Bizimlə əlaqə

Müsahibə

`Dedi ki, məni bacımın yanında dəfn edin`– Həsən bəy Zərdabi ailəsinin gizlinləri (EKSKLÜZİV+FOTOLAR)

Yayımlandı

da

“Ankarada olan zaman Həsən bəy Zərdabinin “itkin” oğlu Safvet Məlik-Zərdabinin evini, məzarını ziyarət etdik”

“Qərib Soltan nənə həmişə mənə qardaşının adını – Safvet deyirdi”

“O, deyirdi ki, məni bacım Nanənin yanında dəfn edin”

“Zərdabinin qızı həmin oğlanı çox sevib”

Fuad Rauf oğlu Hacıyev – Azərbaycan Respublikasının Əməkdar incəsənət xadimi, məşhur rejissor. 1993-cü ildə Türkiyənin Selçuk Universitetinin rektoru Xəlil Cinin dəvəti ilə həyat yoldaşı Zaminə Hacıyeva ilə birlikdə Türkiyəyə gediblər. Orada teatr bölümünün əsasını qoyub. Konya Səlcuk Universiteti Dilek Sabançı Dövlət Konservatoriyasında 25 ildən artıq müəllimlik edib. Bununla yanaşı Ankara Dövlət Teatrı, Antalya və Mersin Dövlət Opera və Balet Teatrında müxtəlif əsərləri səhnələşdirib. Ustad rejissor Türkiyədə yaşadığı illər ərzində 100-dən çox səhnə əsərinə quruluş verib. Hazırda Türkiyədə fəaliyyət göstərən teatrların  böyük əksəriyyətində Fuad və Zəminə Hacıyevaların tələbələri rejissorluq edir. Qeyd edək ki, Fuad Hacıyev SSRİ Xalq artisti, dünya şöhrətli azərbaycanlı bəstəkar Rauf Hacıyevin oğludur. Rauf Hacıyev vəfat etdikdən sonra oğlu Fuad Hacıyev atasının adını özünə təxəllüs götürüb – Fuad Raufoğlu!

Rauf Hacıyevi görkəmli maarifçi, Azərbaycan mətbuatının banisi Həsən bəy Zərdabinin qızı Qərib Soltan Məlikova böyüdüb, analıq edib. Fuad Hacıyev də daxil olmaqla Rauf Hacıyevin bütün övladlarına Qərib  Soltan Məlikova nənəlik edib.

Bir müddət öncə Türkiyədən Azərbaycana qayıdan Fuad Raufoğlu və həyat yoldaşı Zəminə Hacıyeva HafizTimes.com-un suallarını cavablandırıblar. F. Hacıyev müsahibə zamanı ailəsi ilə bağlı bir çox mühüm məqamlara aydınlıq gətirib. Həsən bəy Zərdabinin nəticəsi, Qərib Soltan Məlikovanın nəvəsi olan Fuad Raufoğlu Azərbaycan mətbuatı tarixində ilk dəfə olaraq Zərdabi ailəsi ilə bağlı uzun illər gizli qalmış, heç bir Zərdabişünasın üzə çıxara bilmədiyi bəzi tarixi faktları HafizTimes.com-a açıqlayıb. Həmçinin Hacıyevlər ailəsi illərdir ki, hər kəsin ümidlə gözlədiyi fotoşəkillərdən ibarət şəxsi arxivlərini də eksklüziv olaraq HafizTimes.com-a təqdim ediblər:

(H.Zərdabi və həyat yoldaşı Hənifə xanım-Safvet bəyin evindəki portret)

-Sizi daha çox görkəmli maarifçi, Azərbaycan Milli mətbuatının banisi Həsən bəy Zərdabinin nəvəsi kimi təqdim edirlər. Buna münasibətiniz necədir?

-Hələ o vaxtlar atam Rauf Hacıyev Həsən bəyin Parisdə yaşayan qızı Pəri xanımla (Əlimərdan bəy Topçubaşının həyat yoldaşı) əlaqə saxlayırdı. Onların övladı Ələkbər Topçubaşı ilə də yaxın münasibəti vardı. Biz də Parisə gedən də onların məzarını ziyarət etdik. Atam danışırdı ki, Parisdə olanda onların məzarından bir ovuc torpaq götürüb Azərbaycana gətirib və Həsən bəy Zərdabi, həyat yoldaşı Hənifə xanımın məzarı üzərinə səpib.

(Safvet Məlik-Zərdabi)

-Həsən bəy Zərdabinin illərdir ki, axtarılan sonuncu övladı Safvet Zərdabi ilə heç görüşmüsünüz? Safvet Zərdabi ilə bağlı nələr bilirsiniz? Həsən bəyin “itkin” oğlu ilə  bağlı yalnız sizin məlumatlı olduğunuz qeyd edilir…

-Biz Ankarada olan zaman Həsən bəy Zərdabinin sonuncu övladı Safvet Məlik-Zərdabinin evini ziyarət etdik. Orada Safvetin həyat yoldaşı Nəfisənin bacısı Aişə xanım yaşayırdı. O, bizə Safvetin iş vəsiqəsini, sənədlərini təqdim etdi. Sənəddə də qeyd olub ki, Safvet Almaniyada təhsil alıb. O həm memar, həm də mühəndis bölməsinin məzunu olub. Soyadı isə “Məlik-Zərdabi” kimi qeyd olunub. Biz onun adını “Saffet” kimi yazırdıq.Amma “f” hərfi bir dənə olub. Bütün bu sənədlərin şəkillərini sizə təqdim etdik.

(Safvet Məlik-Zərdabinin sənədləri)

Nəfisənin bacısı Aişə çox yaşlı qadın idi. Gözləri zəif görürdü. O, bizə Safvetlə bağlı xeyli məlumat verdi. Hətta qeyd edim ki, atam Rauf Hacıyev Maestro Niyazi Türkiyəyə gedərkən Safvet əmiyə çox şey göndərirdi. Həmin vaxt bizim bir qızımız dünyaya gəlmişdi. Safvet əmi də qızımıza Türkiyədən gözəl geyimlər alıb göndərmişdi. Rauf Hacıyev Safvet Məlik-Zərdabi ilə həmişə əlaqə saxlayırdı.

Fuad Raufoğlu: “Atam o vaxt Safvet ilə görüşünü film kimi çəkmişdi. Həmin video lenti bizə də göstərib. İlk dəfə Safvet Zərdabinin üzünü həmin videoda görmüşdük. Amma təəssüf ki, onun özünü biz görə bilmədik. Həmin vaxt heç Nəfisə xanım da həyatda deyildi. Nəfisə xanımın bacısı Aişə xanım Həsən bəy Zərdabi ilə Hənifə Xanımın divardan asılmış qədim protretini bizə bağışladı. Aişə xanım dedi ki, “Safvet həmin portret illərlə öz evində, ən yüksək yerdə saxlayıb. Evinə qonaq gələn hər kəsə həmin portreti göstərib deyirmiş ki, bunlar mənim ata-anamdır. Gözləri dolarmış…”

(Safvet Məlik-Zərdabinin sənədi)

-Safvet Məlik-Zərdabi və Nəfisə xanımın övladı olmayıb?

-Onların bir övladı olub. Amma çox yaşamayıb, vəfat edib. Aişə xanım tez-tez deyirdi ki, bacısı Nəfisə xanım çox gözəl olub. Əsil türk qızı olub. Safvetlə Nəfisə çox mehriban olublar. Bir-birini seviblər. Təəssüf ki, biz onları görə bilmədik.

(Safvet Məlik-Zərdabi və Nəfisə xanım)

– İllərdir ki, bütün Zərdabişünaslar Safvet Məlik-Zərdabi və həyat yoldaşı Nəfisə xanımın məzarı axtarırlar. Amma nədənsə tapa bilmirlər. Onların məzarı haradadır?

-Safvet bəylə Nəfisə xanımın məzarı Ankaradadır. Fuad gedib onların məzarını tapıb, ziyarət etmişdi. Məzarın yerini Nəfisənin bacısı Aişə xanım bizə demişdi. Biz də bir müddət Ankarada yaşamalı olduq. Fuad həmin qəbirstanlığa tək getməmişdi. Teatrdakı aktyor dostları ilə birlikdə getmişdilər və Safvet bəyin məzarını tapdılar. Məzarları önündə dayanıb onların ruhuna rəhmət oxuyublar. Göz yaşlarını saxlaya bilməyib… Biz yenidən Ankaraya gedəndə onların evinə baş çəkəcəyik. Aişə xanım bəlkə də indi dünyasını dəyişib.

-Safvet Məlik-Zərdabinin evi necə idi?

-Zəngin bir saray deyildi. Sadə bir ev idi. Çox qədim idi.

(Safvet Məlik-Zərdabinin sənədləri)

-Safvet Məlik-Zərdabi niyə heç Azərbaycana gəlməyib?

-O vaxtlar çox çətin idi. Qadağalar var idi. Həmin qadağalar aradan qalxandan sonra Safvet bəy də dünyadan köçdü. Bu barədə bizə atam danışardı. O, Azərbaycanı çox görmək istəyirmiş…

Bir məqamı da qeyd edim ki, Safvetin evi başqa ünvanda idi. Safvet bəylə Nəfisə xanım vəfat etdikdən sonra Aişə xanım onların evini dəyişib. Hətta biz Aişə xanıma yardım-pul təklif etdik ki, bəlkə ehtiyacı var. Amma o, dedi ki, Safvet və Nəfisə xanım ona hər şey veriblər.

(Safvet Məlik-Zərdabinin sənədləri)

-Safet bəylə Nəfisə xanımın məzarları necə idi?

-Çox sadə məzarlardı. Türkiyədə bizdəkilərdən fərqli olaraq məzar üstləri çox sadə olur. Kiçik bir daş qoyurlar.

(H.Zərdabinin qızı Qərib Soltan Məlikova)

-Həsən bəy Zərabinin qızı Qərib Soltan xanımla da bağlı yalnız sizin ailənizin məlumatlı olduğu qeyd edilir. Qərib Soltan xanımı necə xatırlayırsınız?

-Qərib Soltan bizim nənəmizdir. Gözəl bir insan idi. Bizim evdə onun canlı-canlı rəsimləri var. Qızımız dünyaya gələndə Qərib Soltan nənəni də videoya çəkdik. O, uşaqla elə gözəl oynayırdı ki… Hətta ikinci qızımıza nənəmiz Qərib Soltanın adını qoyduq. Rauf Hacıyev birinci qızımın adını isə Naminə qoydu.

(Qərib Soltan Məlikova, Fuad Hacıyev və Natavan Hacıyeva)

Məni də, bacılarımı da, Nanəni də Qərib Soltan nənə böyüdüb. Qərib Soltan nənə həmişə mənə qardaşının adını – Safvet deyirdi. Hətta o, deyirdi ki, oğlunuz olsa adını Safvet, qız olsa isə mənim adımı qoyun. Bizim də qızımız oldu. Adını da Qərib Soltan qoyduq. Qızımız Qərib Soltan indi Kanadada yaşayır.

(Rauf Hacıyev anası Nanə xanımın qucağında)

-Qərib Soltan xanımın vəfat etdiyi günü necə xatırlayırsınız? Onu sizin ailə dəfn etdi?

Atam Rauf müəllim Qərib Soltan nənəni çox sevərdi. Hətta o, öz anası Nanədən də çox Qərib Soltanı sevərdi. Nanə xanım (Rauf Hacıyevin doğma anası) da Həsən bəyin qardaşının qızı idi. Nanənin həyat yoldaşı Maştağadan idi. Musiqi alətində ifa edirdi. Sənət ruhlu insan idi. O, vəfat etdikdən sonra Qərib Soltan gördü ki, Nanə çox kərdələnir, arıqlayıb xəstələnib. Nanə bir az erkən vəfat etdi. Onun uşaqlarını, yəni atamgil Qərib Soltan nənə böyüdüb. Qərib Soltanın özünün uşaqları yox idi. Biz onun övladları, nəvələri idik.

Zəminə Hacıyeva: “Fuad Qərib Soltan nənəsinin çoxlu videolarını çəkib. O vaxtkı kameralar çox köhnə idi və yaxşı çəkmirdi. Hərdən həmin videolara yenidən baxırıq. Qərib Soltan nənə üzünü əli ilə bağlayır, gülə-gülə deyir ki, çəkmə-çəkmə Safvet…

(Soldan 3-cü Qərib Soltan Məlikova, 2-ci Nəcibə xanım Axundova)

-Uzun müddətdir ki, Qərib Soltanın məzarı ilə bağlı müəmmalı fikirlər qeyd olunur. 3 nəfərin eyni məzarda basdırıldığı bildirilir. Necə oldu ki, Qərib Soltanı Nanə xanımla eyni məzarda dəfn etdiniz?

-Ora Nanənin (Rauf Hacıyevin doğma anası) məzarı idi. Qərib Soltan nənə isə vəfat etməmişdən öncə həmişə deyirdi ki, məni bacım Nanənin yanında dəfn edin. Nanəyə həmişə “bacım” deyirdi. Nanə erkən vəfat etdikdən sonra Qərib Soltan nənə çox kədərlənirdi. Onlar bir-birini çox sevirdilər. Hətta illər sonra bir bacımız da dünyaya gəldi (Rauf Hacıyevin qızı). Qərib Soltan nənə özü onun adını da Nanə qoydu.

(Rauf Hacıyevin doğma anası Nanə)

Mən şəxsən Qərib Soltan nənənin dəfn mərasiminə gəlmişdim. Biz hamımız onu çox sevirdik. Qərib Soltan nənənin yeri bizim üçün başqa idi. Heç kim Qərib Soltan nənəni əvəz edə bilməz.

(Qərib Soltan Məlikova)

Zəminə Hacıyeva: “Hökumət Qərib Soltana böyük bir ev vermişdi. O həm də çox tanınmış bir müəllimə idi. Lenin ordeni də vardı…”

(Rauf Hacıyevin qızı Nanə və gəlini Zəminə xanım)

-Qərib Soltan xanımın son vaxtlar ağlını itirməsi ilə bağlı  iddialar səsləndirilir.Bu nə dərəcədə doğrudur?

-Qətiyyən belə deyil. Qərib Soltan nənə çox hafizəli qadın idi. Yaddaşı da yerində idi. Həmişə deyirik ki, onun kimi yaddaşımız olsun. Vəfat edənə qədər onun yaddaşı da, ağlı da yerində olub.

-Qərib Soltan xanım heç vaxt ailə həyatı qurmayıb?

-Bir oğlanı həddindən çox sevib. Oğlan isə vəfasız çıxıb. Qərib Soltan da qəti qərarlı qadın idi. Bundan sonra həmin oğlanı həyatından həmişəlik silib. Və heç vaxt evlənməyib. Qərib Soltan nənə bizimlə birlikdə yaşayırdı. Hamız bir evdə olurduq. Rauf müəllimin də, Qərib Soltan nənənin də evi birlikdə idi. İki evi birləşdirmişdik.

-Həsən bəy Zərdabinin həyat yoldaşı Hənifə xanımın məzarının harada olması ilə bağlı illərdir ki, müxtəlif iddialar səsləndirilir. Hənifə xanımın məzarının yerinin naməlum olduğu yazılır. Bu barədə yalnız Rauf Hacıyevin ailəsinin məlumatlı olduğu qeyd olunur. Siz bu barədə nə bilirsiniz?

(Həsən bəy Zərdabi və Hənifə xanım)

-Atam nazir işləyəndə hökumət tərəfindən ona tapşırıq verilib ki, Həsən bəyin məzarını Bayıl tərəfdəki qəbirstanlıqdan (Şıxov) Fəxri Xiyabana köçürsünlər. Atam mənə dedi ki, Həsən bəyin məzarı qazılanda oradan iki nəfərin sümükləri çıxıb. Yəni ki, Hənifə xanımın məzarı da orada olub. Eyni məzarda basdırılıblar. Daha sonra onların hər iksini Fəxri Xiyabanda dəfn etdilər. Amma Hənifə xanımın adı məzar daşı üzərinə qeyd olunmadı. Bütün bunları mənə atam danışıb. Bəlkə də düşünüblər ki, qadınla kişinin eyni məzarda basdırılması düzgün deyil və buna görə də Hənifə xanımın adı orada qeyd olunmayıb…

(Zəminə Hacıyeva)

Zəminə Hacıyeva: “Biz Fuadla Hənifə xanımın ailəsinin Nalçikdə olan evlərinə də baş çəkmişik. Hənifə xanımın ailəsi yəni Abayevlər orada yaşayır. Çox məşhur bir musiqiçi qohumları da vardı. Biz onların hamsı ilə görüşdük. Dəyərli bir ailədir”.

(Rauf Hacıyev)

-Həsən bəyin qətlə yetirilən oğlu Midhətin qızı Fatma xanım Zərdabinin ailəsi ilə əlaqə saxlayırsınızmı?

-Sovet hökuməti onları sürgün etmişdi. Rauf Hacıyev Fatma xanım Zərdabini Bakıya gətirib. Hətta Bakıda onun üçün ev də aldıq. Burada işləyirdi. Fatma xanım çox da yaşlı deyildi. Onun həyat yoldaşı ilə problemləri vardı. O da erkən vəfat etdi. Fatma xanımın bir oğlu var. Hamımız ona Alik deyirdik. Alikin də bir Hacıağa adlı oğlu var. Onların da övladları, ailələri var. Xeyli vaxt Bakıda yaşadılar. Stavropolda onların yazlıqları var idi. Daha sonra isə oraya köçdülər. Amma Alik hərdən Bakıya gəlir. Bizimlə də görüşür.

(İren Məlikof)

“Həsən bəyin Parisdə yaşamış qızı Pəri xanımın oğlu Ələkbər Topçubaşı da İren Melikofla birlikdə idi”.

-Yəqin ki, İren xanımı tanıyarsınız? Bakıya da gəlmişdi. Starsburqda yaşayırdı. Gənclik illərində birlikdə olublar. Daha sonra onlar ayrılıblar…

(F. Hacıyev Ü.Hacıbəylinin pianosunda)

Fuad Hacıyev: “Üzeyir Hacıbəyov atamın müəllimi olub. Hələ də evimizdə onun pianosunu xatirə kimi saxlayırıq. Həmin pianoda Üzeyir Hacıbəyov ifa edirdi. Üzeyir bəy bizə çox gəlib-gedirdi. Nənəm Qərib Soltanla Üzeyir bəy çox yaxın dost idilər”.

Müsahibəni tam şəkildə BURADAN oxuya bilərsiniz.

Hafiz Əhmədov

HafizTimes.com

Müsahibə

`Onun məzar daşını atam düzəldib` – Günəş Kurtulan: “Həmin an başa düşdüm ki, bakılıyam” (EKSKLÜZİV)

Yayımlandı

da

Tərəfindən

“Azərbaycançılıq onun üçün daha çox mədəni müxtəliflik demək idi”

İldəniz Kurtulan – Türkiyədə yaşamış azərbaycanlı mühacir, məşhur həkim, professor, yazıçı və tərcüməçi.  Azərbaycan ədəbiyyatının Türkiyədə tanıdılmasında böyük rolu var. O, Anar, Elçin, Cəlil Məmmədquluzadə, Süleyman Rəhimov, Səməd Behrəngi kimi yazıçıların müxtəlif əsərlərini Türkiyə türkcəsinə ilk dəfə tərcümə edən tərcüməçi, Azərbaycanı sevən insanlardan biri idi. Atası Müsavat zabiti olduğu üçün əvvəlcə həbs edilib, sonra isə təsadüf nəticəsində həbsdən xilas olaraq İrana sürgün edilir. Bəlkə də dövrün tanınmış kommunistlərindən birinin qızıyla evlənməsi onun həyatını xilas edir. İldəniz Kurtulan 1932-ci ildə İranda doğulub. Böyük Vətən müharibəsi illərində əmiləri Sibirə sürgün edilir və orada da həlak olurlar. Atası İldənizi Azərbaycan sevdalısı olaraq böyüdür. İkinci Dünya Müharibəsi illərində müttəfiq qoşunları İrana girir. İldənizin atasını əvvəlcə ingilislər, daha sonra Sovet ordusu həbs edir. Həbsdən xilas olduqdan sonra ailəsini də götürüb Türkiyəyə köçür. İldəniz Kurtulan qızı Günəşin təkidi ilə Azərbaycandan bəhs edən “Amcam Hamlet” (Əmim Hamlet) adlı roman yazıb. Romanın əsas qəhrəmanı əmisi olsa da, əsərdə Məmməd Əmin Rəsulzadə, Mirzə Bala Məmmədzadə, Abbasqulu Kazımzadə, Stalinin həyatına da işıq tutulur. Romanı yazdığı ərəfədə dəfələrlə Bakıda olan, Azərbaycanı doğma vətəni hesab edən İ.Kurtulan 2007-ci ildə vəfat edib.

(İldeniz Kurtulan)

HafizTimes.com-un növbəti müsahibi İldəniz Kurtulanın qızı Günəş Kurtulandır. O, müsahibə zamanı atası, ailəsi ilə bağlı mühüm məqamlardan söz açıb, Azərbaycanla bağlı fikirlərini ifadə edib:

-Atam İldəniz Kurtulan 1954-cü ildə təkbaşına İstanbula gəlib. Həmin vaxt onun 18 yaşı olub. Daha sonra atamın arxasınca babam Əjdər, nənəm Turan və əmilərim İldar, İlhan və İlbay da İstanbula gəliblər. Mən isə 1965-ci ilin sentyabr ayında İstanbulda, Koşuyoluda böyük bir ailədə anadan olmuşam. Bizimkilər çox tezliklə bura uyğunlaşıblar, çünki Türkiyədə yaşamaq babamın arzusu olub.

-Necə bir ailədə böyüdünüz?

-7 yaşıma qədər Azərbaycan dilində danışan, Azərbaycan yeməkləri hazırlanan və musiqiləri dinlənilən bir mühitdə böyüdüm. Daha sonra biz, yəni anam, atam və məndən dörd yaş kiçik qardaşımla ayrı evə köçdük. Bütün uşaqlıq illərim atamın axşam yeməkləri zamanı danışdığı maraqlı və həyəcanlı hekayələri dinləməklə keçdi. O, babam və digər ailə böyüklərimizdən danışardı. Həmin hekayələri bir ziyalı yazarın gözü ilə söyləyərdi. Daha sonra atamı məcbur etdim ki, bu xatirələrini kitab formasına salsın. Nəhayət atam bir kitab yazdı. “Amcam Hamlet”… Yoxsa həmin hekayələr sadəcə olaraq yemək masamızda qalacaqdı.

(Mirzə Bala Məmmədzadənin məzarı. Bu daşı atam hazırlayıb. Yanındakı isə əmim İldar)

-İldəniz Kurtulanı oxucularımıza siz necə təqdim edərsiniz? O, necə bir həyat yaşamalı oldu?

-Atam ziyalı idi; yazıçı, tərcüməçi, rəssam, heykəltəraş və eyni zamanda uğur qazanmış, tanınmış bir cərrah, ginekoloq idi. Ən başlıcası isə, o, humanist idi. Beləliklə, onun universal bir baxışı tərzi vardı. Buna görə də azərbaycançılıq onun üçün daha çox mədəni müxtəliflik demək idi. Ömrünün son günlərinə qədər yazdı, rəsm çəkdi, tərcümələr etdi və hər anını dəyərli əsərlər yazmaqla dəyərləndirdi.

O vaxtlar Azərbaycan dəmir pərdə arxasında olduğu görə, ailəmizin digər üzvləri ilə Bakıda görüşmək imkanımız olmadı. Ancaq “Glasnost”dan (Aşkarlıq) sonra anam və atam ildə təxminən iki dəfə Azərbaycana gedirdilər. Əslində o dövrdə İstanbuldakı evimiz Bakı-İstanbul xəttindəki bir mədəniyyət evi kimiydi. Niyazi Tağızadə, Zeynəb Xanlarova, Aftandil İsrafilov, Anar, Emin Sabitoğlu … və daha xatırlamadığım bir çox insan..

(Zeynəb Xanlarova, İldeniz Kurtulan və həyat yoldaşı)

-Siz Azərbaycana gəlibsinizmi? Azərbaycan sizin üçün nə məna ifadə edir?

-Keçən il yenidən Bakıya getmək imkanım oldu. Heyran oldum və qürur duydum. Hələ də əlaqə qurduğum qohumlarım var. Mənə atamın nənəsinin evini göstərdilər, həmin an başa düşdüm ki, “mən özüm də bakılıyam”. Bakıya yenidən gedəcəyəm.

(Bu portreti atam özü çəkib)

-Bir az da özünüzdən bəhs edin. Harada yaşayırsınız, nə işlə məşğul olursunuz?

-Xeyli müddət reklam işlərində çalışdım, tərcüməçi oldum. Daha sonra aşbazlıq etdim. İstanbulda restoranlarım oldu, illərlə yemək bişirdim.

2007-ci ildə atamın vəfatından sonra anamla birlikdə İstanbulda qaldıq. İki ildir ki, anamı da itirmişəm. Hələ də İstanbuldayam. Ancaq cənubda kiçik bir torpaq sahəsi almaq, əkib biçmək, torpaqla yaşamaq istəyirəm.

-Atanızda dəyərli arxiv məlumatlarının olduğu qeyd edilir. Siz bu barədə nə deyə bilirsiniz?

-Arxivlə bağlı deyə bilərəm ki, iki il əvvəl, anam hələ sağ ikən Bakıda Bayraq Muzeyi açılacaqdı. Düşünürəm ki, bəzi sənədlər ora təhvil verildi. Məni daha çox maraqlandıran şey ailəmdən mənə ötürülən mədəni irsdir. Geridə də başqa bir şey qalmadı. Əjdərin nəvəsi və İldənizin qızı olduğum üçün qürur duyuram.

Hafiz Əhmədov

HafizTimes.com

Oxuyun

Müsahibə

`Atamı dəfn etmək üçün bizə torpaq sahəsi vermədilər` – Cümhuriyyət ordusunun qurucusunun varisi (EKSKLÜZİV-FOTOLAR)

Yayımlandı

da

Tərəfindən

“Polkovnik İsrafil bəyin erməni üsyanını yatırmaq cəhdləri Qarabağı Azərbaycanın bir hissəsi olaraq saxladı”

“Anamın əmisinin nəvəsi Polşanın prezidenti oldu”

Çingiz İsrafil  – 1942-ci ildə Polşanın paytaxtı Varşava şəhərində doğulub. Türkiyənin mərhum prezidenti Turqut Özalın iqtisadi məsələlər üzrə müşaviri, Türkiyə liberal iqtisadiyyat proqramının müəlliflərindən və icraçılarından olub. Amerika Kolimbiya Univeristetinin məzunudur. 1990–1992-ci illərdə Azərbaycan prezidentinin iqtisadi məsələlər üzrə müşavirliyini həyata keçirib.

Qeyd: Atası Hidayət İsrafil Amerikadakı Azərbaycan siyasi mühacirətinin görkəmli nümayəndələrindən olub. Əmisi polkovnik İsrafil bəy isə Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti ordusunun qurucularından biri olub. Bakının erməni-bolşevik işğalından azad olunması uğrunda mübarizədə yaxından iştirak edib. Qarabağda erməni qiyamının yatırılmasında alayı ilə birlikdə vuruşub. Gəncə Üsyanında fəallıq göstərib. Üsyan amansızlıqla yatırıldıqdan sonra İsrafil bəy Azərbaycanı tərk etmək məcburiyyətində qalıb. Türkiyə siyasi mühacirət edib, oradan da Avropaya gedib. Polşa Ordusunda polkovnik rütbəsində xidmət edib. SSRİ-ni heç vaxt özünə Vətən saymayan, Azərbaycanın istiqlalı uğrunda mübarizə aparan polkovnik İsrafil bəy döyüşlərin birində əsir düşür, 1945-ci ildə Bakıda güllələnib.

HafizTimes.com Çingiz İsrafil ilə eksklüziv müsahibənin ikinci hissəsini təqdim edir:

(Müsahibənin 1-ci hissəsini buradan oxuya bilərsiniz)

-Polkovnik İsrafil bəy sizin üçün kimdir?
-O, Mehmet Nəbinin nəslindən olan bütün ailəmizin mütləq lideri/rəhbəri idi.

-Polkovnik İsrafil bəyi heç görmüsünüzmü? O necə bir insan olub?
-Əlbəttə onu gördüm. Amma həmin vaxt çox balaca idim. Az xatırlayıram. Atam mənə dedi ki, Polkovnik İsrafil bəydə Çingiz xanın hərbi taktikası adlı iki cildlik kitab vardı və həmişə yanında saxlayırdı. Həmin kitabı oxumadan yatmırdı. Anadan olanda mənə Çingiz xanın adını qoyub.

Polkovnik İsrafil bəy həmişə boynunda gəzdirdiyi kiçik Quran kitabını da mənə vermişdi. Bu onunla bağlı yeganə xatirəmdir. Kiçik metal qabın üzərində şüşə örtük də vardı. Həmin şüşə itmişdi. İmtahanlara gedən zaman boynumdan asırdım.

-Polkovnik İsrafil bəyin ailəsi haqqında bilmək istəyirik. Uşaqları varmı?
-O, heç vaxt evlənməyib.

-Polkovnik İsrafil bəyi bəzən “Yadigar” kimi təqdim edirlər? Bu barədə nə deyə bilərsiniz?
-Yeni əldə etdiyimiz məlumatlara görə, İsrafil Yadigar adlı şəxs Azərbaycan əsilli Gürcüstan vətəndaşı olub. Tiflisdəki Hərbi Akademiyadan məzun olub. Adların oxşarlığına görə hərdən Polkovnik İsrafil bəyi həmin hərbçi ilə qarışdırırlar.

-Ailəniz Amerikaya necə köçdü?

-1950-ci illərin ortalarında Hidayət bəy Paşabahçe Şüşə Fabrikinin (1930-cu illərdə almanlarla əməkdaşlıq nəticəsində qurulan dünyanın ən böyük şüşə istehsalçılarından biri) satıcısı işləyirdi.

Atam qardaşım Nəbi ilə mənim ABŞ-da Kolumbiya Universitetində təhsil almağımızı istəyirdi. Həmin universiteti seçməsi də əbəs deyildi. Atam 1930-cu illərin ortalarında Kolumbiya universitetində birincliklə doktorluq dərəcəsi alan Kasım Gülekə heyran idi. K.Gülek məzun olduqdan sonra Ankarada şəxsən Atatürk tərəfindən qarşılanıb. Həmin vaxt Atatürk onun alnından öpüb. O, Atatürkün təlimatı ilə siyasətə qoşuldu və nəticədə CHP-nin Baş katibi, DSP ilə Dövlət naziri, Baş nazirin müavini oldu. Atamız həmişə K. Gülekdən “Atatürkün alnından öpdüyü qəhrəman” deyərək bəhs edərdi. K. Güleyi bizə örnək göstərərdi. Lakin 1950-ci illərin sonlarında Türkiyə böyük iqtisadi böhrandan əziyyət çəkirdi və atamın artıq bizi Kolumbiya Universitetində oxutmaq üçün maddi imkanları yox idi. ABŞ-a köçmək istəyəndə atamın artıq 59 yaşı vardı, ingilis dilini bilmirdi. Çox az məbləğdə pulla atam ailəsini Nyu-Yorka köçürdü. Bundan sonra atam öz məqsədlərini həyata keçirə bilərdi. Yəni mən və qardaşım Kolumbiya Universitetində təhsil alardıq.

(Hidayət İsrafil)

1988-ci ildə Turqut Özalın müşaviri olduğum zaman Kasım Güləkin iqamətgahında qarşılıqlı görüş üçün nahar yeməyinə dəvət edildim. Həmin vaxt K.Gülek 83 yaşında idi. Siyasətdən uzaqlaşıb təqaüdə çıxmışdı. Onun yayda və qışda soyuq duş qəbul etdiyini hər kəs bilirdi. Evində mərkəzi istilik sistemi istifadə etmirdi. Evi qışda oduğu kimi çox soyuq olurdu. Nahar zamanı bir çox mövzularda xoş söhbətlər etdik. Amma ona olan hörmətimə görə məni bu görüşə dəvət etməsinin dəqiq səbəbini soruşmağa utandım.

Sonra dedi ki, söhbətimizi yaxşı yanan kaminli kitabxanada qəhvə içərək davam etdirək. Qəhvələr gəldikdən sonra bir az isinməyə başladım. K.Gülek isə nəhayət əsas mövzuya keçdi. Məni iki səbəbə görə dəvət etdiyini söylədi: Birincisi, Baş nazir Turqut Özala növbəti prezident seçkilərində özünü namizəd göstərməsini söyləməyimi istədi. Ona dedim ki, məmnuniyyətlə bu istəyini T. Özala çatdıracağam. Amma siyasi məsələlərdə təsirim olmadığı üçün bunun nəticə verəcəyinə şübhə etdim. İkincisi, ABŞ-da yüksək səviyyədə bilik, təcrübə qazanan və onları öz vətənində tətbiq edən biri kimi məni, o zaman Harvard Universitetində oxuyan öz uşaqlarına nümunə göstərdiyini və onlara rəhbərlik etməyimi istədi. Həmin vaxt atam yadıma düşdü, gözlərim yaşla doldu. Çünki ən gözəl anlarımı atam görə bilmədi. Əgər o, həyatda olsaydı həmin vaxt alnımdan öpərdi.

(Turqut Özal və Ayaz Mütəllibovla birlikdə)

-Ailənizin Azərbaycan əsilli olduğunu nə vaxt bildiniz?

-Mən həmişə ailə köklərimizin Azərbaycandan olduğunu bilirdim. Atam mənə əslən Qazaxdan olduğumuzu söyləmişdi. Amma əvvəllər bunun Qazaxıstan olduğunu düşünürdüm. Sonralar Bakıda olanda və Tiflisə gedərkən Qazaxda dayandıq, burada ailəmizlə bağlı mahnıların, aşıq musiqiləri və dastanların olduğunu gördüm.

-Azərbaycandakı ailə üzvlərinizlə əlaqə saxlayırsınızmı?

-Qardaşım və övladlarımdan başqa, ögey qardaşımın uşaqları – Qasım, Oktay və Gazale ilə əlaqə saxlayıram. Həmçinin vəfat etmiş bacımın (ögey) oğlu Habil ilə də əlaqə qururam.

(Hidayət İsrafil toyda – İstanbulda)

-Atanız Hidayət İsrafil haqqında bilmək istərik. Necə bir həyat yaşadı?

-Hidayət İsrafil 1900-cü ildə Gəncədə anadan olub. Anası Begüm xanım seyid (peyğəmbər nəslindəndir) olub. Gəncədə Nizami küçəsində yerləşən evinin bağçasının bir küncündə tarixi bir türbə var. Şəkili sizə göndərirəm.

Atam gimnaziyanı bitirib. Lakin həmin vaxt yaranan qarışıqlığa görə təhsilini davam etdirə bilməyib. Atası Mehmet Nəbi bölgənin “Meşə bəyi”si idi. (bu ünvan ailəmizdə uzun illər qaldı və 1990-cı ildə Gəncəyə ziyarət edərkən öyrəndim ki, atamın qardaşı Fərhad bəy də “Meşə bəyi” olub). Atamın ailəsigil bahar, yay və payızda Yuxarı Seyfəli və Aşağı Seyfəlidə, qış aylarında isə Gəncədə məskən salıblar. Mehmet Nəbi Bəy Gəncədəki ən nüfuzlu ailələrdən birinin lideri idi.  Böyük oğlu İsrafil bəy çar rejimi tərəfindən Moskvadakı Hərbi Akademiyada təhsil almaq üçün Gəncədən seçilən iki gəncdən biri idi.

(Polkovnik İsrafil bəy güllələnməmişdən öncə çəkilib)

Atamın xatirələrindən birini sizinlə bölüşəcəm. Atam 5 yaşında olarkən Mehmet Nəbi bəy öz adamları ilə Yuxarıdan Aşağı Seyfəliyə gedərkən bir qurup erməni tərəfindən pusquya düşüblər. Böyük bir qayanın arxasına sığınıblar və atam həmin vaxt atdan yıxılıb. Bunu görən Mehmet Nəbi bəy atamı xilas etmək üçün tez onun yanına qaçıb. Deyib ki, bizim birinci vəzifəmiz onu xilas etməkdir. Atamın yanına çatan kimi onu qucağına alıb və sol qolunun altında saxlayıb. Fikirləşib ki, birdən güllə atarlar, atama dəysə o, həlak olar. Atamı son ana qədər qorumağa çalışıb. “Ölsək də birlikdə ölərik” deyərək atamı sinəsinin üstünə qaldırıb. Bir neçə dəqiqə sonra atılan güllə onun düz qılıncının üstünə dəyib. Qayanın arxasında təhlükəsiz yerə çatan kimi atamı öpüb. Atam bunu hər zaman xatırlayırdı.

Atamın xatırladığı başqa bir hadisə də vardı. Yeniyetmə yaşlarında olarkən atam Mehmet Nəbi bəy və bir neçə atlı ilə birlikdə səyahət edərkən böyük bir erməni dəstəsi tərəfindən təqib olunublar. Həmin vaxt bir erməni rahib onların həyatını xilas edib. Tövlədə gizləniblər. Həmin rahib Mehmet Nəbinin yaxın dostu olub.

Bolşeviklər hakimiyyətə gələndə bütün ərzaq ehtiyatlarını, atları, mal-qaranı da ələ keçirmişdilər. Götürmədikləri tək şey torpağa basdırılmış soğanlar və hər payızda əhliləşdirilən bir ayğır və dağa-dərəyə qaçmış vəhşi atlar idi. Həmin vaxt Gəncədə qalan evin böyük oğul Hidayət idi.  O, bütün ailənin ehtiyaclarını ödəməli idi. Bir çörək dükanı və eyni zamanda qəssabxana açmaq üçün İrandan iki çörəkçi işə götürdü. Çox uğurlu oldu, pul qazandı. Mənə söyləyərdi ki, “3 atlı araba-troyka ilə gəzirdim”.

(Mehmet Nəbi İsrafil)

Ancaq atası Mehmet Nəbiyə sui-qəsd edildikdən sonra növbəti qurbanın özü olacağını düşünüb və qaçmağa qərar verib. Bir gecə bacısı Gülsümü yanına çağırıb. Paltosunda gizlətdiyi qızıl pullar barədə heç kimə heç nə deməyəcəyi ilə bağlı and içiblər. (Mən onunla 1990-cı ildə görüşəndə çox sevinmişdim. O, mənə bu məlumatı təsdiqlədi) Ertəsi gün səhər heç kimə demədən oranı tərk edib. Geridə isə hamilə arvadı Səkinə və bir yaşında oğlu Sabir qalıb. Mən illər sonra Gəncəyə getdiyim zaman Sabirlə tanış oldum. Bir müddət sonra atamın bir qızı da dünyaya gəlib. Adını Firəngiz qoyublar. O, polkovnik İsrafil bəyin dostu Əhməd Cavadın oğlu Aydınla ailə qurub. Amma mən Gəncəyə getdiyim zaman Firəngiz də vəfat etmişdi. Ancaq onun oğlu Kabil və ailəsi ilə tanış oldum.

Gəncəni tərk etdikdən sonra Hidayət bəy Şimali Qafqaz dağlarını piyada keçərək nəhayət Xəzər dənizinə qədər gedib çatıb. Çox ağır səyahət olub. Oradan Türkmənistana və daha sonra isə İrana gedib. İsfahana gəldikdən sonra bir otel otağı kirayə götürüb. Uzun müddət çimmədiyi üçün hamam axtardığını deyib. Onu mərkəzdəki məscidə aparıblar. Burada hamının bir yerdə yuyunduğu böyük bir hovuzu olan hamama gedib. Durulanmaq üçün pul müqabilində kiçik bir su qabı təmiz su ala biləcəyini deyiblər. Beləliklə o, böyük su qabında təmiz su sifariş verib. Həmin vaxt ətrafdakılar onun pullu olduğunu hiss ediblər. O, otel otağına gedəndə gecə otağa basqın edib bütün qızıl pullarını götürüblər. Nəhayət çox çətinliklə Tehrana gedib. Orada Türkiyə səfiri ilə əlaqə qurub. Səfir ona bütün səyahət sənədlərini təqdim edib. Atamı bir hərbçinin (müfreze) müşayəti ilə at belində Türkiyə sərhədinə aparıblar. Orada olan zaman öyrənib ki, Polkovnik İsrafil bəy Polşadadır. Beləliklə o da Varşavaya gedib qardaşı ilə görüşüb.

1940-cı ildə mənim anam Məryəmlə evlənib. Anamın əmisi oğlunun oğlu Lex Valensa Polşa prezidenti olub.

(Çingiz İsrafilin toyu- 1970-ci il)

İkinci Dünya Müharibəsinin sonunda atam İtaliyadan İstanbula bir qayıqla gedib. Qayıqda olarkən dizlərində deşiklər əmələ gəlib. Nəticədə şalvarını kəsməli olub. 1945-ci ilin payızında qısa şalvarın üzərinə kostyum geyinərək İstanbula gəlib. Bir müddət sonra anamla əlaqə qurub. 1946-cı ilin yayında biz də qatarla İstanbula gəldik. Türk pasportları ilə Türkiyəyə gəlməyimizə baxmayaraq, bizə vətəndaşlıq verilmədi. Məktəbə getmək vaxtı gələndə bizə dedilər ki, yalnız Xarici Vətəndaş Sertifikatı ilə dərslərdə iştirak edə bilərsiniz. Atam bunu qəbul edə bilmədi və Ankaraya getdi. Həmin sertifikatla bağlı Daxili İşlər Naziri ilə görüşüb. Görüş zamanı nazir bizə vətəndaşlıq vermək istəməyəndə atam bu hekayəni ona danışıb: “Bazarda gəzən bir adam qəfildən diqqətini çəkən zəif bir səs eşitdi və dükana girib nə etdiklərini soruşdu. Ona qızıl döydüklərini dedilər.  Bir qədər irəli gedəndə daha yüksək bir səs eşitdi. Gümüş döydüklərini dedilər. Birdən yenə səs eşitdi. Bu dəfə isə mis döydüklərini öyrəndi. Küncə dönəndə çox güclü bir səs onu bürüdü. Soruşduqda ona dəmir döydüklərini söylədilər. Bundan sonra həmin adam üzünü dəmirə tərəf tutub dedi ki, köşədəki qızıl, gümüş və mis səndən daha dəyərlidir, onları da döyürlər. Amma sənin kimi çox şikayətlənmirlər. Halbuki, sən onlardan daha ucuzsan. Dəmir həmin adama cavab verib: Döymə zamanı istifadə olunan bütün çəkiclər dəmirdəndir. Özüm özümü döydüyüm üçün bu qədər ağlayıb, şikayətlənirəm”. Bu hekayədən sonra Nazirlər Kabineti tərəfindən bizə vətəndaşlıq verildi.

(Hidayət İsrafilin sənədi)

ABŞ-a gəldikdən bir neçə il sonra Hidayət bəy ipoteka maliyyələşməsindən istifadə edərək əvvəl əmlak sahəsinə sərmayə qoydu və sonra restoran işinə başladı. Həmin vaxt Hidayət bəy Amerikanın Azərbaycan Türkləri Cəmiyyətinin nəzdində Nyu-York / Nyu-Cersi bölgəsində Azerbaycanlı Mühacirlərin Təşkilatını yaratdı və ilk sədri seçildi.

Üzvlərin çoxu Hidayət bəyin verdiyi fərdi giriş vəsiqələri ilə ABŞ-a gələ bildilər və bir çoxu da Polkovnik İsrafil bəy tərəfindən bolşevik hərbi əsirlərinin sıralarından xilas edilmişdi. Daha sonra Şimali Qafqaz, Ermənistan və Gürcüstan immiqrantları da oxşar cəmiyyətlər qurdular. Və Qafqaz xalqlarının sovet işğalı altındakı acınacaqlı vəziyyətinə diqqət çəkmək üçün siyasi lobbiçiliklə məşğul oldular. Hidayət bəyin ingiliscəsi məhdud olduğundan 1969-cu ildə Prezident Niksonun andiçmə mərasiminə dəvət olundum və bəzi fəaliyyətlərdə də iştirak etdim. İllər sonra Hidayət bəy bəzi üzvlərlə mübahisəyə qarışdı və onlara etiraz olaraq 1970-ci ildə həm sədrlikdən, həm də üzvlükdən istefa verdi.

(Azərbaycan Prezidentinin məsləhətçisi)

Azərbaycan və Şimali Qafqaz cəmiyyətləri öz üzvlərinə dəfn sahələrini 500 dollar müqabilində vermək üçün Nyu-Cersidəki Con F. Kennedi Qəbiristanlığına bitişik ərazinin almaq üçün əməkdaşlıq etmişdilər. Hidayət İsrafil 8 iyul 1972-ci ildə vəfat etdi.  Azərbayan Cəmiyyəti atamı dəfn etmək üçün bizə torpaq sahəsi satmaqdan imtina etdi. Dedilər ki, atam cəmiyyətin üzvlüyündən istefa verib. Çarəsiz qaldığım üçün Şimali Qafqaz Cəmiyyətinin sədri Ramazan bəylə əlaqə saxladım. Dedi ki, “Başımızın üstündə yeri var”  və 500 dolları almaqdan da (israrla) imtina etdi.

(Azərbaycan Təşkilatı, Nyu York toplantısı 1960-cı illərin əvvəlləri (Hidayət bəy, soldan ikinci)

-Hidayət İsrafil bəy heç Azərbaycana qayıtdımı?

-Bolşevik işğalı davam etdiyi müddətdə Azərbaycana qayıda bilmədi. Sovet İttifaqının öz ağırlığına tab gətirmədən dağılacağına inanırdı. Öz vətənlərindən uzaq düşən azərbaycanlıların toyunda hamı vətən həsrəti ilə ağlayırmış. Atam onlara deyib: “Allaha şükür edək ki, Vətəndən uzaqda keçən hər günümüz bizi vətənimizin azadlığına bir gün də yaxınlaşdırır”.

-Hidayət İsrafil və azərbaycanlı dostları Amerikada (Newark) məscid tikdirdilər?

-Atam vəfat edən zaman orada Azərbaycan məscidi yox idi. Onun ölümündən təxminən bir il sonra həmin Cəmiyyət mənimlə əlaqə saxlayaraq Azərbaycan məscidinə töhfə verməyimi istədilər. Həmin vaxt atamın cənazə mərasiminin başqa bir müsəlman icmasının məscidində keçirilməsini xatırladım. Onlara dedim: “Qurucu rəhbərinizə dəfn sahəsi verməkdən imtina etdikdən sonra hansı cəsarətlə məndən kömək istəyirsiniz?” Mən bu töhfədən imtina etdim. “Heç vaxt məscidinizə də, təşkilatınıza da ayaq basmayacam”. Atamın elə dəfnindən sonra ABŞ-dakı azərbaycanlılarla bütün əlaqələrimi kəsdim.

-Sizin ailəniz üçün Azərbaycan nə deməkdir?

-Atam həmişə deyirdi ki, “Allahdan sonra Peyğəmbər gəlir, Peyğəmbərdən sonra ən böyük qardaş gəlir”. Mehmet Nəbi bəyin böyük oğlu Polkovnik İsrafil bəy bütün ömrünü Azərbaycana həsr etdi və onun şərəfi uğrunda ölməyə hazır idi və bütün ailəmizin ən yüksək hörmət və təqdirini qazandı. Mehmet Nəbi bəyin bütün nəsli Polkovnik İsrafil bəyin adını ailəmizin soyadı olaraq qəbul etdi. Hamımız onun adına layiq olmağa çalışırıq. Atam hər zaman yanında gəzdirdiyi gümüş siqaret qutusundan istifadə edirdi. Qutunun ön hissəsinin mərkəzində Azərbaycan bayrağını var. Ətrafında isə onun ailəsinin və Varşavadan olan dostlarının imzaları var. (İsrafilin son iki hərfi yoxdur, Lula isə valideynlərimin bir-birlərini necə çağırdıqlarıdır). Heç vaxt atamın yanında siqaret çəkməsəm də, kolleci bitirdiyim zaman atam həmin qutunu mənə verdi.

(Həmin qutu)

Mən qardaşım M. Nəbiyə Kolumbiya Universitetində təhsilini davam etdirmək üçün kömək edərkən atam “Nəbini mənə ver. Onun bir iş adamı olmasını istəyirəm”- dedi. Atama cavab verdim ki, Nəbi əvvəlcə təhsilini başa vurmalıdır. Geologiya diplomu ilə məzun olduqdan sonra qardaşım Beyrutdakı Amerika Universitetinə yüksək dərəcə ilə daxil oldu. Amma Livandakı vətəndaş müharibə nəticəsində təhsilini yarımçıq qoydu. Və “Manhattan Arts & Antiques Center”də bir mağaza açaraq antik əşyalarla məşğul oldu. Manhettinin 57-ci küçəsində prestijli bir yerdir. Həm də samovarlar haqqında bir kitab yazdı. Atam bunu da görmədi. Amma onun arzusu həyata keçdi.

(Mehmet Nəbinin mağazası)

-Azərbaycan ailəmizin Vətənidir. Xalqımızın rifahına töhfə vermək üçün əlimdən gələni etdim, amma ehtiyac duyulan daha çox şeylər edəcəyim bir vaxtda Elçibəy tərəfindən qarşısı alındı.

-Əmim Polkovnik İsrafil bəyin Qarabağda erməni üsyanını yatırmaq cəhdləri Qarabağı Azərbaycanın bir hissəsi olaraq saxladı. Tam bir əsr sonra qəhrəman Azərbaycan əsgərləri güclü və mahir rəhbərlik altında Qarabağı işğaldan azad etdi və 30 illik ədalətsizliyə son qoydular.  İnamınızı itirməyin və bacardığınız qədər çox çalışmağa davam edin – Ən yaxşısı hələ gələcək.

Hafiz Əhmədov

HafizTimes.com

Oxuyun

Müsahibə

`I’ve never been to Azerbaijan` – Facebook CEO’s Dentist Dad: “Many people ask what we did to raise successful children” (EXCLUSİVE)

Yayımlandı

da

Tərəfindən

Dr. Edward Zuckerberg is the founder of Painless Social Media, a company geared toward bringing in new clients and bolstering relationships with existing ones. Throughout his career as a dentist, Dr. Edward Zuckerberg was a pioneer in the integration of technology in the dental office. He now uses his vast experience to help other dental practices use social media and new technology to grow and promote their own businesses. He graduated from the NYU College of Dentistry in 1978. From 1981 to 2013, he owned his own dental practice in Dobbs Ferry, NY, where he pioneered many painless techniques to help patients who suffered from dental fears and anxieties. He has always been an early adopter of technological advances in the field and was one of the first practices to convert to digital radiography and paperless records. He’s also the father of Facebook founder and CEO Mark Zuckerberg.

Dr. Edward Zuckerberg has been interviewed by Azerbaijani journalist Hafiz Ahmadov. HafizTimes.com proudly presents the exclusive interview with Edward Zuckerberg father of Facebook founder and CEO Mark Zuckerberg.

-I was born in New York City and received all my training in NY, including College and Dental School. I graduated from NYU College of Dentistry in 1978 and have been a licensed Dentist for over 40 years now. I was always fascinated by technology and employed many of the latest ones in my practice well before my peers, indeed I was a trailblazer! I computerized my office in 1985 with the first IBM PC XT. It was a very primitive machine with only 10MB hard drive and 512K RAM and operated with DOS as its’ operating system but it got me hooked as a way to automate many tasks while my colleagues were still using paper books and forms. Soon after I added an intraoral camera which enabled me to take pictures inside the patients’ mouths and show them on a TV screen what their situation was. Commonplace now, but back in the late 1980’s that was truly groundbreaking technology for a Dentist’s Office.

In the early 1990’s we added an air abrasion machine and were catering to the many Dental Phobic patients in our practice with a drill-free method to treat many small cavities. This was especially great for treating young children. In the late 1990’s my office was one of the first to adopt Digital X-rays and in 2005 I developed a system along with my son-in-law to digitize all our charts and remove practically all paper from our office. In 2008 we first offered CAD/CAM same day completed restorations for crowns, veneers and inlay/onlays.

-İsn’t it difficult to be a pioneer in the integration of technology in the dental office and development of techniques for delivering Painless Dentistry for over 40 years? What is Painless Dentistry?

-My son Mark, at the age of 12, wrote a program in 1996 that enabled the computers in our office to all talk together to allow communication among staff members. Indeed, this software, dubbed “Zucknet” was probably the world’s first Social Network! The “Painless” prefix to my name resulted from my ability to offer comfortable and caring treatment to my patients and many of them dubbed the name Painless DRZ for me.

My wife, Karen, who is a Psychiatrist, also helped me develop techniques to treat even the most phobic patients painlessly and so we attracted many patients to our office who were fearful of going to the Dentist.

Later, in my second and current career as a consultant and advisor to Dentists, Dental organizations and Dental Technology startup businesses, I noted that the methods for utilizing Social media were painful for them so I adopted the business name Painless Social Media.

I no longer manage my old Dental office Facebook Page, but thankfully Einstein Medical does it for me since I only practice Dentistry very part time. The page www.facebook.com/painlessdrz is a valuable resource for my patients. I do, however manage my current consulting page which is geared to help Dentists everywhere manage their own Social media presence and that can be found at www.facebook.com/painlesssocialmedia.

-How is going your daily life?

-I also enjoy spending lots of time with my wife and six grandchildren as well as my four children when they aren’t busy at work.  My time now is spent consulting, advising and lecturing to dentists and startups, plus the recreations of photography, hiking, travel and contract bridge.

-How is going your daily life? In your opinion, how should be the ideal family? What can Edward Zuckerberg advice to parents? -Tell us please about Edward Zuckerberg as a family head and father?

-Many people ask what we did to raise successful children. All I can say is that since you will spend more hours at work than almost anything else in life, it should be something you enjoy. We tried to allow our children to find their passions in life and supported and encouraged them to pursue careers that involved their passions.

-How was Facebook set up? Tell us please your role about setting up of Facebook? What is your thought about future of Facebook?

-While I did not have a direct role in the development of Facebook, I served as a very early advisor to my son in the very early development stages, but one of the brightest things he ever did was to surround himself with great advisors with much more business and technology experience than me, and he used those mentors to help him develop a successful business model, as well as following his own instincts and utilizing his own skillsets to create an amazing business.

-Do you want your grandchildren to be a dentist in future?

-While none of my children have become a Dentist, I would welcome one of my grandchildren to pursue the profession if they do it as a passion.

-We would like to know your thoughts about Azerbaijan, Baku. Would you like to visit to Baku?

-I have never been to Azerbaijan, but would certainly consider a visit there sometime in the future.

Hafiz Ahmadov

HafizTimes.com

Oxuyun

Trend yazılar