnanıram ki, bir gün qızım və nəvəm gedib Fransadakı baba evimizi ziyarət edəcəklər. Mənim isə artıq 98 yaşım var, heç bir yerə gedə bilmirəm…

-Tanınmış ictimai-siyasi xadim Ramiz Abutalıbovun təşəbbüsü ilə Parisdə babanız Əlimərdan bəy Topçubaşının yaşadığı ev (ünvan 37 rue Decamps,Paris-16) tapılıb və üzərinə xatirə lövhəsi vurulub.

-Buna görə çox sevinirəm. Əməyi, əziyyəti olan hər kəsə dərindən təşəkkür edirəm. Çox sağ olsun.

-Fransadan Türkiyəyə köçdükdən sonra həyatınız necə dəyişdi? Peşimanlıq yaşadınızmı?

-Əlbəttə ki, çox peşiman oldum. İstanbulu heç bəyənmədim. Paris kimi deyil. Yaşıllıqlar məhv edilib. Hər tərəf betonlarla əhatə olunub. Bu mənə çox pis təsir edir.

-Belə bir dəyərli ailəni təmsil etmək sizin üçün çətin olmadı ki?

-Hazırda yaşadığım evin salonunda babam Əlimərdan bəy Topçubaşının rəsmi var. Hər gün onun rəsminə baxıram. Belə bir ailədən olduğuma görə qürur duyuram.

-Bəs babanız Əlimərdan bəy Topçubaşını necə xatırlayırsınız?

Bizi parka aparardı. Bizimlə çox mehriban rəftar edərdi. Əlimizdən tutub gəzdirərdi. Bir yerdə oturub mənzərəni seyr edərdik. Babam çox səssiz bir insan idi. Çox danışmazdı.

-Babanız sizinlə hansı dildə danışardı?

-Babamla daha çox fransız dilində danışardıq. Həmin günləri yaxşı xatırlayıram. Onunla birlikdə parkda gəzən zaman çox əylənərdik. O anlar yaddaşıma əbədi həkk olub. Çox xoşbəxt idik.

Babam vəfat edəndə bacımla mənim 12-13 yaşımız olardı. Hər şeyi çox da başa düşə bilmirdik. Anamız bizi evdən bayıra çıxmağa icazə vermədi.

Atam da babamı çox sevərdi, hörmət edərdi. Sanki onlar arasında daha dərin bağlar var. Mən bunu babam vəfat edəndən sonra hiss edirdim. Az da olsa xatırlayıram ki, atam bacımla mənə bir dəfə dedi ki, “Büyüdüyünüz zaman babanızın kim olduğunu anlarsınız”.

(Ə. Topçubaşının həyat yoldaşı Pəri xanım)

-Bəs nənəniz Pəri xanım Topçubaşı (Həsən bəy Zərdabinin böyük qızı, Əlimərdan bəy Topçubaşının həyat yoldaşı) necə qadın idi?

-Nənəm yaxşı insan idi. O, yalnız qalmağı sevərdi. Xatırlayıram ki, bağçamızda o vaxtlar bir divan vardı. Nənəm həmişə orada tək oturardı, fikrə gedərdi. Sanki, kiminsə üçün həsrət çəkirdi. Biz də kənarda durub ona baxardıq. Başqa insanlarla ünsiyyət qurmazdı. Həyat yoldaşı yəni babam vəfat etdikdən sonra nənəm yalnız yaşadı. Amma onu hamımız çox istəyirdik. Mədəni bir qadın idi.

-Bilirdinizmi ki, nənəniz Azərbaycanda böyük bir şəxsiyyətin, Həsən bəy Zərdabinin qızı olub?

-Bu barədə heç nə xatırlamıram. Çox təəssüf edirəm. Bəlkə də bacım Zərifə bilərdi… Nənəm də heç vaxt artıq danışmazdı…

(Həsən bəy Zərdabi və xanımı)

Xalanız Sevər Topçubaşı (Əlimərdan bəy Topçubaşının kiçik qızı) necə yaşadı?

-Sevər bizim xalamız idi. Onu yaxşı xatırlayıram. Xalam heç vaxt ailə həyatı qurmadı. Bütün ömrünü yalnız başa vurdu. Qardaşı Ənvər dayımla ilə birlikdə yaşayırdı.

“Ənvər dayım isə heç vaxt övladı olmayan bir xanımla evlənmişdi”

-Ənvər dayımın həyat yoldaşı fransız bir xanım idi. Onların heç vaxt övladı olmadı. Dayım övladlarının olmayacağını əvvəlldən bilirdi.  Amma onlar bir-birini seviblər. Yaxşı xatırlayıram ki, Ənvər dayımla fransız dilində danışardıq. Yüksək intellekt sahibi idi. Ümumiyyətlə dayılarımın hamısı mədəni insanlar idi.

Ən kiçik dayımın adı Rəşad olub. (Əlimərdan bəy Topçubaşının kiçik oğlu Rəşid) Bilmirəm niyə, bəzən onu “Rəşid” kimi təqdim edirlər. Rəşad dayım yaxşı təhsil almışdı. Onun ömrü yarım qalıb, çox gənc ikən xəstəlikdən vəfat edib. Rəşadın yarım qalan ömrü ailəmizi çox incidib. Bəlkə də nənəmin kədərli, fikirli olması, babamın heç vaxt danışmamasının səbəbi də bu imiş…

 -Bəs evin böyük övladı, Əliəkbər Topçubaşı dayınızı (Əlimərdan bəy Topçubaşının böyük oğlu) necə yad edirsiniz?

-Elmi fəaliyyətlə məşğul olardı. Yüksək intellekt sahibi idi. Bütün həyatını bu sahəyə həsr etdi. Heç vaxt evlənmədi. Amma bilirəm ki, onun münasibət qurduğu xanımlar vardı. Xatırlayıram ki, ona bu barədə sual veriləndə deyirdi ki, evlənmək şərt deyil ki…

Əliəkbər dayımın İren Məlikova ilə səmimi münasibətləri olub. Bu barədə bilirəm. Mənim atam da İren xanımı yaxşı tanıyırdı, əlaqə də saxlayırdılar. Mən isə uşaq idim. Hər şeyi çox da başa düşmürdüm. Əliəkbər dayımın da övladı olmadı…

-Türkiyədə yaşamış Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin (AXC) qurucusu M. Ə. Rəsulzadəni tanıyırdınız?

-Onun haqqında eşitmişəm. Amma təəssüf ki, özünü tanımaq fürsətim olmayıb. O, babam kimi böyük insan olub.

(Zərifə Kürdəmir və jurnalist Xanlar Bayramov)

Əlimərdan bəy Topçubaşının nəvəsi Zərifə Kürdəmirin İstanbulda yaşayan qızları HafizTimes.com-a danışır:

-Biz bilirik ki, anamızın ailəsi Azərbaycandan olub. Babasının Azərbaycanda Cümhuriyyət qurucusu, dövlət adamı olduğunu da bilirik. Anamız bizə ailəsi ilə bağlı çox az danışardı. Nənəmiz Sara Topçubaşını xatırlayıram. Biz onu görəndə çox yaşlanmışdı. Bir küncdə oturardı, heç danışmazdı.

Anamız Zərifə xanım Parisdə Konservatoriyanı bitirib. Universitetdə təhsil alıb. Daha sonra ailələri ilə birlikdə Türkiyəyə köçüblər. İstanbulda atamla tanış olub, evləniblər. Bacımla mən dünyaya gəldikdən sonra valideynlərimiz boşanıb. Evdə iki bacıyıq. İkimiz də ailə qurduqdan sonra anamız evdə tək yaşamalı oldu. Onunla çox da əlaqə qura bilmədik. Daha sonra anamız xəstələndi və vəfat etdi.

Anamız deyirdi ki, Azərbaycandan biri ilə danışır, ailəsi ilə bağlı şəkilləri, arxivi istəyir. Anam da evdə olan hər şeyi ona təqdim etdi. Bu gün isə evimizdə anamla, ailəsi ilə bağlı heç nə qalmayıb. Anam deyirdi ki, Türkiyədə təhsil alan Azərbaycandan olan bir tələbə ilə kitab üzərində çalışırlar. Kitabda anam ailəsindən bəhs edib. Anam o kitabın nəşr edilməsi üçün çox dəstək oldu. O tələbənin adını indi unutmuşam…

(Z. Kürdəmir bu nişanı Ramiz Abutalıbova təqdim edib)

Sonralar isə Azərbaycandan heç kimsə anamı axtarmadı…Amma anamız Azərbaycana çox bağlı idi. Bakıya getmək istəyirdi. Bu ona qismət olmadı, vəfat etdi. Anam da, Gülnarə xalam da boşanıblar. Hər ikisinin də həyatı ağır keçirib. Onlar çalışıb, əziyyət çəkərək övladlarını, bizi böyüdüblər.

İndi isə ağır vəziyyətdə yaşayırıq. O biri bacım İstanbuldan kənarda yaşayır. Həyat yoldaşım ağır xəstəlikdən əziyyət çəkir. Mən də ona baxıram. Xalam da çox yaşlanıb. Bütün dünyada olduğu kimi Türkiyədə də virusa görə vəziyyət  çox ağırdı. Heç birimiz evdən bayıra çıxa bilmirik. Sizin vasitənizlə Azərbaycana öz dualarımızı, sevgimizi göndəririk…

Tanınmış ictimai-siyasi xadim Ramiz Abutalıbovun Zərifə Kürdəmirin qızlarının fikirləri ilə bağlı qeydləri:

  • Zərifə Kürdəmirlə görüşən tələbənin adı – İmanov Vüqardır. Çap etdiyi kitab (elmi iş) – “Ali Merdan Topçubaşı (1865-1934). Lider bir aydın ve bağımsız Azerbaycan Cümhuriyyetinin temsili” (İstanbul, 2003).
  • Zərifə xanım bəzi sənədləri və nişanı mənə verib. Hazırda bu sənədlər Azərbaycan Dövlət Arxivində qorunur, Fond 3172 (Müdir Emin Sərdarov), nişanı isə Azərbaycan Tarix Muzeyinə vermişəm (Nailə xanım Vəlixanlı və Fərhad Cabbarov)
  • Parisdən gətirdiyim bütün sənədləri isə Azərbaycan Dövlət Ədəbiyyat və İncəsənət arxivində, 648 və 649-cu fondlarda qorunur.

Hafiz Əhmədov

HafizTimes.com

Həsən bəy Zərdabi ailəsinin gizlinləri: “Dedi ki, məni bacımın yanında dəfn edin”– (EKSKLÜZİV MÜSAHİBƏ-FOTOLAR) BURADAN oxuya bilərsiniz.

Müsahibə

ABŞ Prezidenti Vilsonun nəticəsi: “AXC diplomatlarının 100 il öncəki bu fəaliyyətini dəyərləndirirəm” (TARİXİ MÜSAHİBƏ)

Yayımlandı

da

Tərəfindən

“Bakıda çox maraqlı memarlıq nümunələri var”

“Amerikadakı mübahisələrin mərkəzində dərinə kök atmış irqçilik dayanır”

“Birinci Dünya Müharibəsindən sonra baş verən faciəli hadisələrin çoxunun qarşısını ala bilərdik”

“Heç bir şəkildə mükəmməl deyildik, amma…”

Tomas Sayre – Amerikalı məşhur rəssam-heykəltəraş. O, qeyri-adi “public art” layihələri ilə bütün dünyada tanınır. Qeyd edək ki,  Tomas Sayre Amerika Birləşmiş Ştatlarının 28-ci Prezidenti Tomas Vudro Vilsonun nəticəsidir.

HafizTimes.com-un növbəti müsahibi Amerika Birləşmiş Ştatlarının 28-ci Prezidenti Tomas Vudro Vilsonun nəticəsi, məşhur rəssam-heykəltəraş Tomas Sayredir. Jurnalist Hafiz Əhmədovun suallarını cavablandıran ABŞ prezidentinin varisi T. Sayre ailəsi, fəaliyyəti ilə bağlı bir çox mühüm məqamlardan söhbət açıb. O, Azərbaycan mətbuatı tarixində ilk dəfə olaraq babası prezident Tomas Vudro Vilsonun Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinə (1918-1920) olan münasibətindən də bəhs edib:

-Ohayo ştatının Klivlend şəhərində anadan olmuşam. Sonralar atam Vaşinqtondakı kafedral kilsədə baş keşiş (dean) olub. Beləliklə biz də Vaşinqtona köçdük. Mən də orada böyüdüm. Oğlanlar üçün olan “ST Albans” məktəbində təhsil aldım. Şimali Karolina Universitetində və Miçiqandakı Cranbrook İncəsənət Akademiyasındakı sənət məktəbində təhsil aldım.

-Prezident ailəsinin üzvü necə oldu ki, heykəltəraş-rəssam olmağa qərar verdi? Hazırda hansı layihələr üzərində çalışırsınız?

-Həmişə əllərimlə əşyalar düzəltmişəm. Kilsənin kölgəsində böyüdüyüm zaman artıq bütün daş hörgüləri, rəngli şüşə istehsal edənləri, heykəltəraşları və bir çox fərqli sahələr üzrə çalışan sənətkarları tanıyırdım. Hələ uşaq ikən bildim ki, sənət və memarlıq dərin insani duyğu və məna daşıyır. Beləliklə bütün karyeramı bu fikri ifadə etməyə həsr etdim. Hazırladığım heykəllər əsasən çox böyükdür və ictimaiyyət üçün açıqdırlar. Onlar ictimai məkanlara müəyyən bir məna bəxş edirlər və hansısa bir yer haqqında hekayələr danışmağa çalışırlar. Hazırda bütün ABŞ-da 5 böyük ictimai layihə üzərində çalışıram. Floridanın Tampa şəhərindəki muzeydə rəsmlərim nümayiş olunur. Hər gün yeni rəsmlər çəkirəm.

-Siz həmçinin məşhur dizayn firması olan “Clearscapes”in təsisçisisiniz.

“Clearscapes” bir rəssam və bir memarın arasındakı səmərəli əməkdaşlığın nəticəsində meydana çıxdı. Stiv Şuster ilə otuz ildən çox idi ki, tanış idim. Təxminən bir il əvvəl o, vəfat edənə qədər birlikdə çalışdıq. Firmanın memarlıq bölməsi əsasən Şimali Karolinada yerləşir: “Raleigh Convention” Mərkəzi, yeni “Raleigh” qatar stansiyası və bir çox sənət obyektləri bura daxildir. ABŞ, Kanada və Asiyada ictimaiyyət üçün açıq olan bir çox sənət əsərlərimiz mövcuddur.

-Hansı sənət əsərinizlə həqiqətən də qürur duyursunuz? Gələcək üçün hansı uğurlu layihələriniz var?

-Layihə mövcud olduğu cəmiyyətə təsir edən zaman çox qürur duyuram. Məsələn, “Oberlin Rising” 100 ildən çoxdur ki, Afro-Amerikan cəmiyyətini xatırladır. Hansı ki, “Raleigh”də baş verənlər nəticəsində məhv edilib. Müəyyən bir bir nahatlığı, xəstəliyi olanların sağalması üçün istifadə olunan Sağlamlıq Mərkəzinin adını qürurla çəkə bilərəm. Bundan başqa Vaşinqtondakı Milli Ballball Stadionunun girişindəki əyləncəli “Curve Ball” heykəlindən zövq alıram. Hətta Vaşinqton komandası keçən yay dünya kubokunu da qazandı.

Hazırda Texasdakı Texnologiya-Tibb Məktəbinin bir hissəsi olan Tibbi Araşdırma Müəssisəsinin qarşısında nəhəng və qeyri-adi layihə üzərində çalışırıq. Yeni Meksikadakı Albuquerqu bölgəsində suyun qorunması və insanların bu məsələyə ehtiyatla yanaşmaları ilə bağlı bir layihəyə start vermişik. Bundan başqa Şimali Karolinadakı Greensboro-da çay boyunca böyük bir ictimai park yaradırıq.

-Yaratmaq üçün nədən ilham alırsınız?

-Torpaqdan ilham alıram,  insanla müəyyən bir yerin vədhətindən doğan hekayələr məni ruhlandırır. Hər şey insanın niyyəti ilə təbiətin ona bəxş etdikləri arasındakı əlaqədən aslıdır. Yəni demək istəyirəm ki, dünyada tarazlıq yaradan sənətdən ilham alıram.

-Tarix abidələrinin qorunması ilə bağlı nə demək istərsiniz? Son vaxtlar Amerikada da heykəlləri dağıdırlar…

-Bu çox ağır və çətin bir sualdır. Mən bir neçə tarixi abidəni yenidən dizayn etdim. Bu çox çətin idi. Hətta bu barədə danışmaq da çətindir. Amerikadakı Vətəndaş müharibələri ilə bağlı dağılan abidələrə gəlincə deyə bilərəm ki, onlar bu ölkədə böyük bir siyasi uçurum yaratmaqda ittiham olunurlar… Təəssüf ki, bu ölkədəki mübahisələrin mərkəzində dərinə kök atmış irqçilik dayanır.

(Vudro Vilson)

-Siz Amerika Birləşmiş Ştatlarının 28-ci Prezidenti Tomas Vudro Vilsonun nəticəsisiniz. Vudro Vilsonun varisi kimi böyümək necə idi?

– Ailəmiz bir az qarışıqdır. Ailə tarixini miras kimi qəbul etmək və ən yaxşı formada yaşatmaq çox vacibdir. Bəxtim gətirib ki, onların sırasında dəyərli insanlar çoxdur… Ümumilikdə onların hamısı ilə eyni fikirdə olmasam da, Vudro Vilson da daxil olmaqla ailəmizin bütün üzvlərinə qarşı hörmətlə yanaşıram.

-Vudro Vilson sizin üçün kimdir?

-Hesab edirəm ki, Vudro Vilson idealizm və təcrübəni özündə birləşdirən, güclü, yüksək intellektli və bəzən də gözüaçıq bir insan idi. Vilson əsl lider idi. Heç bir şəkildə mükəmməl deyildik, amma Amerikanı yaxşılığa doğru dəyişməyə müvəffəq olduq. Kaş ki, dünya ilə bağlı düşüncələri də daha yaxşı qəbul olunardı. Birinci Dünya Müharibəsindən sonra baş verən faciəli hadisələrin çoxunun qarşısını ala bilərdik…

-Hazırda Amerikada nə baş verir? Amerikadakı irqi problemlər sizə necə təsir edir? İrqçilik kimlərə xidmət edir?

-Amerika dünyanın hər yerində olduğu kimi, Covid-19 ilə də mübarizə aparır. Bəlkə də bu pandemiya Corc Floydun öldürülməsinə qarşı daha dərin və tutarlı cavab vermək üçün bir yol açdı. Dua edirəm ki, mövcud iğtişaşlar əslində Amerikada sistematik şəkildə qurulan ağların üstünlüyünün çökməsi istiqamətində ciddi bir fəaliyyətə səbəb olacaq. Sistemimiz ağ insanların maraqlarını digərlərindən üstün tutur. Bu səhvdir, bu ölkənin mənimsədiyi dəyərlərə ziddir və dəyişməliyik. Bəlkə də indi real dəyişikliyə çatmaq üçün bir fürsətdir. Buna ümid edirəm.

-Azərbaycan, Bakı haqqında fikirlərinizi bilmək istərdik. Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin diplomatları hələ 1919-cu ildə Parisdə babanız Vudro Vilsona Azərbaycan haqqında geniş məlumatlar veriblər. 

-Təəssüf ki, sizin paytaxt şəhərinizdə olmamışam. Amma görürəm ki, irəliyə doğru getmək üçün böyük işlər görülür. Bakıda çox maraqlı memarlıq nümunələri var: “Flame Towers”, “SOCAR Tower” və “Crystal Hall” – möhtəşəm görünüşlü dizaynlardır. Mən bunların yalnız şəkillərini görmüşəm…

Bakıda layihələrim yoxdur, amma mütləq orada işləmək istəyirəm. Həm fiziki, həm də mədəniyyət baxımından fərqli yerlərdə işləmək maraqlı olar.

(Əlimərdan bəy Topçubaşov – Parisdə)

-Azərbaycan və ABŞ arasında siyasi və diplomatik əlaqələlərin qurulmasına ilk təşəbbüs 1919-cu il mayın 28-də Parisdə olub. Azərbaycan parlamentinin sədri Ə.M.Topçubaşovun rəhbərliyi ilə nümayəndə heyəti Paris Sülh Konfransında ABŞ prezidenti V.Vilsonla görüşüb. Görüşdə müstəqil Azərbaycan dövlətinin tanınması, onun Millətlər Liqasına qəbul edilməsi, ABŞ-la diplomatik münasibətlərin yaradılması və s. haqqında Azərbaycan hökumətinin rəsmi memorandumu ABŞ prezidenti Vudro Vilsona təqdim edilib. Qəbul zamanı nümayəndə heyətinin irəli sürdüyü təkliflərə cavab olaraq V.Vilson bildirir ki, onlar dünyanın kiçik hissələrə bölünməsini istəmirlər, Qafqazda federasiya yaradılması ideyasına tərəfdar çıxırlar. Bu federasiya Millətlər liqasının tapşırığı ilə hər hansı bir dövlətin himayəsində ola bilər, Qafqazda federasiya və ya Azərbaycanın müstəqilliyinin tanınması məsələsi isə rus məsələsindən əvvəl həll edilə bilməz…Təəssüflər olsun ki, 1920-ci il aprel ayının 27-də Sovet Rusiyasının XI Ordusu Bakını, sonra isə bütün Azərbaycanı işğal etdi. Və bizim Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti süqut etdi… 70 il SSRİ-nin hökmranlığı altında yaşamalı olduq… Və nəhayət ki, 25 dekabr 1991-ci ildə Sovet İttifaqı dağıldı və 70 ildən sonra ABŞ Azərbaycanı müstəqil dövlət kimi rəsmi olaraq tanıdı … Vudro Vilsonun nəticəsinin buna münasibəti necədir?

Ölkənizin yaxın keçmişi haqqında çox da məlumatlı deyiləm. Amma Paris danışıqlarından sonra Azərbaycanın məyus olması ilə bağlı bilirəm. Bir çox qrup məyus oldu. Amma təbii ki, bəziləri yox. Hələ də bütün dünyada sülh üçün ümumilikdə bir vizyon kimi görünən Paris razılaşmalarının sonralar gözardı edilməsi məyusluq doğurur. Sizin bu məyusluğunuzu mən də bölüşürəm… Azərbaycandan olan insanların təxminən 100 il öncə azadlıq üçün göstərdikləri bu fəaliyyəti yüksək dəyərləndirirəm.

Hafiz Əhmədov

HafizTimes.com

(Tüstü ilə hazırlanmış əsər)

Oxuyun

Müsahibə

Eros Ramazzotti: `Azərbaycan gəncləri, həmişə səmimi və dürüst olun` (EKSKLÜZİV MÜSAHİBƏ)

Yayımlandı

da

Tərəfindən

“Uşaqlarım mənim əsas ilham mənbəyimdir

“Həyatda təəssüflə yaşamamalıyıq, hər zaman inam və ümidlə  gələcəyə baxmalıyıq”

“Azərbaycanı daha düzgün bir şəkildə ziyarət etsəm xoşbəxt olaram. Bakını gəzmək isə daha da maraqlı olar”

“Mənim üçün uğur bununla ölçülür: sonda həyat və musiqi ilə nə qədər sevgi ötürə bildim”

Eros Ramazzotti — Məşhur italyan müğənni və bəstəkar. 30 ildən çoxdur ki, İtaliyanın ən məşhur müğənniləri sırasındadır. Mahnıları İtaliya, Almaniya, Avstriya və Avropanın bir sıra ölkələrində musiqi hitlərinə liderlik edir. O, Adriano Çelentano, Andrea Baçelli, Luçano Pavarotti, Tina Tyorner, Riki Martin və digərləri ilə duet oxuyub. Geniş vokal imkanları və ifa tərzi müğənnini dünyada milyonların sevimlisinə çevirib. Onu “Dünyanın musiqi səfiri” adlandırırlar. Müğənni ifaları ilə insanlara sevgi, dünyaya isə sülh bəxş etmək istəyir. Bu günədək 14 albomu işıq üzü görüb.

Dünya şöhrətli müğənni Eros Ramazzotti eksklüziv olaraq HafizTimes.com-un suallarını cavablandırıb. O, müsahibə zamanı bir çox maraqlı məqamlardan söhbət açıb, Azərbaycanla bağlı fikirlərini ifadə edib.

-Uşaqlığınızı necə xatırlayırsınız? Böyüdüyünüz ailədə nələr çatışmırdı?

-Uşaqlığım çox sevdiyim, gözəl bir dövrdür. Sevgi olduğu üçün hər şeyimiz vardı.

 -İllərlə zirvədə qalmağı necə bacarırsınız?

Bu yalnız bir iş deyil: mahnı oxumaq mənim həyatımdır. Gördüyünüz işi sevsəniz və qərarlı olsanız istədiyiniz hər şeyə nail ola bilərsiniz. Heç bir şey verilmir, amma hər şeyi qərarlılıq və ağır zəhmətlə fəth etmək olar. Əlbətdə ki, lazımi vaxtda bir az şans da kömək edə bilər.

-Bu ağır günlərdə sizi motivə edən nədir? Necə yaradıcı qala bilirsiniz?

-Kiçik şeylərdən ilham alıram: gəzməyə çıxmaq, uşaqlarımla oynamaq və söhbət etmək və təbiətlə təmas qurmaq.

-Uğurunuzu nəyə borculusunuz?

-Çətin iş və səmimiyyətin həmişə qarşılığı olur.

 -Gələcək üçün hansı planlarınız var? Sevənlərinizə nə söyləmək istərsiniz?

-Həmişə yeni musiqi və əsərlər üzərində işləyirəm. Özümü aktiv və motivasiyalı tutmağı sevirəm. Tezliklə yenidən qarşılaşacağıq.

– “Vita ce n’è” nin uğur sirri nədir?

-Vita Ce N’è çox səmimi bir ifadır, əsas mövzu sevgidir: sevgi hər şeyin mərkəzidir, hər kəsin inana biləcəyi nikbinlikdir.

-Mahnılarınızın ilham mənbəyi nədir? Kimin üçün yazmaq istərsiniz?

-Musiqimi  hər zaman ürəyimlə yazıram: duyğularınızı yazmaq və onları musiqiyə çevirə bilmək bir hədiyyədir. Və əgər bunu səmimiyyətlə etsəniz, insanlar onu hiss edəcəklər və hər şeyi sizə qaytaracaq. Uşaqlarım mənim əsas ilham mənbəyim, məni hərəkətə gətirən mühərrikdir. Ancaq gündəlik həyatın anlarından, yaşadığım və ya mənə söylənən hekayələrdən ilham alıram.

-Öhdəsindən gəldiyin ən böyük əngəl nə olub?

-Uçmaq qorxum.

– Qəbul etdiyiniz dəyərləri musiqinizdə necə tətbiq edirsiniz?

-Sadəcə hisslərimdən və həqiqətən kim olduğumdan danışıram. Bu, təbii bir prosesdir, kim olduğum mövzusunda sadəcə olaraq dürüstəm.

-Sizin izinizlə getmək istəyən birinə nə məsləhəti verərsiniz?

-Zəhmət həmişə qarşılığı olur. Xəyallarınıza sadiqsinizsə və özünüzə inanırsınızsa, sonda hər şey qaydasında olacaq.

-Necə xatırlanmaq istərsiniz?

-Bu barədə heç düşünmürəm. Mənim üçün uğur bununla ölçülür: sonda həyat və musiqi ilə nə qədər sevgi ötürə bildin.

-Həyat fəlsəfənizi 3 cümlə ilə necə ifadə edərsiniz?

-Müəyyən bir şüarım yoxdur: həyatda təəssüflə yaşamamalıyıq, ancaq hər zaman inam və ümidlə  gələcəyə baxmağa çalışmalıyıq.

 -Həmişə gənc görünməyi necə bacarırsınız?

-Gənc qalmağa deyil, sağlam olmağa köklənmişəm. Hər gün məşq etmək, yerimək, açıq havada olmaq, sağlam yemək və yaxşı yatmaq üçün əlimdən gələni edirəm. Hamısı budur.

-Zamanı geriyə çevirsəydiniz siz hara qayıdardınız?

-Peşimanlıq hissi ilə yaşamıram: etdiyim hər şeyi edərdim.

-Nə vaxt çox xoşbəxt olursunuz?  Almaq, yoxsa vermək daha yaxşıdır?

-Şübhəsiz ki, vermək.

-Azərbaycan, Bakı necə xatırlayırsan? Azərbaycanlılarla bağlı unudulmaz xatirəniz nədir?

-Bütün dünyadakı pərəstişkarlarımla görüşə bildiyim üçün çox xoşbəxtəm. Azərbaycanlılar da konsert turum zamanı məni çox isti qarşıladılar. Bu mənim üçün çox gözəl bir xatirədir.

-Azərbaycanın məşhur musiqiləri, Muğamlar haqqında heç eşitmisinizmi? Yenidən Azərbaycana səfər etmək istərsinizmi?

-Bu barədə eşitməmişəm. Amma həmişə yeni musiqilər tapmaqda maraqlıyam, təşəkkür edirəm. Konsert turu üçün getdiyim şəhərləri nadir hallarda gəzə bilirəm. Buna görə də bir gün Azərbaycanı daha düzgün bir şəkildə ziyarət etsəm xoşbəxt olaram. Bakını gəzmək isə daha da maraqlı olar.

-Sizi Azərbaycanda sevən insanlara, gənclərə nə demək istərdiniz?

-Xəyallarınıza həmişə inanın, hər zaman özünüzə və digər insanlara qarşı səmimi və dürüst olun.

Hafiz Ahmadov

HafizTimes.com

`Azərbaycana getmək istəyərəm` – Əfsanəvi rok ulduz Bryan Adamsla eksklüziv müsahibəni BURADAN oxuya bilərsiniz.

Oxuyun

Müsahibə

Eros Ramazzotti: `I don’t live with regrets` (EXCLUSİVE İNTERVİEW)

Yayımlandı

da

Tərəfindən

“My children are my main source of inspiration, the engine that keeps me moving”

“Azerbaijanis have always welcomed me very warmly, it is a very beautiful memory for me”

“Success is measured by this, for me: how much love, in the end, you have been able to convey, with life, with music”

Italian superstar Eros Ramazzotti has been interviewed by Azerbaijani journalist Hafiz Ahmadov. HafizTimes.com proudly presents the exclusive interview with music legend Eros Ramazzotti.

-How do you remember your childhood? What was missing in the family as you grew up?

-My childhood is a very lovely period that I cherish so much. There was love, so we had everything.

-How do you manage to stay on top for years?

-This isn’t only a job: singing is my passion, my life. If you’re committed and passionated about what you do, you can achieve everything you want. Nothing is given, but everything can be conquered with commitment and hard work. Of course, even a bit of luck at the right time can help.

-What keeps you motivated in these hard times? How do you stay creative?

-I found my inspiration in the little things: going out for a walk, playing and talking with my kids, connecting with nature.

-To what do you credit your success?

-Hard work and sincerity always pay off.

-What are your plans for the future? What would you like to say to those who love you?

-I always work on new music and stuff, I like to keep myself active and motived. We will catch up again soon.

What is the secret of success of “Vita ce n’è”?

-Vita Ce N’è is a very sincere record, the main theme is love: love is the center of everything, the optimism in which everyone can still believe.

-What is the inspiration for your songs? Who would you like to write for?

-I always write my music with my heart: writing your emotions and being able to turn them into music is a gift and if you do it sincerely, the public will feel it and give you everything back. My children are my main source of inspiration, the engine that keeps me moving. But the inspiration comes from anything, from moments of daily life, from stories that I lived or that have been told to me.

-And what has been the greatest obstacle you’ve overcome?

-My fear of flying.

 -How are you imposing your values on your music?

-I simply talk about my feelings and who I really am. It’s a natural process, I’m just honest about who I am.

-What advice would you give to someone who wants to follow in your footsteps?

-As I said to you before, hard work always pays off. If you’re committed to your dreams and loyal to yourself, everything will be ok in the end.

-How do you want to be remembered?

-I do not think about it at all. Success is measured by this, for me: how much love, in the end, you have been able to convey, with life, with music.

-What is your philosophy of life in 3 sentences?

-I don’t have a particular motto, except that in life we must not live with regrets, but we have to try to always look to the future with confidence and hope.

How do you stay young all the time?

-I’m not focused on staying young, I’m focused on staying healthy. I try my best to train every day, to move, to be outdoors, to eat healthy and sleep well. That’s all.

-If you could go back in time, where would you go?

-I don’t live with regrets: I would do everything I did.

-When are you happiest? Is it better to give or to receive?

-To give, no doubt about it.

-How do you remember Azerbaijan, Baku? What is your unforgettable memory about Azerbaijanis?

-I am very happy when I can meet my fans all over the world, Azerbaijanis have always welcomed me very warmly during my previous tours, it is a very beautiful memory for me.

-Have you ever heard about the famous folk music of Azerbaijan, Mughams? Would you like to visit to Azerbaijan?

-No, I don’t but I’m always interested in finding new music, thank you. When I’m on tour I rarely can visit the cities I play in, so I would definitely be happy to visit Azerbaijan one day in a more accurate way, I’m curious about visit better Baku too!

-What would you like to tell people, particularly the youth who love you in Azerbaijan?

-Always believe in your dreams, always be sincere and honest with yourself and with other people.

Hafiz Ahmadov

HafizTimes.com

Bryan Adams: “Eat less, love more and be thankful” (EXCLUSİVE İNTERVİEW)

Oxuyun

Trend yazılar