Bizimlə əlaqə

Müsahibə

`Erməni lobbisi taktikasını dəyişib` – Ceyhun Mollazadə siyasət, biznes və ailə haqqında (MÜSAHİBƏ)

Yayımlandı

da

Ceyhun Mollazadə 24 ildən çoxdur ki, ABŞ-ın paytaxtı Vaşinqton şəhərində yaşayır. 1960-cı ildə Bakıda doğulub. Orta məktəbi bitirdikdən sonra Bakı Dövlət Universitetinin (BDU) Şərqşünaslıq fakültəsində təhsilini davam etdirib. Amerika-Azərbaycan Şurasının sədri, “AzQtel” şirkətinin rəhbəridir. O, həmçinin Azərbaycanda 4G texnologiyası əsasında qurulmuş ilk və ən böyük simsiz internet şəbəkəsi olan “Sazz”-ın yaradıcısıdır.

– Sonralar daha çox siyasi elmlərlə maraqlanmağa başladım. Bir neçə il Şərqdə tərcüməçi kimi işlədikdən sonra Fəlsəfə və Hüquq İnstitutunda araşdırmalar apardım. Moskvada Fəlsəfə İnstitutunda siyasi elmələrin tarixi mövzusunda təcrübə keçdim. Misir və Yaxın Şərqdə sağ və sol siyasi fikirlərin arasındakı ziddiyətlərin mövcudluğu barədə dissertasiya yazdım. Fələsəfə elmləri namizədiyəm.

Tale elə gətirdi ki, mən Moskvadan qayıdanda, yəni 1988-ci ildə Dağlıq Qarabağ problemi yarandı. Mən və həmkarlarım konfliktin köklərinin haradan qaynaqlanması ilə bağlı Avropa, Amerikada, Yaxın Şərqdə konfranslarda iştirak edirdik. O zaman Azərbaycanda baş verən hadisələr, Müstəqillik hərəkatı, Demokratikləşmə və Dağlıq Qarabağ konflikti, Ermənistanın Azərbaycana qarşı apardığı təcavüz siyasətini hər kəsin diqqətinə çatdırırdıq.

Torpaqlarımızın işğal olunduğuna sevinən konqresmen

Azərbaycan müstəqillik qazanandan sonra ABŞ-ın paytataxtı Vaşinqtonda Azərbaycanın işlər vəkili kimi fəaliyyət göstərdim. Bu, Azərbaycanın Amerikadakı ilk diplomatik addımları idi. Prezident Bill Klintonun inauqurasiya mərasimində Azərbaycanı təmsil etdim. 1993-cü ildə isə cənab səfir Hafiz Paşayev də Amerikaya gəldi. O, Azərbaycanın Amerikada birinci səfiri olub. Deyə bilərəm ki, onun dövründə Azərbaycan Amerikada daha uğurlu təmsil olunub. O zamanlar Azərbaycana qarşı 907-ci maddə artıq tətbiq olunmuşdu. Ona qarşı Azərbaycan səfirliyi müəyyən uğurlu işlər aparırdı. Səfirlikdən ayrılandan sonra da mən diaspora çərçivəsində bu fəaliyyətimi davam etdirdim. Demək olar ki, Azərbaycan Diasporasının təşkil olunması prossesində dostlarla birlikdə xüsusi fəaliyyət göstərmişik.

Amerika-Azərbaycan Şurası olaraq həm türk, həm də yəhudi dərnəklərilə birlikdə Amerikadakı erməni təşkilatlarının Azərbaycana qarşı haqsızlıqları ilə bağlı Konqresdə və Amerika hökumətinin müxtəlif tədbirlərində öz haqq sözümüzü demişik. Baxmayaraq ki, ermənilər həqiqətən orada güclü bir lobbiyə malikdirlər. İnformasiya baxımından Azərbaycan tərəfi həm rəsmi, həm də qeyri-rəsmi çərçivədə böyük nailiyyətlər əldə edib. Bu gün Ermənistanın Azərbaycana qarşı təcavüzü faktı heç kəsdə şübhə yaratmır. Amma təəssüflər olsun ki, Ermənistana qarşı hansısa sanksiyalar da tətbiq olunmur. Həmçinin BMT-nin qətnamələrinə də məhəl qoyulmur.

Biz Amerika-Azərbaycan Şurasından başqa, orada yaşayan bir qurup gənc azərbaycanlılarla birlikdə Amerika Azərbaycanlıları Şəbəkəsini (US Azeris Network) qurduq. Elektron bəyanatların yayılması sahəsində böyük bir kampaniya aparırıq. Bir neçə ildir ki, həmin təşkilatın idarə heyətinin üzvüyəm. Bu təşkilatın məqsədi orada Azərbaycan üçün ürəyi yanan və nəsə etmək istəyən insanları bir araya gətirməkdir.

-Amerikada çalışdığınız ilk illəri necə xatırlayırsınız?

-O zaman çətin dövrlər idi. Erməni lobbisinin neçə illərdir Türkiyəyə qarşı apardığı təxribat və iftira kampaniyası 1988-ci ildən sonra Azərbaycana qarşı çevirildi. Amma təəssüflər olsun ki, həmin vaxt Azərbaycanın orada nə rəsmi nümayəndəliyi, nə də haqq sözünü deyən bir təşkilat var idi. İllər boyu yaxılan iftiraları təmizləmək həqiqətən də, asan deyildi. Resurs və imkanlar da zəif idi. Burada isə Ermənistanın təcavüzü davam edirdi. Mən orada olarkən Kəlbəcər hadisələri də baş verdi. Sonralar isə başqa bölgələrimiz işğal olundu.

Bir məqamı qeyd edim. O zaman enerji lobbisinin nümayəndəsi məni bir konqresmenlə görüşdürdü. Görüş zamanı o, dedi ki, bizim şirkətlərin Azərbaycana qarşı maraqları var, əməkdaşlıq etmək istəyirlər. Həmçinin, Azərbaycana qarşı olan mənfi fikirləri dəyişmək üçün bizə kömək etmək fikrindədirlər. Nahar vaxtı xəritələri qarşımıza qoyduq və mən ona başa saldım ki, Azərbaycan, Dağlıq Qarabağ, Laçın və Ermənistan harada yerləşirlər. O zaman Laçın da, Dağlıq Qarabağın bütün şəhər və kəndləri də işğal olunmuşdu. Bunları ona izah etdikdən sonra soruşdu ki, bu ərazilər – yəni, Dağlıq Qarabağ, Şuşa, Laçın BMT tərəfindən Azərbaycanın ərazisi kimi tanınıb? Cavab verdim ki, bəli! Bu zaman o, çox sevindi, dedi ki, gəl bir içki içək, kefim açıldı. Cavab verdim ki, niyə belə edirsiniz, axı bizim ərazilərimiz işğal olunub, sevinməli nə var? Dedi ki, siz məni düzgün başa düşmədiniz, mən elə hesab edirdim ki, Azərbaycan gedib Ermənistanın torpaqlarını işğal edib. Seçicilərim məndən xahiş etmişdilər ki, Azərbaycana haqq qazandırım. Mənsə Azərbaycanla bağlı həqiqətləri bilmədiyimə görə, fikirləşirdim ki, belə bir ölkəyə necə haqq qazandıracağam? Siz mənə həqiqətləri deyəndən sonra kefim açıldı. Sabahdan etibarən mən Azərbaycanın haqq sözünü Konqresdə böyük məmnuniyyətlə səsləndirəcəyəm.

O, ilk dəfə Konqresdə belə çıxış edəndə həmkarları gəlib dedilər ki, sən başa düşürsən, orada nə baş verir? Müsəlmanlar xristianları öldürür, təcavüz edirlər, sən necə onları müdafiə edə bilirsən? O isə onlara dedi ki, bir dəqiqə dayanın, sizə xəritələri göstərib, hər şeyi izah edəcəyəm.

“Günah müsəlmanların özündədir”

Bu gün Moskva-İrəvan münasibətlərinin hərbi baxımından güclənməsi istər-istəməz Amerikada Ermənistan barədə çox mənfi rəy formalaşdırır. Donald Tramp isə nadir prezidentlərdən biridir ki, ermənilərə “qondarma soyqrımı” tanımaqla bağlı vəd verməyib. Azərbaycan Cənubi Qafqazda inkişaf edən bir ölkədir. Eyni zamanda, İran və Rusiya ilə sərhəddə yerləşsə də, müstəqil və suverən siyasətini davam etdirir. Amerika bütün bunları açıb deməsə də, analitik səviyyədə bildirirlər ki, Ermənistan artıq müstəqilliyini itirib. Amerikalı diplomatlar, təhlilçilər ilə qeyri-formal danışanda etiraf edirlər ki, Ermənistan bu gün müstəqil bir ölkə kimi onlar üçün heç bir maraq kəsb etmir. Amma yenə də erməni lobbisi Amerikada öz işini davam etdirir. İndi taktikalarını dəyişiblər. Yəni “Azərbaycan təcavüzkarıdır”, “müsəlmanlar bizi öldürürlər” kimi tezisləri qırağa qoyublar. Ermənilərin yeni təxribatları budur ki, guya Azərbaycanda demokratiya və insan haqqları pozulduğu üçün, Dağlıq Qarabağ erməniləri orada yaşaya bilməzlər. Ermənilərin bu mahnısını Obama administrasiyası öz repertuarına salmışdı. Tramp isə deyir ki, Amerikanın maraqları mənim üçün birinci yerdə dayanır. Sözsüz ki, Azərbaycan da öz maraqlarını üstün tutmalıdır. Beləliklə, yeni şəraitdə əməkdaşlıqdan həm Azərbaycan, həm də Amerika faydalana bilər.

– Sizcə, Trampın dövründə Qarabağ münaqişəsinin həllində, ümumilikdə Azərbaycana qarşı münasibətdə nələr dəyişəcək?

– Məsələ burasındadır ki, nə Avropa, nə də Amerika gəlib Azərbaycanın torpaqlarını ya hərbi yolla, ya da hansısa digər üsulla azad etmək niyyətində və yaxud qüdrətindədir. Rusiyanın Ermənistanda, ümumilikdə Qafqazda təsir dairəsi böyükdür. Hesab edirəm ki, diplomatik baxımdan Tramp Administrasiyası səylərini artıra bilər. Amma bunun nə effekti ola bilər? Birinci ssenariyə görə, Tramp-Putin, Vaşinqton-Moskva arasında hansısa müsbət bir anlaşmaya gəlinir ki, müxtəlif bölgələrdə sabitlik yaransın, konfliklər həll olunsun. Əgər Rusiyada bu prossesdə səmimi şəkildə iştirak etmək istərsə, Ermənistan məcbur olacaq ki, Azərbaycan ərazilərini sülh yolu ilə boşaltsın.İkinci ssenariyə görə, Trampla Putinin maraqları üst-üstə düşmür. Bu zaman sözsüz, Moskva çalışacaq ki, Dağlıq Qarabağ konflikti Rusiyanın aparıcı rolu çərçivəsində həll olunsun və yaxud da heç həll olunmasın.
Azərbaycan da hər zaman öz qüdrətindən istifadə edərək, erməni qoşunlarını torpaqlarından çəkilmələri ilə bağlı hədələyə bilər. Azərbaycan Ermənsitanın sərhəddini keçib, təcavüzkarlıq etmir. Öz ərazisini,öz torpaqlarını istəyir. Bütün bunlara rəğmən, Rusiyanın mövqeyi hər şeyi problemə çevirir. Azərbaycan hər zaman çalışır ki, bu problem diplomatik yolla həllini tapsın. Neçə illərdir ki, öz iqtisadi və hərbi qüdrətini gücləndirmək istiqamətində işlər görür. Prezident İlham Əliyevin apardığı siyasət çox praqmatikdir və torpaqların qan axmadan, faciələr baş vermədən azad olunmasına yönəlib. Dağlıq Qarabağ konflikti çox mürəkkəbdir. Çətin döngələr var. Amma səbrli olmaq lazımdır. Hesab edirəm ki, biz nə vaxtsa onun həllinə nail olacağıq.

– ATƏT-in Minsk qrupunun Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin həlli istiqamətindəki fəaliyyətini necə dəyərləndirirsiniz?

– Əlbəttə, mən o təşkilatın fəaliyyətini müsbət dəyərləndirmirəm. Çünki ortada bir nəticə yoxdur. Qarabağ məsələsində Türkiyə maraqlıdır ki, Azərbaycan əraziləri işğaldan azad olunsun. O biri tərəfdən isə Rusiya və Avropa faktorları da mövcuddur. Amerika və Avropa istəyirlər ki, bu münaqişə müəyyən bir modelə uyğun olaraq həll edilsin. Rusiya bir tərəfdən deyir ki, tərəflər öz aralarında razılığa gəlsinlər, amma o biri tərəfdən də keçmişdə olduğu kimi, İrəvana başqa təlimatlar verirlər. Heç bir ölkə – nə Amerika, nə Rusiya, nə də Avropa Ermənistana real bir təzyiq göstərib. Bəlkə də deyiblər ki, qoy, elə məsələ dondurulmuş vəziyyətdə qalsın. Bunu Ermənistan da istəyir. Rusiyada hər iki tərəfə də silah verir. Bunları nəzərə alsaq, Minsk Qurupu heç bir nəticə əldə etməyib. Əslində problemin necə həll oluna biləcəyi hamıya bəllidir. Yəni Qarabağın Azərbaycandan ayrılması mümkün deyil. Çünki Azərbaycan heç vaxt buna razı ola bilməz. Bu gün Ermənistan özünü ərköyün uşaq kimi aparır ki, eləmirəm, qurtardı, nə edəcəksiniz? Bölgədə güc baxımından hansısa balans dəyişikliyi olsa, sabah Ermənsitan özünü belə ərköyün apara bilməyəcək.

– Trampın müsəlman miqrantlara qaşı tətbiq etdiyi qaydalara münasibətiniz necədir? Amerikada yaşayan müsəlman kimi narahatsınızmı?

– Mən artıq 16 ildir ki, Amerika vətəndaşıyam. Bu qaydaların mənə aidiyyatı yoxdur. Həmçinin də Azərbaycan vətəndaşıyam. Ona görə də mənim gedib-gəlməklə bağlı viza problemim yoxdur. Amma buna biganə qalmaq düzgün deyil. Amerikalılar özlərini müdafiə etmək istəyirlər. Bu baxımdan onları başa düşmək olar. O biri baxımdan isə, viza alıb ora getmək istəyən, terrorist olmayan adi insanlar da var. Onlar bu qərarın qurbanı oldular. Hesab edirəm ki, bu qərarı gərək müxtəlif qurumlar əvvəlcədən götür-qoy edərdilər. Tələsik olduğuna görə bir az xaos yaratdı. Amma bütün bunlar müvəqqətidir.

Əslində müsəlman ölkələri, dini liderləri, fondlarları öz milyardlarla dollar pullarından xərcləyib, Amerikada İslamın sülh dini olduğunu təbliğ etməlidirlər. Bu, müsəlman ölkərinin nöqsanıdır. Ümumilikdə müsəlman dünyası İslam dininin təcavüzkar din olmadığını nümayiş etdirməlidir. Ola bilsin ki, Azərbaycan İslam Konfrası Təşkilatının üzvü kimi gələcəkdə belə bir təşəbbüslər irəli sürə bilər. Qafqaz Müsəlmanları İdarəsinin (QMİ) sədri Şeyxülislam Allahşükür Paşazadə yəhudi və xristian dini liderlərlə birlikdə ABŞ-a səfərlər edib. Bu səfərlər ABŞ dini-hökumət dairələrində də yüksək qarşılanıb. Bu Azərbaycanın tolerant bir ölkə olmasını göstərir. Azərbaycanda sünni-şiələrin, yəhudi və xristian dini icmaları ilə birlikdə dinc, rahat həyat sürmələri Amerika-Azərbaycan təhlilçilərini həmişə heyran qoyub.
Yəhudilər istər Sinaqoqları, istərsə də lobbilərin üçün sərvətlərini əsirgəmirlər. Şeyxlər isə yaxtalarda dünya okeanlarını gəzib kef edirlər, əyləncələrə 100 milyonlarla pul xərcləyirlər. Sonra da deyirlər ki, bizi orada sevmirlər. Çünki sizi orada tanımırlar, siz orada yoxsunuz.

Sazz necə yarandı?

– Keçək biznes fəaliyyətinizə. Necə oldu ki, “Sazz” yarandı? Niyə məhz internet sahəsini seçdiniz?

– Mən Amerikada, Kosta-Rikada, Peruda, Gürcüstanda da bizneslə məşğul olmuşam. İndi Azərbaycanda müəyyən layihələrimiz var. Məni həmişə internet texnologiyası, informasiyanın necə yayılması maraqlandırıb. İnternet bu gün bizim həyatımızda elektrik, qaz kimi vacibdir. Mən Azərbaycanda WiMAX texnologiyasının tətbiqi ilə bağlı təkliflər verdim. Bu, yaxşı qarşılandı və şirkətə sərmayə yatırılıdı. Əgər hansısa bir biznesə başlamaq istəyirsinizsə, ilk növbədə bazarı analiz etmək, nəyə ehtiyac olduğunu ortaya çıxarmaq vacibdir. İlkin biznes plan hazırlanmalıdır. Əsas odur ki, təklifini hansısa maliyyə qurumlarına, investorlara təqdim edə biləsən. Bundan sonra məhsulun brendi, satışı, qiyməti, logistikası və s. üzərində düşünülməlidir. Nəhayət, mən də konsultant biznesindən əməliyyat biznesinə qoşuldum. Bu gün haradasa nəticələrdən məmnunam, hardasa məmnun deyiləm. Amma işimiz davam edir. “Sazz”ı brend olaraq tanıyırlar. Kimsə müsbət, kimsə də mənfi münasibət göstərir. Amma brend brenddir.
Biznes elə bir şeydir ki, burada həm yüksəliş, həm də durğunluq var. Əsas odur ki, insan ruhdan düşməsin. Biz də hazırda şirkətin inkişafı üzərində işləyirik. Yeni texnologiyaların gətirilməsi, daha yüksək sürətli texnologiyalara keçməklə bağlı planlarımız var. Hazırda bununla bağlı investorlarla danışıqlar aparırıq. Elə bil ki, biz 5G texnologiyasının astanasında durmuşuq. Artıq mobil internet, mobil telefon paradiqması dəyişir. Yəni simsiz genişzolaqlı mobil internetə, bu günkü WiMAX texnolologiyalarından TD-LTE–yə keçid dövrü başlayıb. Bizim burada istifadə etdiyimiz tezliklər dünyada bir standart kimi təsdiq olunub. Çalışmalıyıq ki, Azərbaycana gələcəkdə ən aparıcı, müasir texnologiyaları gətirək.

– 5G-yə keçid nə vaxt mümkün olacaq?

– Ümid edirəm ki, bu ilin sonuna qədər pilot layihəni bitirəcəyik. 2018- 2019 və 2020-cillərdə Abşeron yarımadasında, Azərbaycanın əsas şəhərlərində buna nail olacağıq. Gələcəkdə də çalışacağıq ki, bütün ölkəni əhatə dairəmizə alaq.

– Qiymət siyasətində hansısa bir dəyişiklik olacaqmı?

– Mənim insanların işləri, maaşları barədə kifayət qədər məlumatım var. Müəyyən təbəqələr hesab edirlər ki, Azərbaycanda internet qiymətləri bahadır. Mənim fikrimcə isə, Azərbaycanda interentin qiymətləri dünya ilə müqayisədə ən ucuzdur.

– “Sazz” mobil operator bazarına daxil olacaqmı?

– Hazırda “Sazz”-ın bəzi internet qurğularını – data kart, USB modem və ya cib üçün olan WiFi modemimizi kompüterinizə, noutbukunuza daxil edib, internet vasitəsi ilə avtomobilinizdə rahat şəkildə videoya baxa bilərsiniz. Biz ənənəvi mobil operator xidmətləri vermirik. Əlbəttə, bizim məqsədimiz əhatə dairəsini, keyfiyyətı daha da artırmaqdır. Hansısa kəndə gedən zaman yolda birdən nəsə problem yarana bilər. Amma bu gün Abşeron kəndələrinin əksəriyyətində siz belə problemlə qarşılaşmayacaqsınız. Əhatə etdiyimiz Quba, Xaçmaz, Qusar, Şəki, Zaqatala, Balakən, Lənkəran, Mingəçevir, Gəncədə də həmçinin. Amma mən iddia edə bilmərəm ki, siz Bakıdan Gəncəyə gedəndə yolda bizim mobil internet tam işləyəcək. Sumqayıtda, Gəncədə maşınla gəzsəniz, görəcəksiniz ki, mobil internetiniz var. Planımız daha aparıcı texnologiylara keçməkdir. Müxtəlif dövlət və hökumət qurumları da bizə bu işdə dəstək verirlər. Bu gün Azərbaycanda rəhbərliyin marağı budur ki, istər diaspora, istər xarici investorlar, xaricdə yaşayan azərbaycanlılar həm sərmayə, həm də texnologiyanın nəqli üzərində işləsinlər. Biz isə bu işə artıq başlamışıq və davam etdirəcəyik.

– İlk dəfə nə qədər sərmayə ilə bu biznesə girişdiniz? İdeyalarınızı kimlər dəstəklədi?

– Mən diplomatik işimi bitirdikdən sonra demək olar ki, sıfırdan başlayırdım. Çünki, o zaman diplomatların maaşları elə də böyük deyildi. Mən konsaltinq xidmətlərilə ailəmi dolandırırdım. Sonra yavaş-yavaş bu konsaltinq biznesi böyüdü, müştəri bazası çoxaldı. 1990-ci ilin ortalarında mən bir şirkətə konsaltinq xidmətləri verirdim. Sonradan onlar məni partniyor kimi götürdülər. Və biz Amerikanın nəhəng kommunikasiya şirkətini Çində, Braziliyada, Türkiyədə, Yaxın Şərqdə, OrtaAsiyada təmsil edirdik. Həm konsaltinq verirdik, həm də onların məhsullarının satışı ilə məşğul olurduq. Hardasa 10 il bu sahədə fəaliyyət göstərdik. Bir Fransa şirkəti o firmanı aldıqdan sonra biz beş-altı nəfər şərik hərəmiz öz biznesimizi qurmağa başladıq. O vaxt inkişaf edən ölkərlərə internet texnolgiyalarını aparmaq iqtisadi baxımdan daha səmərli idi. Amerika böyük imkanlar açan bir ölkədir. Əgər bilikli, çevik, enerjilisənsə, ağılla hərəkət edib, yaxşı əlaqələr qura bilirsənsə, gec-tez Amerikda müvəffəqiyyət qazanacaqsan. Məni vətənim Azərbaycana qayıdanda da çox gözəl qarşılayıblar. Mən hər zaman Azərbaycanda qayğı hiss etmişəm.

– Biznes sahəsində uğur qazanamağın şərtləri nədir?

– Lap əvvəldən biznes sahəsini düz seçməlisən. Təlabatın olub-olmaması vacibdir. Təlabat varsa, təminatı necə təşkil edəcəksən? Biznesin nəzəri tərəfilə də tanış olmaq lazımdır. Məşğul olacağın biznes sahəsinin incəliklərini öyrənməlisən. Biznesdə xarizmatik bir lider olmalısan, insanları səfərbər etməyi, öz ideyanın arxasınca aparmağı bacarmalısan. İnsanları dinləməyi bacarmaq lazımdır. İnsan faktoru çox vacibdir. Hansı kadrlarla işlədiyini bilməlisən. Biznesdə marketinq, satış və brendinq də əsasdır. İndi idarəçi kimi bir çox hallarda yaradıcı insanlar ortaya çıxırlar. İnsanın sosial əlaqə qurmaq imkanları güclü olmalıdır. Bilgi, yaradıcılıq və riskləri analiz etmək də mühümdür. Biznesdə tənəzüllər, böhranlar da olur. Əvvəlcədən müəyyən etmişdik ki, hansı ölkədə hansı problemlərlə üzləşə bilərik. Azərbaycan bazarı daha sabitdir. Biznes şəraiti də müsbət olduğuna görə, biz daha çox sərmayəni bu bazara yatırdıq. İlk dəfə mən 2004-cü ildə bu ideya ilə Azərbaycana gəldim. Hardasa 2007-2008-ci illərdə pilot layihəni reallaşdırdıq. 2009-cu ildə isə bugünkü şəbəkəni qurmağa başladıq. Azərbaycanın iqtisadi reformlara başlaması, enerji siyasəti və qeyri-neft sektorunun inkişafı bizim kimi texnoloji şirkətlərə üstülük verir. Bu gün İKT sektoru Azərbaycanda aparıcı sahələrdən biridir. İKT sektoru bütün ölkələrin iqtisadi inkişafına böyük xeyir verir. Ona görə də, hesab edirəm ki, Azərbaycan bazarı tam yüklənməyib. 10-15 il müddətində internetdən istifadə baxımından Azərbaycan bazarı inkişafda olacaq.

“Ailə dəyərləri müqəddəsdir”

– Qardaşınız, millət vəkili Asim Mollazadə ilə münasibətiniz necədir?

– Asim müəllimlə biz həm qardaş, həm də dostuq. O, məndən 7 yaş böyükdür. Uşaqlıqdan bəri böyük qardaşım kimi ona hörmətlə yanaşmışam. Bizim aramızda həmişə açıq, səmimi münasibət olub. Onun öz taleyi, öz yolu var. Milli Məclisdə, beynəlxalq aləmdə, siyasi müstəvidə Azərbaycanı təmsil etmək istiqamətində səmərəli iş aparır. O, həmkarları ilə birlikdə bəzən bizim Amerikada uzun illər boyu qazandığımız əlaqələrdən istifadə edir. Biz də həmişə Azərbaycandan gələn liderlərin ölkəmizi orada layiqincə təmsil etmələri üçün görüşlər, proqramlar təşkil edirik. Bizim üçün orada əsas dəyər Azərbaycanın dövlətçiliyi və maraqlarıdır. Asim müəllimin qızı Ayna xanım da bir vaxtlar jurnalistika üzrə Amerikada magistr təhsil aldı. Asim müəllim mənim işlərimə, mən də onun işlərinə qarışmırıq. Amma bir qardaş olaraq bir-birimizə hər zaman dəstək olmağa hazırıq.

– Özünüz necə bir ailə başçısısınız?

– Ailə dəyərləri Azərbaycan cəmiyyətində çox vacib institutdur. Bəzən belə fikirlər olur ki, Amerikada tam azadlıq, sərbəstlikdir və ailə yoxdur, vəziyyət başqa cürdür. Hesab edirəm, ABŞ çox dindar bir ölkədir. Dinin çərçivəsində olan ailə institutu da cəmiyyət olaraq onlar üçün müqəddəsdir. Amerikada da, burada da bəzən ailələrdə nifaq yaranır, valideynlər ayrılır… Bu prosseslər hər yerdə var. Amerikada ailələr birlikdə kilsəyə də, sinaqoqa da gedirlər. Müsəlmanlara da heç bir məhdudiyyət qoyulmur. Uşaqların təlim-tərbiyəsi, inkişafı, gələcəyi mən və qardaşım üçün çox vacibdir. Deyə bilmərəm ki, Amerikada ailə dəyərləri bir o qədər də vacib deyil.

İki övladım var. Uşaqlarım mənim çox yaxın dostlarımdır. Biz qəlbən bir-birimizi yaxşı başa düşürük. Onlar əlaçı tələbədirlər. “Middle-school”u bitirən zaman qızım Dəniz yeganə şagird idi ki, məktəbin rəhbərliyi ona məzun günü 3 sinfin adından çıxış etməyi tapşırdı. Qəşəng çıxış elədi, orada olanlar yaxınlaşıb onu təbrik etdilər. Dəniz həmçinin qlobal düşüncəli şagird kimi də mükafat aldı. Onun qiymətləri də yüksəkdir. Əgər onlar xəstələnib bir-iki gün məktəbə getməsələr, iştirak etmədikləri dərslərin proqramlarını öyrənib, hazılaşırlar. Anlayırlar ki, təhsil, bilgi və xarici dilləri öyrənmək çox mühümüdür. Onlar çox ölkələrdə olublar. Hər yay Azərbaycana gəlirlər. Mən onlarla ancaq Azərbaycan dilində danışıram, uşaq vaxtlarında Azərbaycan nağıllarını oxuyublar, dilimizi, himnimizi bilirlər. Eyni zamanda, rus dilini bilirlər. Həmçinin məktəbdə ingilis-ispan dillərində təhsil alırlar. Dəniz həmçinin üç ildir ki, Çin dilini də öyrənir.
Oğlum Can da “Middle-School”da təhsil alır. O, bacısından örnək götürür. Bu məktəbə başlayan zaman dedi ki, bacım kimi, məzun gecəsində yalnız mən çıxış edəcəyəm. Mən onlara gələcəkdə hansı peşə seçiminin yaxşı olacağı barədə məlumat verirəm. Amma yenə də hər zaman deyirəm ki, seçim özlərinə məxsusdur. Çox istedadlı və yaradıcıdırlar. Dəniz piano ilə, Can isə saksafon ilə maraqlanır. Mən onlarla heç vaxt sərt danışmıram. Valideyn kimi onlarla çox liberal və demokratik davranıram Hesab edirəm, buna görə onlar ərköyün böyümürlər. Məncə, bu üsul yaxşı nəticə verir.

– Bəs başqa gənclərə nələri məsləhət görərdiniz?

– Bizim Azərbaycan cəmiyyətində çox istedadlı, yaxşı zehni və genefondu olan gənclər var. Gəncin gələcəyi necə təhsil almasındadır. Onlar heç nəyə biganə qalmamalı, hər şeylə maraqlanmalıdırlar. “Bu, mənim nəyimə lazımdır, oturmuşam da özüm üçün” deməməlidirlər. Xarici dilləri bilmək lazımdır. Bu gün mənim uşaqlarım ən azı 4-5 xarici dil bilirlər. Şagird-tələbə olan zaman elə bilirsən ki, həyat qabaqdadır, hələ çox şeylər edə bilərsən. Amma həyat çox tez gedir. Ona görə də, günün hər saatı üçün cədvəl qurub, ona uyğun hərəkət etmək lazımdır. Vətənə, ailəyə sadiq olmaq lazımdır. Çox istərdim ki, gənclərdə ruh yüksəkliyi olsun və bunu da bir dəyər kimi qəbul etsinlər. Vətəndaşlıq borcunu itirmək olmaz. Bu günkü Azərbaycan gənclərində ruh yüksəkliyi də var. Bunu ötənilki aprel döyüşlərində aydın gördüm.
Sonda isə demək istəyirəm ki, ailə, valideyn, bacı-qardaşlar çox vacib dəyərlərdir. Arzu edirəm ki, Azərbaycanda yeni nəsillər də ölkənin gələcək inkişafında böyük rol oynasınlar.

Hafiz Əhmədov

Müsahibə

“Atam övladlığa verilməyib” – Azərbaycanlı milyonçu və nazirin fransız varisi (EKSKLÜZİV+FOTOLAR)

Yayımlandı

da

Tərəfindən

“Ailəmə Azərbaycan əsilli olduğumu söyləməyin” 

“Şəmsi Əsədullayev mənim babamdır

“Nənəm atamı ingilis qadına övladlıq verməyib”

Kristina Vəzirov Petit  – 1947-ci ilin yanvarın 23-də Fransanın Marsel şəhərində dünyaya göz açıb.  1960 – 1961-ci illərdə “Adventistlər” məktəbində təhsil alıb. Jean-Lou Petitlə ailə həyatı qurub. Hazırda ailəsi ilə birlikdə Fransanın DignelesBains regionunda yaşayır.

Jurnalist Tommi Franklin müsahibə götürür

Kristinanın atası Tommi Franklin Fransada məşhur idman jurnalisti olub. “RTF” və “France İnter” kanallarında çalışıb. T. Franklinin əsl adı Fərrux Murad oğlu Vəzirov olub. O, Azərbaycanda ən böyük sənaye maqnatlarından sayılan milyonçu Şəmsi Əsədullayevin (1840-1913) nəticəsidir. Belə ki, Fərrux Vəzirovun anası Sürəyya Əsədullayeva Şəmsi Əsədullayevin oğlu Mirzə Əsədullayevin qızıdır. Fransada yaşayıb-yaratmış məşhur azərbaycanlı yazıçı, 20-ci əsr Azərbaycan mühacirət ədəbiyyatı nümayəndəsi Ümmülbanu ilə (Banin) Sürəyya Əsədullayeva doğma bacı olub.

Mirzə Şəmsi oğlu ƏsədullayevAzərbaycan Xalq Cümhuriyyəti (AXC) dövründə Fətəli xan Xoyskinin 1918-ci il dekabrın 26-da təşkil etdiyi hökumət kabinetində Ticarət və Sənaye naziri vəzifəsini icra edib.  Azərbaycanda sovet hakimiyyəti qurulduqdan sonra milyonçu Şəmsi Əsədullayevin mülkiyyəti müsadirə olunub. Mirzə Əsədullayev isə 1920-ci ilin mayında həbs edilib. Bir müddət sonra azadlığa buraxılıb. 1921-ci ildə Fransaya mühacirət edib. M. Əsədullayev ömrünün sonuna kimi Fransanın paytaxtı Parisdə yaşayıb. 1936-cı ildə orada vəfat edib və Bobinyada dəfn olunub.

HafizTimes.com Azərbaycan mətbuatı tarixində ilk dəfə olaraq uzun müddət davam edən axtarışdan sonra nəhayət ki, azərbaycanlı ən nüfuzlu neft maqnatlarından biri, milyonçu, xeyriyyəçi Şəmsi Əsədullayevin Fransada yaşayan yeganə varisi, nəticəsi Kristina Vəzirova Petiti tapıb, həmsöhbət olmağa çalışıb. Eksklüziv olaraq HafizTimes.com-un suallarını cavablandıran K. P. Vəzirova Əsədullayevlər ailəsi ilə bağlı illərdir ki, gizli qalmış  bir çox məqamlara aydınlıq gətirib, Bakı-Azərbaycanla bağlı  arzu və istəklərini ifadə edib:

Tommi Franklin iş yoldaşları ilə birlikdə

-Əvvəlcə qeyd etmək istəyirəm ki, mən Azərbaycanda (SSRİ) doğulmamışam. Mən Fransada dünyaya göz açmışam. Atam Tommy Franklindir. Onun əsil adı Fərrux bəy Vəzirov olub. Daha sonra o, soyadını dəyişib “Vəziri” etdi. Bir müddət sonra isə o, bütün ad-soyadını dəyişdi və Tommi Franklin oldu. Nənəmin adı isə Sürəyya Əsədullayeva olub.

“Anam da rus deyildi. Fransız idi! Mən də Fransada böyüdüm”.

-Banin, Sürəyya və Kübra bacıları ilə çox yaxın münasibətim vardı. Xüsusilə yazar Banin və nənəm Sürəyyanın adını qeyd etmək istəyirəm.

Banin, Sürəyya Əsədullayeva bacıları və Kristine Petit

“Babamı görə bilmədiyim üçün çox təəssüflənirəm”

-Əlbəttə ki, Şəmsi Əsədullayev mənim babam idi. Amma çox təssüf ki, mən onu görüb, tanıya bilmədim. Çünki, həmin vaxt mən dünyaya gəlməmişdim. Mən daha çox atam və nənəmi görmüşəm, həmsöhbət olmuşam.

“Banin ilə yaxşı münasibətlərimiz olub”.

-Amma onun həyatı barədə danışmaq istəmirəm…Banin “Qafqaz günləri” əsərində hər şeyi özü qeyd edib. Baninin həyatı barədə bilmək istəyənlər həmin kitabı mütləq oxusunlar…

“Ailəmin heç bir  üzvü, nəvə-nəticələrim də Azərbaycan əsilli olduğumu bilmir. Xahiş edirəm sizə də deməyin”

Kristine Vəzirov Petitin atası Tommi Franklin

– Baninin alman varisi illər öncə müsahibəsində bildirmişdi ki, nənəniz Sürəyya Əsədullayeva öz oğlunu- atanız Fərrux Vəzirovu bir ingilis qadına övladlıq verib. Bu nə dərəcədə doğru məlumatdır?

-Bu məlumatı haradan əldə ediblər?! Təbii ki, bu doğru deyil. Nənəmlə yaxşı münasibətimiz vardı. Ailəm haqqında çox məlumat vermək istəmirəm!

-Azərbaycana gəlmək istərsinizmi?

 -Övladlarım və nəvələrim mənim Azərbaycanda olan ailə köklərim barədə heç nə bilmirlər. Mən heç vaxt Azərbaycanda olmamışam. Buna görə çox peşimanam.

-Sonda Azərbaycanda sizin ailənizi sevənlərə nə demək istərsiniz?

 -Yaşadığım Dese Les Bains bölgəsindən hər kəsə ən xoş arzularımı, sevgilərimi göndərirəm.

Ramiz Abutalıbovun qızı Nigar Baninin evində

Kristina Vəzirov Petit kitab oxuyur

Hafiz Əhmədov

HafizTimes.com

Oxuyun

Müsahibə

“Təqaüd vermədilər, qoca vaxtında iş axtarırdı” – Milyonçu Tağıyevin Türkiyədəki nəticələri (EKSKLÜZİV+FOTOLAR)

Yayımlandı

da

Tərəfindən

Məşhur azərbaycanlı milyonçu, mesenat, Rusiya İmperiyasının Həqiqi Dövlət Müşaviri, müsəlman Şərqində ilk qızlar məktəbinin yaradıcısı Hacı Zeynalabidin Tağıyevin nəticələri hazırda Türkiyədə yaşayırlar.

Əbdürrəhman Tağıyev (Abdurrahman Taki)Hacı Zeynalabdin Tağıyevin nəvəsidir.  H. Z. Tağıyevin birinci həyat yoldaşı Zeynəb xanımdan olan övladı İsmayıl Tağıyevin oğludur. 1899-cu ildə Bakı şəhərində anadan olub. Bakı gimnaziyasını bitirib. 1926-cı ildə İstanbul Texniki Universitetinin inşaat fakültəsinin məzunu olub.  Həmin illərdə bolşevik hökumətinin Tağıyevlər ailəsinə qarşı olan təzyiqlər səbəbi ilə ölkəyə geri qayıtmayıb. 1926-cı ildə Türkiyədə əmək fəaliyyətinə başlayıb. O, tanınmış bir inşaat mühəndisi olub.  Türkiyə İnşaat Mühəndisləri Birliyinə üzv seçilib. Faika Onat adlı xanımla ailə həyatı qurub. 1932-ci ildə Suna adlı bir qızı dünyaya gəlib. Suna xanımın həyat yoldaşı 1983-1986-cı illərdə Türkiyənin Dövlət naziri vəzifəsini icra etmiş Prof. Dr.Mehmet Nimet Özdaşdır. Əbdürrəhman Tağıyev 1983-cü ildə İstanbul şəhərimdə vəfat edib. Qızı Sona Özdaş 2011-ci ildə, kürəkəni Mehmet Nimet Özdaş 2014-cü ildə vəfat edib. Mehmet və Orxan Özdaş adlı övladları var.

HafizTimes.com uzun müddət davam edən axtarışdan sonra Azərbaycan mətbuatı tarixində ilk dəfə olaraq məşhur azərbaycanlı milyonçu, mesenat Hacı Zeynalabidin Tağıyevin Türkiyədə yaşayan varisləri Mehmet və Orxan Özdaş qardaşlarını tapıb, həmsöhbət olmağa çalışıb.  Eksklüziv müsahibə zamanı Mehmet və Orxan Özdaş qardaşları ailələri ilə bağlı uzun illərdir ki, gizli qalmış məqamlara aydınlıq gətirib, Bakı, Azərbaycanla bağlı fikir və duyğularını ifadə ediblər. Qeyd edək ki, Özdaş qardaşları Hacı Zeynalabidin Tağıyevin Türkiyədəki varislərinin şəxsi fotolarını da özəl olaraq HafizTimes.com-a təqdim ediblər:

Mehmet Özdaş: “1957-ci ildə İstanbulda dünyaya göz açmışam. Atam NATO-da çalışdığına görə mən liseyi Belçikada bitirdim. Daha sonra isə Türkiyədə prestijli universitetlərdən biri olan Boğaziçi Universitetinin Elektrik mühəndisliyi fakültəsinin məzunu oldum. İstanbul Universitetində “İşlətmə” ixtisası üzrə magistr təhsili aldım. Beynəlxalq inşaat sektorunda əsas yer tutan firmalardan biri olan ENKA-da uzun illər çalışdım. Bundan sonra isə həyatım uşaqlıqdan bəri həvəs göstərdiyim dəniz və yelkən sahəsinə yönəldi. İstanbuldan Egeyə köçdükdən sonra yelkən idman növü ilə məşğul olmağa başladım. Yelkən idarə etməyə əvvəllər hobbi kimi yanaşırdım. Daha sonralar isə professional şəkildə məşğul olmağa başladım. Hələ də davam edirəm. Yelkənlə Ege, Ağdəniz, Qırmızı dəniz və Atlantik okeana  səfərlər etmişəm. İstanbul və Ağdəniz arasında bir həyat yaşayıram.

-Uşaqlıq illərinizi necə xatırlayırsınız? Böyüdüyünüz ailəni təsvir edərsiniz…

İstanbulun dənizlə daha çox iç-içə olduğu zamanlarda babam Əbdürrəhman Tağıyev və nənəmlə bir-birinə bidişik olan evlərdə yaşayırdıq. Nəticədə onları daha yaxından tanımaq şansına sahib oldum.  Təhsilə, fərdi inkişafa, elmə, sənətə meyilli, uşaqlarının fərdiliyini dəstəkləyən, Atatürk Türkiyəsinin müasir, dünyəvi və mütərəqqi dəyərləri ilə əhatələnmiş bir ailədə böyüdüm. Demokratik, səyahəti sevən, kitabxanası kitablarla dolu, idmanı sevən,  dostlarla əhatəli bir ailəm vardı. Həyatımın formalaşmasında bunların rolu çox böyükdür.

-Tağıyev (Taki) ailəsini sizin dilinizdən eşitmək, öyrənmək istərik. Onlarla birlikdə keçirdiyiniz illəri necə xatırlayırsınız?

– Tağıyev (Taki) ailəsindən olan babam Əbdürrəhman Tağıyev mənim üçün örnək bir insandır. Həm elmə, həm də sənətə çox meyilli idi. O, hər zaman bu iki mövzu üzərində çalışırdı. Hesab edirəm ki, lap uşaqlıqdan bəri aldığı təhsil onun bu qədər mükəmməl, hərtərəfli bir şəxsiyyət kimi yetişməsinə səbəb olub. Rəsimlər çəkən, bağçasına qulluq edən, idmana, bağçılığa meyilli, ensiklopedik biliyə sahib və 5 dil bilən bir inşaat mühəndisi idi. Onlarla birlikdə keçirdiyim illəri sevgi və həsrətlə xatırlayıram. Və hər zaman qəlbimdə yaşadacağam.

-Hacı Zeynalabidin Tağıyevin, Əbdürrəhman Takinin nəvəsi olmaq necə bir hissdir?

– Zaman keçdikcə Hacı Zeynalabidin Tağıyev haqqında daha çox bilmək şansına sahib oldum. Onun nə dərəcədə uzaqgörən və vətənpərvər olduğunu öyrəndim. Bu mənim üçün böyük bir qürurdur. Və hər zaman onlarla qürur duyucağam.

-Ailənizlə bağlı heç vaxt unutmadığınız bir xatirəni bizimlə bölüşərsiniz…

-Bir neçə dəfə başıma gələn və hər zaman qürur duyduğum, həyəcanlandığım bir hadisəni sizinlə bölüşmək istəyirəm. Bəzən Azərbaycandan olan insanlarla qarşılaşıram, həmsöhbət oluruq. Hacı Zeynalabidin Tağıyevin nəvəsi olduğumu bilən zaman əvvəllcə çox təccüblənirlər. Deyirlər: “Babanızla nə qədər çox qürur duysanız azdır. O, bizim ölkəmizin milli dəyəridir”. Əsrlər sonra da xatırlanan bir babaya sahib olmaq böyük qürurdur. Həmin anlar mənim üçün unudulmazdır.

Əbdürrəhman Tağıyev – Uşaqlıq illəri

-Babanız Əbdürrəhman Taki və ananız mərhum Suna Taki Özdaş sizə ailəniz, keçmişinizlə bağlı nələr danışardılar? 

 -Anam və babam Hacı Zeynalabidin Tağıyevlə qürur duyardılar və onun vətənpərvərliyindən, xalqı üçün həyata keçirdiyi uğurlu işlərdən danışardılar. Onlar Tağıyevin Türkiyədə də tanınması üçün buradakı insanlara, akademiklərə çoxlu məlumatlar verirdilər.

Əbdürrəhman Tağıyev iş yoldaşları ilə birlikdə

-Hacı Zeynalabidin Tağıyev və övladları barəsində nələr bilirsiniz? 

-Anam Azərbaycana bir dəfə səfər etmişdi. Orda olan zaman qohumları ilə görüşüb, söhbətləşib. Bizə həmişə bu barədə danışardı…

-Babanız Əbdürrəhman Tağıyev necə bir insan idi? Necə bir həyat yaşadı? Ailəsiylə bağlı sizə nələr danışardı?

– Babam çox gənc yaşlarında İngiltərəyə səfər edəcəkmiş.Bu səfər ərəfəsində Rusiya inqilabına görə İstanbulda qalmalı olur. Bundan sonra o, bir daha heç vaxt Azərbaycana qayıtmayıb. İstanbul Texnik Universitetinin İnşaat mühəndisi ixtisası üzrə məzunu olub. Daha sonra Türkiyənin müxtəlif bölgələrində çalışıb. O, özünü son dərəcə mükəmməl formada yetişdirib. Elm, bilik, sənətdən tutmuş, idmana qədər bütün sahələrlə məşğul olub. Xeyirxah, mehriban, insanlarla yaxşı münasibət qurmağı bacaran bir insan idi.

Ə. Tağıyevin ailəsi, nəvələri

Onun həyatı Azərbaycanın çox zəngin bir ailəsinin övladı olaraq başladı. Amma, təəssüf ki, Türkiyədə babamın həyatı elə də rahat davam etmədi. Anadolunun müxtəlif yerlərində tikintidə çalışdı. Amma heç vaxt həyatından şikayətlənmədi. Babam həmişə deyərdi ki, əsas maddiyat deyil, əsas şəxsi bilikləri artırmaq və yaxşı savada malik olmaqdır.

Təəssüf ki, təqaüdə çıxanda qanundakı dəyişiklik səbəbindən babamın təqaüdü etibarlı sayılmadı. Ona deyiblər ki, bir müddət yenidən çalışmalıdır. Həmin vaxt isə babam təqaüd alacağına inandığı üçün işdən çıxmışdı. Nəticədə o, yenidən iş tapmaq üçün çox çətinliklər çəkdi. Bir dövlət layihəsi üçün isveç dilində  tərcüməçi axtarılması barədə xəbər eşitdi. Çox qısa bir zamanda isveç dilini öyrəndi və bu vəzifəyə təyin olundu. Hesab edirəm ki, bu dediklərim babamın şəxsiyyəti ilə bağlı sizə olduqca geniş məlumat verir…

Əbdürrəhman Takinin nəvələri

-Əbdürrəhman Takinin qızı, ananız mərhum Suna Taki Özdaş haqqında məlumat verərsiniz…

-Anam çox aktiv bir insan idi. Həmyaşıdlarından fərqli olaraq zamanı qabaqlayırdı. Çox sosial, həyat dolu, həvəsli, hər zaman öyrənən, daimi özünü təkmilləşdirən, şən və səmimi bir insan idi. Ömrünün bir hissəsini Amerika və Belçikada keçirdi. İngilis və fransız dillərini bilirdi. Ömrünün son 10 ilini xəstəliklərlə mübarizdə keçirsə də, son dərəcə həyata bağlı idi.

Əbdürrəhman Takinin nəvəsi Orhan Özdaş

-Bəs ananız heç Azərbaycana gəldimi? 

-Anam Azərbaycana getmişdi. Oradakı qohumlarımızla əlaqə qurub. Babası Hacı Zeynalabidin Tağıyevin gördüyü işlər ilə yerindəcə tanış olan zaman çox təsirlənib, qürur duyub. Həmişə bu barədə bizə danışardı.

-Atanız mərhum Prof. Dr. Mehmet Nimet Özdaşın Türkiyənin tarixindəki rolunu necə dəyərləndirirsiniz?

-Atam Türkiyənin də elmdə inkişaf etmiş ölkələr səviyyəsinə gəlməsini özü üçün hədəf seçmişdi. Bu məqsədlə o, Türkiyə Elmi Araşdırma Təşkilatı (TÜBİTAK) və ona bağlı Mərmərə Araşdırma İnsititutlarının qurulmasına rəhbərlik edib. Daha sonra elm sahəsini Türkiyədə inkişaf etdirəcək, elm siyasətinin qurulduğu “1983-2003 Türkiyə Elm Siyasəti Belgesi”nin yaradılması üçün əsas vəzifəni öz öhdəsinə götürüb. Bununla yanaşı, Türkiyənin o vaxtkı “siyasi konjonktürü” həmin layihənin tətbiqinə icazə verməyib. Nəticədə bu gün Türkiyənin elmdəki səviyyəsi atamın həyata keçirəcəklərindən çox uzaqdır…

Orhan Özdaşın qızı Damla və oğlu Əli

-Babanız Əbdürrəhman Taki öz atası İsmayıl Tağıyevlə bağlı sizə nələrsə danışdı?

-Xüsusi bir məqam xatırlamıram.

-Sizin üçün Hacı Zeynalabidin Tağıyev kimdir?

-Azərbaycanın yetişdirdiyi böyük bir vətənpərvər, xeyriyyəçi ! O, bizim üçün qürur mənbəyi olan bir şəxsiyyətdir.

-Siz Azərbaycana, Bakıya heç gəldinizmi? Azərbaycan sizin üçün nə məna ifadə edir?

-Çox təəssüflə qeyd edirəm ki, bu günə qədər heç Azərbaycana gedə bilmədim. Ancaq anam və mənim danışdıqlarımdan təsirlənən həyat yoldaşım Bakıya getmişdi. Bakını çox sevib. Planımızda var ki, yaxın vaxtlarda Bakını ziyarət edək.

Aslıhan Karay və həyat yoldaşı Mehmet Özdaş

-Türkiyənin məşhur yazarı, jurnalist Refik Halid Karayın nəvəsi, həyat yoldaşınız Aslıhan Karay Özdaş Bakı səfərindən necə təəssüratla qayıdıb? Sizə Bakı haqqında nələr danışdı?

– Tağıyevlərin gəlini olduğunu söylədiyi zaman muzeydəki işçilər ona xüsusi münasibət göstəriblər. Onu sevgi ilə qucaqlayıblar. Muzeydəki pianolar, rəsimlər sənəti sevən həyat yoldaşımı heyran edib. O, həmin binanın gözəlliyi, zərif əzəməti, H.Z. Tağıyevin həyat hekayəsi ilə məst olaraq Türkiyəyə qayıtmışdı…

– Qardaşınız Orhan Özdaş barədə bilmək istərik. O hansı işlə məşğul olur?

-Mən təqaüdçü mühəndis kimi vaxtımın çox hissəsini dənizlərdə keçirirəm. Qardaşım Orhanın isə dəniz elektronikası ilə bağlı bir şirkəti var.

-Sonda Azərbaycanda sizin ailənizi sevənlərə nə söyləmək istərsiniz?

– Hacı Zeynalabdin Tağıyevin nəvələrindən biri olaraq Türkiyədə tez-tez ondan bəhs edirik,  onu nümunə kimi təqdim edirik. Ən qısa zamanda Bakıya gəlmək, həm qohumlarımızla, həm də bizi sevənlərlə görüşmək istəyirik. Sevgi və hörmətimizi ifadə edirik.

Hafiz Əhmədov

HafizTimes.com

Oxuyun

Müsahibə

“Azərbaycanı görmək istəyərik” – Əfsanəvi ÇE GEVARANIN həkim qızı, nəvələri (EKSKLÜZİV + FOTOLAR)

Yayımlandı

da

Tərəfindən

 “Uzun illər tibb sahəsində çalışsam da uşaqlar mənə deyirlər ki “Siz Çenin qızısınız. Buna görə də yaxşısınız”

“Babam da, anam da həkim olub. Mən də onların yolunu davam etdirirəm”

Ernesto Çe Gevara – Kuba azadlıq inqilabının simvolu, XX əsrin əfsanəsi, inqilabçı. Adı tarixdə 100 ən çox öyrənilmiş şəxsiyyətlər siyahısına daxil edilib. 1924-cü il iyunun 14-də Argentinanın Rosario şəhərciyində dünyaya göz açıb. Valideynləri ona Ernesto Gevara de la Serna adını veriblər.  Lakin o, tarixə, sadəcə, “Çe” təxəllüsü ilə düşüb. Adındakı “Çe” hissəciyi argentinalılar üçün xarakterik müraciət forması olub, “yoldaş”, “dost” mənalarında işlənir. İxtisasca həkim olan Ernesto Çe Gevara Latın Amerikası xalqlarının azadlığı uğrunda mübarizənin simvoludur. 1959-cu ildə Fidel Kastro ilə Kubada inqilabın qələbəsinə nail olan Çe Gevara mübarizəni davam etdirmək qərarına gəlib. 1967-ci ildə o, Boliviya ordusunun dəstələri tərəfindən ələ keçirilib. 1967-ci il oktyabrın 9-da güllələnib.

Çox kiçik yaşlarından astma xəstəsi olan Çe Gevara həmişə “sən xəstəsən bacarmazsan” deyilən şeyləri mütləq bacardığını sübut edib. Ernesto uşaqlıq illərindən etirazçı ruha sahib olub.  Həmişə astma xəstəliyindən xilas olmağın yollarını axtarıb. O, digər insanları da xəstəliklərdən xilas edə bilmək üçün həkim olmağı seçib. 1948-ci ildə dünyanın ən yaxşı 300 universiteti arasında yer alan “Bueonos Aires” Universitetinin Tibb fakültəsinə daxil olub. Səyahət etməyi çox sevib. Səfalət, xəstəlik içərisində yaşayan Latın Amerikalıların tək qurtuluş yolunun inqilab olduğuna inanıb. Sosial-bərabərsizlikdən marksist nəzəriyyə və sosializm sayəsində qurtuluş olacağına inanıb.

Çe Gevara xanımı Aleyda Març və uşaqları ilə birlikdə

İki dəfə ailə həyatı qurub. 1955-ci il 18 avqustda Hilda Gadea ilə evlənib. Bu evlilikdən 1956-ci ildə Hilda Beatriz adlı qız övladları dünyaya gəlib. İnqilabdan sonra Çe Gevara Aleyda Març (Çenin ikinci həyat yoldaşı) adında bir qadını sevdiyini açıqlayıb. Aleyda Març öz kitabında yazır: “Çe məni ilk görəndə agent olduğumu düşünmüşdü, ancaq bir gün gəldi mənə dedi ki “maşına min, döyüşə gedirik” bundan sonra o  maşından bir də düşmədim”. Çenin Aleyda Marçla sevgi münsibətindən xəbər tutan Hilda Gadea Kubaya gələrək Çe Gevaradan boşanma tələb edib. Cütlük 1959-cu il 22 mayda boşanıblar. 2 iyun 1959-cu ildə Ernesto Aleyda Març ilə evlənib. Toy mərasimində Çe həmişəki görünüşdə – yaşıl formasını geyinib,  üstündə ulduz olan məşhur papağını taxıb…

HafizTimes.com  Azərbaycan mətbuatı tarixində ilk dəfə olaraq bir ilə yaxın davam edən axtarışdan sonra nəhayət ki,  Kuba azadlıq inqilabının simvolu, XX əsrin əfsanəsi, məşhur inqilabçı Ernesto Çe Gevaranın varislərini tapıb, həmsöhbət olmağa çalışıb.  (Çe-nin ailəsinin axtarışına çıxdığımız bu bir il ərzində çox çətinliklərlə qarşılaşmalı olduq. Onun övladları, nəvələri ilə həmsöhbət olmaq üçün demək olar ki, Kubada yaşayan ən məşhur şəxslər, jurnalistlər, siyasi partiya üzvləri, Gevara nəslinə yaxın hər kəs ilə əlaqə saxladıq. Və nəhayət Ernesto Çe Gevaranın qızı Aleyda Gevara Marçın ailə üzvlərinə müsahibə ilə bağlı təklifimizi  göndərdik).

HafizTimes.com  məşhur inqilabçı Ernesto Çe Gevaranın gənc nəvələrinin fikirlərini olduğu kimi təqdim edir:

Seliya Marçin Gevara – Ernesto Çe Gevaranın ikinci nikahından dünyaya gələn böyük qızı Aleyda Gevaranın övladıdır. “Victoria de Giron” Tibb Universitetinin məzundur. Angieologiya-damar cərrahı kimi  fəaliyyət göstərir. Hazırda Havanada yaşayır.

– İngilis dilində danışa bilərik?

-Mənə yalnız ispan dilində müraciət edin! (İngiliscə bilir, amma danışmır)

-Sizi yaxından tanımaq istərik. Necə bir ailədə böyüyübsünüz?

-Öncə sizə təşəkkür  edirəm ki, mənim ailəmlə maraqlanırsınız. “Çox sağ olun” deyirik.  Çe mənim babamdır. Yəni anamın  atasıdır. Babam yaxşı həkim olub. Anam da həkimdir. Bizim ailəmiz tibb sahəsinə meyillidir.

Babamla bağlı deyə bilərəm ki, mən çox təəssüf ki, onu canlı görə bilməmişəm. Çünki mən dünyaya gələndə o, artıq yox idi. Anam onun haqqında bizə çox danışıb. Hər kəs babamı tanıyır. Onun yaxşı insan olduğunu, xalqını, insanları sevdiyini deyirlər. Babam xalq, ədalət üçün mübarizə aparıb,  tarixi bir şəxsiyyətdir!

  “Mən də babam kimi həkim oldum”

-Mən də öz peşəm üzrə xalqa xidmət edirəm.(həkimlik). Babam da, anam da həkim olub. Mən də onların yolunu davam etdirirəm. Babamla qürur duyuram. Bu bizim üçün böyük xoşbəxtlikdir. Artıq heç nə deyə bilmərəm. Həkimlər də çox danışmırlar…

-Azərbaycan, Bakını görmək istəyərsiniz?

-Əlbəttə görmək istərəm. Sizinlə əlaqə qurana qədər Azərbaycanla bağlı çox az məlumatım var idi. Sizə təşəkkür edirəm ki, uzaq bir ölkədən bizi axtarıb tapmısınız. Bir gün ailəmizlə birlikdə ora səfər etmək istəyərəm. Hər kəsə “salam” göndərirəm. Anam ailəmiz, babamla bağlı sizə geniş məlumat verər…

Fanni Maçin GevaraErnesto Çe Gevaranın qızı Aleyda Gevaranın övladıdır. 1988-ci ilin dekabrın 21-də dünyaya gəlib.  Havanada İqtisad Universitetinin məzunu olub.  Hazırda  IIFT-də iqtisadçı kimi çalışır:

“Sevgi və gülüş bizim üçün hər şey deməkdir. Çünki insanları xoşbəxt edir”.

Və nəhayət aylar sonra Kuba azadlıq inqilabının simvolu, məşhur inqilabçı Ernesto Çe Gevaranın özü kimi məşhur həkim qızı Aleyda Marçin Gevara HafizTimes.com -un sorğusuna cavab göndərir:

– Qızım Seliya sizin fikirlərinizi mənə çatdırdı. Çox təşəkkür edirəm. Ailəmə göstərdiyiniz hörmət və ehtirama görə çox sağ olun. Təəssüf ki, Azərbaycan barədə kifayət qədər məlumatlı deyiləm. Sizin ölkədə Kubaya qarşı münasibətin necə olması barədə məlumatsızam. Bilmirəm ki, sizin ölkə mətbuatında bizim Kuba barədə necə məlumatlar dərc olunur. Əlbəttə bu mənim müsahibə verməyim üçün çox vacibdir. Həmçinin qeyd edim ki, mən yalnız  Kuba mətbuat cəmiyyətinə üzv olan mətbuat orqanlarının suallarını cavablandırıram”.

Bir müddət sonra Aleyda Marçin Gevara yazır:  “Sizin istəyinizi, təklifinizi yüksək qiymətləndirirəm. Göndərdiyiniz məlumatları tam oxudum. Azərbaycanla Kuba arasındakı gözəl, əlverişli münasibətlər barədə məlumat verdiniz üçün təşəkkür edirəm. İndi Azərbaycanla bağlı daha çox məlumatlıyam. Gözəl ölkəniz, paytaxtınız var. Bir gün Azərbaycana səfər etmək istəyərəm”.

“Ernesto Çe Gevara mənim atamdır. Onun qızı olduğum üçün özümü xoşbəxt hiss edirəm”.

Aleyda Gevara Març – Ernesto Çe Gevaranın ikinci həyat yoldaşından dünyaya gələn ilk övladıdır. 1960-cı il noyabrın 24-də dünyaya göz açıb.  Havanadakı “William Soler Uşaq Xəstəxanasında” həkimdir.  Bir müddət Anqola, Ekvador və Nikaraquada könüllü olaraq həkim kimi fəaliyyət göstərib.  O, daha çox insan hüquqlarının müdafiəçisi kimi çıxış edir. Bu istiqamətdə bir neçə kitabın müəllifidir.İki qız anasıdır.

Çe Gevara və övladları

HafizTimes.com Aleyda Gevaranın ailəsi, atası, həyatı ilə bağlı bizə təqdim etdiyi fikirlərini olduğu kimi təqdim edir:

-Ernesto Çe Gevara necə bir ata, insan idi? Onu necə xatırlayırsınız? Onunla bağlı hansı xatirələriniz var?

– Atamla bağlı çox az xatirələrim var. Atamı mütəmadi olaraq görmürdüm.  Əslində uşaq vaxtı ondan bir az qorxurdum. O, evdə olmadığı üçün mən anamla birlikdə yatardım. Bundan bir bəhanə kimi istifadə edirdim. O, gecə evə qayıdan kimi məni qucağına alıb öz otağıma aparardı, öpərdi. Həmin vaxt mən də yuxudan oyanardım. Beləliklə xəyal etdiyim, üzünü çox az gördüyüm bir insanı gecənin qaranlığında  qarşımda görərdim.

Atam bəzən bizi də özü ilə könüllü işlər görməyə aparardı. Bu atamın bizimlə olmaq, söhbət etmək üçün yeganə vaxt idi. Bir dəfə könüllü işdən evə qayıtdı, paltarlarını dəyişirdi. Balaca qardaşım Camilo və mən tez onun çiyinlərinə çıxdıq.  Bizi çiyinlərində gəzdirməsini istədik…

Atamın intizamlı olmağı necə tələb etdiyini və sevdiyini çox yaxşı xatırlayıram. O,  bizə daxilən çoxlu dəyərləri aşıladı: Kitab sevgisi, oxumaq, öyrənmək, heyvanlara, insanlara hörmət və qayğı ilə yanaşmaq. Amma bütün bunları həyata keçirmək üçün kifayət qədər ömrü olmadı…

Aleyda Gevara və qızları

-Atanızın ölümündən sonrakı illəri necə xatırlayırsınız? Necə böyüdünüz? Hansı çətinliklərlə üzləşdiniz?

-Anamız üçün ən çətin şey atamdan ayrı qalmaq idi. O, Boliviyada atamla birlikdə qalmaq istəyirdi. Amma atam xahiş etdi ki, ən azı iki il müddətində Havanada yaşasın. Bu bir öhdəlik idi. Atam demişdi ki, müharibə iki ildən çox davam edərsə anamı geri qaytaracaq.

Kuba cəmiyyəti hər zaman anama dəstək olurdu. Atamın dostlarının bir çoxu mütəmadi olaraq bizi görməyə gələrdilər. Əgər anamın hər hansı bir problemi olurdusa birbaşa olaraq Fidelə (Kastro), ya da Ramon Valdesə (Kuba İnqilab Lideri) müraciət edə bilirdi. Onlar da dərhal gəlirdilər.

-Atanız həm də tanınmış bir yazar idi. Onun daha çox hansı əsərini sevirsiniz?

-Atamın ilk oxuduğum əsəri “Səyahət qeydləri” idi. Hansı ki, sonralar bu əsər əsasında film çəkildi. Mən bu kitab nəşr olunan zaman önsöz yazdım. Əslində anam oxumaq üçün ilk dəfə mənə bu kitabı verən zaman 16 yaşım vardı. Həmin kitab hələ tam hazır deyildi, əlyazma formasında idi. Kitabı oxumağa başladım. Bu zaman kitabın müəllifini sevdim. Daha sonra isə başa düşdüm ki, həmin kitabın müəllifi mənim atam imiş. O, enerjili, səyahət həvəskarı bir insan idi. Mən özümü ona çox yaxın hiss edirdim. Bir çoxları kimi mən də onun yazılarını bəyənirdim. Hər şeyi olduğu kimi təsvir edirdi. Onun əlyazmalarını oxuyan zaman elə bil ki, hər şey gözünün önündə canlanır. Onun əsərləri müxtəlif mövzulardadır. İlk kitabını yazan zaman yayımlamaq istəməyib. İllər sonra həmin əlyazma atamın adını daşıyan mərkəz tərəfindən yayımlandı. Həmçinin kitabda ilk dəfə olaraq atam tərəfindən çəkilmiş şəkillərə də yer verilmişdi. Atam həm də yaxşı şəkillər çəkirdi.

-Ernesto Çe Gevaradan sizə nə miras qalıb?

-Bu çox geniş mövzudur. Amma ən önəmlisi fərqli bir cəmiyyət yaratmaq üçün yeni bir insanın yaradılmasıdır.

-Siz atanızın necə xatırlanmasını istərdiniz?

-Atam necə seviləcəyini özü çox yaxşı bilirdi. Buna görə də o, böyük bir  kommunist idi…

Çe Gevaranın oğlu Camilio Gevara

-Atanızın öldüyü ili necə xatırlayırsınız? Kuba xalqı bu xəbəri necə qarşıladı?  Bundan sonra həyatınız necə dəyişdi? Çe-nin qızı olmaq necə hissdir?

-Kuba xalqı üçün bu çox çətin idi. Bu ölkəyə addım atdığı andan etibarən xalq onu çox sevdi. Uzun illər ötsə də, onun yoxluğunda da biz bu sevgini aydın şəkildə görürük. Mən bir uşaq həkimiyəm və uşaqlarla işləməyi çox sevirəm. Bəzən məni çox təəccübləndirirlər. Adımı, soyadımı (Gevara) bilən kimi tez mənə sual verirlər ki, “Çenin qızısınız?”. Deyirlər ki, “Həqiqətən də siz Çe Gevaranın qızısınız?”.  Cavab verirəm ki, “bəli, mən onun qızıyam”. Bu zaman  mənə çox təəccüblə baxırlar. Uzun illər tibb sahəsində çalışsam da mənə deyirlər: “Siz Çenin qızısınız. Buna görə də çox yaxşısınız”.

Çe Gevaranın oğlu və nəvələri

İllər öncə Quantanamodakı bir məktəbə baş çəkdim. Balaca, xəstə bir qız uşağı zorla yeriyərək mənə tərəf gəldi və mənə iki dənə qələm hədiyyə etdi. Ona dedim ki, “qızım bu qələmlərə məndən çox sənin ehtiyacın var, xahiş edirəm geri götür”. Xəstə olan bu qız uşağı mənə cavab verdi: “Geri qaytarma. Sənə verə biləcəyim tək şey bunlardır”.

-Ernesto Çe Gevaranın qızı olduğunuzu bilən zaman insanların sizə qarşı reaksiyası necə olurdu?

-Buna görə kimsə bizə böyük bir problem yaratmadı. Biz normal uşaqlar idik. İmkanımız yox idi, hansısa bir maşın bizi məktəbə aparmırdı. Böyüdüyümüz zaman işlər tamamilə dəyişdi. Kuba televiziyasında bizi nümayiş etdirdilər. Səhər bir mağazaya  getdim. Mənə baxıb dedilər ki, “Televizordakı siz idiniz?”. Mən də gülərək cavab verdim. Daha sonra bir banka getməli oldum. Bankın qarşısında uzun bir növbə vardı. Bir nəfər mənim Çenin qızı olduğumu hiss etdi və dedi: “Əminəm ki, biz hamımız sizin birinci banka daxil olmağınızı istəyirik”. Mən isə nəzakətlə bu təklifi qəbul etmədim.

Ernesto Çe Gevara da bir həkim idi. Atanız sizin həyatınıza, peşə seçimizə necə təsir edib?

-İnsanlara layiq olmağa çalışıram. Bunu atam da çox istəyirdi. Atam deyirdi ki, uşaqları yaşadıqları yerlərə layiq olmalıdırlar. Biz də həmişə belə insanlar olmağa çalışdıq. Bir həkim olaraq Nikaraqua və Anqolada iki beynəlxalq missiyada iştirak etdim. Ekvadorda yerli xalqla, Argentinada tibbi briqadada, Brazilyadakı evsizlərin hərəkatında iştirak etdim. Anqolada irqçilik və korrupsiyaya qarşı mübarizə birliklərində çıxış etdim.

Bir tərəfdən baxanda deyə bilərəm ki, atam peşə seçimimə “bəli” təsir etdi. Amma bu öz qərarım idi. Mən də insanlara borclu idim və bunu geri qaytarmalı idim. Bu mənə daha çox ehtiyacı olan insanlara yaxın olmağın bir yoludur.

Hafiz Əhmədov

HafizTimes.com

Oxuyun

Trend yazılar