Bizimlə əlaqə

Müsahibə

“Atam tramvay qarajında işləyirdi”– Fətəli xan Xoyskinin nəvəsi: “Bizə dedi ki, AXC-ni quranların soyadını unudun” (EKSKLÜZİV+ FOTOLAR)

Yayımlandı

da

“Atam  Xoyski soyadını daşıdığına görə , Neft Akademiyasından qovuldu”.

“Bizdən başqa bütün qohumlarımız “Xoyski” soyadından imtina etmişdi”.

Fətəli xan XoyskiAzərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin (AXC) lideri, qurucularından biri, tanınmış dövlət xadimi. AXC-nin ilk baş naziri , daxili işlər, hərbi, ədliyyə və xarici işlər nazirləri vəzifəsində çalışıb. Onun Vətən və millət qarşısında gördüyü böyük işlər danılmaz tarixi həqiqətdir. 1920-ci ilin 27 aprelində Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti XI ordu tərəfindən işğal edildi. Bundan 53 gün sonra 1920-ci ilin iyunun 19-da Cümhuriyyətin xarici işlər naziri olmuş Fətəli xan Xoyski erməni milliyətcisi, qatil Aram Yerkanyanın (Ermənistanın Milli Qəhrəmanı) Tiflisdə arxadan açıdığı güllə ilə qətlə yetirildi.

Hafiztimes.com olaraq Fətəli xan Xoyskinin həyatda olan yeganə nəvəsi Tamara Murad qızı Xoyskini tapıb, çox çətinliklə də olsa  həmsöhbət olmağa çalışdıq.  

Tamara  XoyskiFətəli xan Xoyskinin oğlu Muradın yeganə qızıdır. Hazırda Bakı məktəblərinin birində kimya müəllimi işləyir. Qeyd edək ki, Fətəli xan Xoyskinin yeganə qızının adı da  Tamara olub. Məhz onun adının şərəfinə Murad Xoyski öz qızına Tamara adını qoyub.

         Fətəli  xan Xoyski və həyat yoldaşı Ceyran xanım (Qalina xanım)

-Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti Baş nazirinin ailəsi haqqında bizə məlumat verin…

-Fətəli xanın üç övladı vardı. Böyük qızı Tamaradı. Daha sonra atam – Murad idi. O,  1910-cu ildə anadan olub.  Ənvər əmim isə ən kiçik övladı olub.

            Fətəli xan Xoyskinin nəvəsi Tamara xanım, nəticəsi Murad

-Babanız Fətəli xan Xoyskinin qətli ilə bağlı nələr bilirsiniz?Onu kimlər güllələdi?

-1920-ci ildə AXC devriləndən sonra, Fətəli xan Gürcüstanda həmin vaxt  Sovet hakimiyyəti qurulmadığı üçün ora getmək məcburiyyətində qaldı. Onun ailəsi isə  Bakıda qaldı. Babam kinoteatrdan  çıxan zaman  erməni daşnakları onu güllələdilər. Bunu mənə atamın bacısı – bibim Tamara danışıb. Fətəli xan Xoyski Tiflisdə qətlə yetiriləndə bibim Tamara Xoyskinin 18 yaşlı olub. O, nəyin bahasına olursa-olsun, özünü atasının dəfn mərasiminə çatdırmaq istəyib. O zaman Gürcüstan hələ Sovet işğalına düşməmişdi. Tiflisə getmək üçün Azərbaycan hökumətinin rəsmi icazəsi və xarici pasport tələb olunurdu. Ona ölkəni tərk etməyə icazə verilmədi.  Bibim atasının Tiflisdə, azərbaycanlıların qəbristanlığında dəfn olunması barədə xəbəri qəzetdən oxuyub.

       Tamara Xoyski və həyat yoldaşı Mirzə Davud Hüseynov

Tamara xanım icazə kağızı almaq üçün Sovetliyin  Bakı bölməsinə gedib. Orada gələcək həyat yoldaşı  26 yaşlı Mirzə Davud Hüseynovla tanış olub.  Davud Hüseynov uzun müddət xarici işlər naziri vəzifəsində çalışıb.  SSRİ  zamanında Moskvada, Tacikistanda yüksək vəzifələrdə çalışıb.

-Necə oldu ki, AXC-nin qurucusu Fətəli Xan Xoyskinin yeganə  qızı ilə  Cümhuriyyəti devirən bolşevik məmuru Mirzə Davud Hüseynov ailə həyatı qurdu? Tamara xanımın belə bir addım atmasının səbəbi nə idi?

-Sovet hökuməti qurulduqdan sonra Xoyskinin ailəsi Filarmoniya ilə üzbəüz mənzildən qovulur. Bibim Tamara evin ən böyük övladı idi .O, işləmək üçün “Sovnarxoz”a gedir. Bibim mənə danışıdı ki, həmin vaxt onlar bir qəpikləri də olmayıb. Mirzə Davud Hüseynov da məhz orada işləyirdi. Onlar bir müddət sonra ailə həyatı qurdu. Vətəndaş nigahında yaşayıblar. Onların heç vaxt övladları olmayıb. Həmin vaxt Stalin İstintaq Komitəsində işləyirdi. O, Davuda demişdi ki, Tamara Fətəli Xan Xoyskinin qızıdır. Davud isə cavabında bunu bildiyini, lakin onu sevdiyini və bunun heç bir əhəmiyyət daşımadığını bildirib.

Bibim mənə danışırdı ki, o,  həyat yoldaşı Mirzə Davudla birlikdə  Moskvada yaşayırdı. Molotovun ailəsi ilə dostluq edirdilər. 1937-ci ildə həyat yoldaşı birlikdə onları Moskvada həbs ediblər: “Həmin vaxt əksər sovet məmurlarının ailə üzvləri  həbs olunacaqları vaxtı əvvəldən  bilirdilər”.

-Onlar öz evlərində “çekist”lərin peyda olmasını gözləyirdilər. Mirzə Davudu  Xüsusi dustaq maşını olan “qara qarğa”ya mindiriblər,  arakəsmənin o biri tərəfində isə həyat yoldaşı  Tamara Xoyskini oturdublar.

-O xəstə həyat yoldaşının öskürəyinin səsini eşidib.Amma qaranlıqda, arakəsməyə görə onu görə bilməyib. Mirzə Davudu “düşmən qızı” (Fətəli Xan Xoyskinin qızı) ilə  evləndiyinə görə ittiham ediblər. Fətəli xanının kürəkəninin məhkəməsi Bakıda keçirilib.  Bibim deyirdi ki, onu Bakıda dərhal güllələyərək qətlə yetiriblər.

                          Fətəli xan Xoyskinin qızı Tamara Xoyski

Mirzə Davudun həyat yoldaşı olan bibimi daha sonra isə Orta Asiyada bir kəndə sürgünə göndəriblər. Orada Ruhulla Axundovun ittiham edilmiş həyat yoldaşı,  siyasi “xalq düşmən”lərinin xanımları ilə tanış olub.

1956-cı ildə  bibim Tamara Xoyski  bəraət alıb.  Uzun müddət Moskvada yaşadı. Orada Fətəli xanın kiçik qardaşı Rüstəm xan da yaşayıb. Həyatının bir qismi məhbəs və sürgünlərdə keçən bibim Tamara Xoyski 1990-cı ildə Bakıda, Neftçilər prospektində tək-tənha yaşadığı birotaqlı mənzildə dünyadan köçdü.

Fətəli xanın nəvəsi Tamara xanım, həyat yoldaşı və oğlu ilə birlikdə 

-Fətəli xan Xoyskinin kiçik oğlu Ənvərin aqibəti necə oldu?

-Ənvər mənim kiçik əmim olub. O,  ağır xəstələnib.  Moskvada onu Kreml həkimlərinə göstəriblər. Həkimlər onun ayaqlarını əməliyyat etməyə  qərar veriblər. Amma Ənvər “diabet” xəstəsi olub. “Narkoz”dan oyanmayıb.  Mənim anam da Moskvada vəfat etdi. O, yuxudan bir daha oyanmadı. Əmim Ənvər və anam Moskvada  eyni qəbirstanlıqda (Novodeviçye) dəfn olunublar.

                      Fətəli xanının oğlu Murad və qızı Tamara Xoyski 

-Fətəli Xan Xoyskinin oğlu Muradın həyatı ilə bağlı bilmək istərdik. Atası Fətəli xan ermənilər tərəfindən güllələndikdən sonra bu ailə hansı çətinliklə üzləşdi, təzyiqlərə məruz qaldı?

 -Murad Xoyski mənim atam olub. Həmin vaxtlarda hakimiyyət atama ali təhsil almağa icazə  verməyib. Mənim atam Neft Akademiyasına daxil olmuşdu. Lakin soyadı, Xoyski olduğuna görə onu universitetdən qovdular.  Amma atam çox savadlı olub, O,  “gəzən ensklopediya” idi. Fətəli xan baş nazir olan vaxtlarda atamın cəmi 10 yaşı  vardı.  O, heç vaxt yüksək  vəzifələrdə  çalışmayıb.

“Atam tramvay-trolleybus idarəsində qaraj müdiri işləyirdi”.

-Bakıda yaşayırdı. 62 yaşında ürək tutmasından vəfat etdi.  Məndən başqa, atamın bir oğlu da vardı. Ukraynada yaşayırdı. O, da infaktdan dünyasını dəyişdi.

 -Filarmoniyanın qarşısındakı evinizdən sizi niyə köçürdülər? Harada yaşamalı oldunuz?

– 1920-ci ildə, AXC devrildikdən sonra bizi evimizdən çıxardılar. O vaxt atamın Bakıda bir diş həkimi qadın dostu vardı. O, Moskvada yaşayırdı. Bakıda İstiqlaliyyət küçəsində, Elmlər Akademiyasının yaxınlığında binada onun böyük bir evi vardı. Biz orada yaşamağa başladıq. Daha sonra həmin binaya başqa ailələrdə köçdülər. Ailəmiz oradan köçənə qədər yaxşı qonşuluq münasibətlərində yaşadıq.

-Xoyski soyadı sizə nələri bəxş edib? Nə yaxşı ki, çətin zamanlarda bu soyaddan imtina etmədiniz? Fətəli xan Xoyski sizin üçün kim olub?

-Bizim ailəmiz heç vaxt babamızın məşhur bir şəxsiyyət olması həqiqətini gizlətməyib.  Bibim həmişə mənə babam  barədə danışıb. Biz heç vaxt öz soyadımızı dəyişdirmədik. Xoy İranda şəhər adıdır. Hərçənd ki, biz bu soyadı dəyişdirə bilərdik. Bu daha məntiqli olardı…

 

“Sovet Hakimiyyəti illərində təkcə biz Xoyski soyadını daşımışıq”.

-O vaxtlar mənim rəfiqələrim elə düşünürdülər ki,  Xoyski soyadı yəhudilərə məxsusdur. Həmin vaxtalar çox az adam AXC və onun rəhbərləri haqqında bilirdi. Məktəblərdə də Azərbaycan tarixini öyrətmirdilər.

“Universitetdə müəllimimiz  bizə dedi ki, AXC-ni quranların soyadları yadımızda saxlamayaq…”

– Hətta universitetdə təhsil aldığım illərdə müəllimimiz tələbələrə AXC haqqında çox qısa məlumat verdi. Sonra isə dedi ki, həmin bu Respublikanı quranların soyadlarını yadda saxlamaya bilərsiniz.

                     Fətəli xan Xoyski və qızı Tamara xanım 

“Bizdən başqa bütün qohumlarımız Xoyski soyadından imtina etmişdi”.

-Həmin vaxtlarda Gəncədə çoxlu qohumlarımız vardı. Hamısı “pasport”larını dəyişdirmişdi, soyadlarından imtina etmişdilər.  1990-cı illərdə isə onlar yenidən öz həqiqi soyadlarına Xoyskiyə qayıtdılar. İndi isə Xoyskilər çoxalıb. Amma Sovet hakimiyyətinin  çətin illərində yalnız biz Xoyski soyadını daşımışıq.

Hafiz Əhmədov

 

Müsahibə

“Anam Azərbaycan dilində danışır”– M.F.Axundzadənin Yaponiyadakı varisi ilə EKSKLÜZİV MÜSAHİBƏ (FOTO)

Yayımlandı

da

Tərəfindən

“Babam ateist olsa da mən düşünürəm ki, insanlar hər zaman dinə bağlı olurlar”

“Mirzə Fətəli Axundzadə insanları “qutunun kənarında” düşünməyə məcbur edirdi”

“Azərbaycan çox zəngin mədəniyyətə sahibdir”

Mirzə Fətəli Axundzadə  – Azərbaycanın böyük mütəfəkkiri, milli dramaturgiyamızın banisi, görkəmli ictimai xadim və maarifçi. Bütün həyatı boyu doğma vətəninin, xalqının tərəqqisi yolunda yorulmadan çalışıb, yeni dövrün irəli sürdüyü mühüm elmi, mədəni və ictimai-siyasi məsələlərə daim fəal münasibət ifadə edib. Zamanın qabaqcıl ideyalarından bəhrələnməyə çağıran yaradıcılığı ilə Azərbaycan mədəniyyətinin inkişafı tarixində parlaq səhifə açıb. 1812-ci ildə Şəkidə anadan olub. 13 yaşınadək ailəsi ilə birlikdə İran Azərbaycanının müxtəlif bölgələrində yaşayıb. 1825-ci ildə anası ilə Şəkiyə qayıdıb. Mirzə Şəfi Vazeh ilə Gəncədəki görüş Mirzə Fətəlinin həyat və yaradıcılığına, onun bir mütəfəkkir kimi formalaşmasına ciddi təsir göstərib. Şərqdə ilk dəfə dram janrında əsərlər yaradıb. “Təmsilat” adı altında birləşdirilmiş altı komediyası 1859-cu ildə Tiflisdə nəşr edilib.

1842-ci ildə Tubu xanımla evlənib. 13 övladı olub. Amma onlardan yalnız ikisi – oğlu Rəşidbəy və qızı Nisə xanım uzun müddət yaşayıb, qalanları isə erkən yaşlarında dünyalarını dəyişib. M.F.Axundzadə 1878-ci il fevralın 26-da ürək xəstəliyindən vəfat edib və Tiflisdə dəfn olunub.

 

Azərbaycan mətbuatı tarixində ilk dəfə olaraq HafizTimes.com böyük mütəfəkkir, görkəmli ictimai xadim, maarifçi Mirzə Fətəli Axundzadənin Amerika, Yaponiyada yaşayan yeganə varislərini tapıb, həmsöhbət olub. M.F.Axundzadənin nəticəsi Pəri Pezeşkinin oğlu Parsi Parsinejad eksklüziv olaraq HafizTimes.com-un suallarını cavablandırıb. O, müsahibə zamanı bir çox önəmli məqamdan söhbət açıb,  ilk dəfə olaraq Azərbaycan, Bakı ilə bağlı fikirlərini ifadə edib:

 Parsi Parsinejad: “Valideynlərimin tanış olduğu London şəhərində dünyaya gəlmişəm. Kaliforniya Dövlət Universitetinin məzunuyam. Marylanddakı Johns Hopkins Universitetindən MBA dərəcəsi almışam”.

-Necə bir ailədə böyüyübsünüz? Uşaqlıq illərinizi necə xatırlayırsınız? Görkəmli şəxsiyyət M.F. Axundzadənin varisi olduğunuzu ilk dəfə nə vaxt öyrəndiniz?

-Yaponiyanın paytaxtı Tokioda böyüdüm. Çox gözəl bir uşaqlıq illəri keçirdim. ASIJ- beynəlxalq məktəbdə təhsil aldım. Yaponların arasında böyümək fərqliydi. Orda çox az sayda qeyri-yapon milləti yaşayırdı. Amma məktəbdə özümü çox rahat hiss edirdim. Orta məktəbdə oxuyan zaman müəllimlərim ailə köklərimizlə bağlı bir layihə hazırlamaq tapşırığını verdilər.

“Etiraf edim ki, həmin vaxta qədər babamın böyük, məşhur bir şəxsiyyət olması barədə heç nə bilmirdim”.

Təbii ki, belə bir uğurlu işlərə imza atmış, tarixi önəm daşıyan bir filosof, yazar və müasir ədəbi təndiqin banisinin nəslindən olmağımla qürur duyuram.

-Sizin ananız Pəri xanım M.F.Axundzadənin doğma nəticəsidir. Ailənizlə bağlı məlumat verin. Atanız İraj Parsinejad Tokio Universitetində M.F.Axundzadənin yaradıcılığını tədris edir?

-Anam Pəri xanım Mirzə Fətəli Axundzadənin nəticəsidir.  Təsadüfən mənim atamın da universitetdəki elmi işi “Mirzə Fətəli Axundzadə və onun gördüyü işlər” ilə bağlı olmuşdu. Təhsilə dəyər verən bir ailədə böyüdüm. Onlarla birlikdə bir çox ölkəyə səyahət etdiyim üçün çox şanslıydım.

-Mirzə Fətəli Axundzadə kimi görkəmli bir şəxsiyyətin ailə üzvü olmaq necə bir hissdir? Mirzə Fətəli Axundzadənin adı sizin həyatınıza necə təsir edib?

-Bu qədər hörmətli və uğurlu bir ailədən olduğum üçün qürur duyuram.  “Mirzə Fətəli Axundzadə” adı və gördüyü işlər tamamilə həyatımı daha da zənginləşdirir. Ailəmizdə anam tərəfə dayım, xalalarıma çox bağlıyam. Uşaq olarkən azərbaycanlı qohumlarımla tanış olduğum üçün  özümü çox şanslı hesab edirdim.

-Mirzə Fətəli Axundzadə haqqında sizin fikirlərinizi bilmək istərik. Mirzə Fətəli Axundzadə sizin üçün kim olub?

-Mirzə Fətəli Axundzadə sözün əsl  mənasında azad düşüncəli, ziyalı idi. O, bütün cəsarəti ilə status-kvoya  etiraz etdi.

-Valideynləriniz Mirzə Fətəli Axundzadənin həyatı barəsində sizə nələr danışıblar? Mirzə Fətəli Axundzadənin dünyada təbliği ilə bağlı gördüyünüz uğurlu işlər barəsində məlumat verin.

-Bəli, az da olsa xatırlayıram ki, anam və atamı Mirzə Fətəli Axundzadənin xatirəsinə həsr olunmuş tədbirə dəvət etmişdilər.

Atamın  müasir ədəbi tənqidin banisi kimi Mirzə Fətəli Axundzadənin rolunu tez-tez vurğuladığını yaxşı xatırlayıram. Bu həm də atamın universitetdəki elmi işi idi. Atam ingilis və fars dillərində “İranda ədəbi tənqidin tarixi” (1866-1951) və Mirzə Fətəli Axundzadə haqqında bir kitab yazmışdır.

-Siz Mirzə Fətəli Axundzadəni necə təsvir edərsiniz?

-Mirzə Fətəli Axundzadəni insanları “qutunun kənarında” düşünməyə məcbur edən  və ənənəviliyə meydan oxumaq istəyən bir insan kimi təsvir edərdim.

-Mirzə Fətəli Axundzadənin hansı əsərlərini oxuyubsunuz? Onun yaradıcılığı barədə nə düşünürsünüz?

-Bəli, mən Mirzə Fətəli Axundzadənin “Təmsilat (6 pyes , 1 Qısa Hekayəsi)”ni tam oxudum və həmin dövrdə farsların necə düşündükləri barədə çox şey öyrəndim…

-Mirzə Fətəli Axundzadənin ateist olması barədə nə düşünürsünüz? Dinlə bağlı sizin düşüncəniz necədir?

-Bəli, onun ateist olduğunu bilirəm. Mən düşünürəm ki, insanlar hər zaman ən azından bir formada dinə bağlıdırlar.

-Mirzə Fətəli Axundzadənin necə xatırlanmasını istərdiniz?

-Mən Mirzə Fətəli Axundzadəni hər zaman ağıl və rasional  düşüncəni dəstəkləyən bir insan kimi xatırlamaq istəyirəm.

-Sizin işinizlə bağlı bilmək istərdik. Karyeranızda indiyə qədərki  ən böyük uğurunuz nə olub?

-Mən rəqəmsal sağlamlıq/səhiyyə texnologiyası üzrə çalışıram. İnsanların sağlamlıqla bağlı məlumatları əldə etməsi, toplaması və paylaşmağına yardım edən  “Seqster” adlı bir şirkətlə əməkdaşlıq edirəm. (Seek-ster).  Ən böyük nailiyyətim isə Johns Hopkinsdən  məzun olmağımdır. Çünki on il həmin universitetdən uzaq düşdükdən sonra məzun  olmuşam.

-Yeni layihələriniz, hədəfiniz barədə bilmək istərdik. .

-Şirkətdəki bugünkü işim sağlamlıq xidmətini daha da yaxşılaşdırmaqla bağlı texnologiyamızı komersiyalaşdırmaqdır. Mənim həyatdakı əsas hədəfim peşamlıq duymadan tamamlanacaq bir ömür yaşamaqdır.  Həmçinin mümkün qədər səyahətlər etmək,  müxtəlif mədəniyyətlərlə tanış olmaq istəyirəm.

   (Mirzə Fətəli Axundzadənin yazı masası)

-Sizin üçün uğur qazanmağın şərtləri nədir? Gənclərə bununla bağlı hansı məsləhəti verərsiniz?

-Məqsədinizə bağlı, israrcı, empatiya quran, cəsur və güclü olun. Hədəflərinizə çatmaq üçün çox çalışın. Özünüzə inanın və sonda daha yaxşı şeylər olacaq. Həyatda bir çox insan sizi sorğulayacaq, ittiham edəcək. Nə baş verirsə baş versin siz heç vaxt potensialınıza olan inancınızı itirməyin.

 

-Azərbaycana səfər etmisinizmi? Azərbaycan sizin ailə üçün nə məna ifadə edir?

 -Düşünürəm ki, Azərbaycan çox zəngin mədəniyyətə sahib, gözəl bir ölkədir.  Təəssüf ki, hələ oranı ziyarət etmək kimi bir şansım olmayıb.

Ancaq mən həmişə, hər yerdə mədəniyyət və dilin ailəm üçün nə dərəcədə mühüm olduğunu hiss etmişəm. Mənim anam Azərbaycan dilində danışır.

Hafiz Əhmədov

HafizTimes.com

Oxuyun

Müsahibə

“Azərbaycanı görmək istəyirəm”– Çarli Çaplinin nəvəsi ilə EKSKLÜZİV MÜSAHİBƏ (FOTO)

Yayımlandı

da

Tərəfindən

“Babamı insanlıqla bağlı mesajlarına görə məhv etmək istəyirdilər”

“Gülüş eyni zamanda diktatorlara və dini ekstremistlərə qarşı güclü bir silahdır”

“Babam ən çətin günlərdə dünyanı gülümsətməyi bacardı!”

 Laura Çaplin – Məşhur rəssam, dizayner. 1987-ci ildə İsveçrənin Vevey şəhərində anadan olub. London/Lozannada təhsil alıb. Dünyanın bir çox ölkələrində incəsənət sərgiləri təşkil olunur. Əfsanəvi aktyor,  rejissor  Çarli Çaplinin  nəvəsidir.

Laura Çaplin  HafizTimes.com-a eksklüziv müsahibə verib. O, müsahibə zamanı bir çox önəmli məqamlardan söhbət açıb, həmçinin  Azərbaycanla bağlı sevgisini də ifadə edib.

-Uşaqlıq illərinizi necə xatırlayırsınız?  Dünyanın ən məşhur aktyoru Çarli Çaplinin nəvəsi kimi necə böyüdünüz?

-Mənim sehirli uşaqlıq illərim babamın sonuncu evində keçib. Həmin ev bu gün Çaplinin muzeyi kimi fəaliyyət göstərir. Heyvanlarla həyətdə  oynayırdım. Hələ o zamanlardan bəri rəsm çəkməyi də çox sevirdim. Çox sadə, sevgi və gülüş səsləri içərisində böyüdüm. Bu mənim üçün bir şans idi. Babamın bütün nailiyyətləri ilə qürur duyuram.

-Siz dünyada Çarli Çaplinin ailəsini təmsil edirsiniz. Çarli Çaplinin nəvəsi olmaq necə bir hissdir? Bunun hansı faydaları, çətinlikləri var?

-Babamın vəfatından 10 il sonra dünyaya gəlmişəm. Babamı görə bilməsəm də həmişə onunla qürur duymuşam. Onun varlığı daimidir. Hər dəfə məni ruhlanıdırır.  Belə bir mirasa sahib olmaq bəzən səbəbsiz ittihamlar gətirə bilir. Amma mən digər insanların nə düşündüklərinə fikir vermirəm. Qəlbimin  səsini dinləyirəm və məni xoşbəxt edən işlər görürəm.

-Babanız haqqında fikirlərinizi bilmək istərik. Çarli Çaplin sizin üçün kim olub?

-O, bir dahi, mükəmməlik tərəfdarı və böyük şöhrət sahibidir! Babam ən çətin günlərdə dünyanı gülümsətməyi bacarıb! Sülh və xoşbəxtlik bəxş etmək istəyən bir hümanist idi! O, hər kəsin başa düşə biləcəyi bir dildə danışıb…

-Atanız Çarli Çaplin haqqında sizə nələr danışardı? Çarli Çaplin evdə, ata kimi necə olub? Atanız onu necə təsvir edirdi?

-Babam çox təvəzökar bir insan olub. Sual vermədikcə heç kimə heç nə deməzdi. İş yerində çox ciddi bir adam idi. Boş vaxtlarında klounluq edirmiş. O, səhər və günorta yeməyini yaxın dostları, ailəsi ilə  paylaşmaqdan zövq alıb. Nənəm və babamın gözəl bir sevgi hekayələri olub. Onların sevgisi hər zaman heyranlıq doğurub.

-Çarlı Çaplin niyə “Osqar” mükafatına layiq görülməyib? Onun düşmənləri kimlər idi?

-Babam gördüyü işlərə görə bir çox mükafatlara layiq görülüb. Çox təəssüf ki,  insanlıqla bağlı mesajlarına görə bir çoxları onu məhv etmək istəyirdi.

-Çarli Çaplindən nə miras qalıb?

-O, kimsədən  nəs’ almağa meyilli deyildi, sadəcə mədəsinin toxluğuna fikir verirdi.

-Babanınız heç vaxt unutmayacağınız  məsləhəti  nədir?

-Onun heç vaxt unutmayacağım fikri budur: “Gülüşsüz bir gün,  boş bir gündür”

-Babanızın ən çox hansı filmlərini sevirsiniz? Babanızın həyatını çətinləşdirən “Böyük Diktator” filmi haqqında nə düşünürsünüz? Bu film sizin həyatınıza necə təsir etdi?

-Onun sevdiyim filmləri fərqli səbəblərə görə dəyişir. Filmlər arasından birinin adını çəkmək çox çətindir. “Şəhər işiqları” filmini sevgi hekayəsinə, “Müasir zamanlar” filmini insanlığa verdiyi mesaja, “Uşaqlar” filmini emosional təsirinə görə sevirəm. “Sirk” isə uşaqlıq illərimin filmidir.

“Böyük Diktator” filmi isə çox güclü mesaj verir.

-Atanız Çarli Çaplinin ölümü haqqında sizə nə danışıb? Babanızın tabutunu niyə oğurlayıblar? Babanızın tabutunu miqrantların oğurladığı qeyd olunur. Bu barədə nə deyə birləsiniz?

-Babamın tabutunu pula görə oğurlayıblar… Bu barədə artıq heç bir fikrim yoxdur.

-Çarli Çaplinin necə xatırlanmasını istərdiniz? 

-Babam həmişə işləri, sənəti və uğurları ilə xatırlanacaq. Film sənayesinə böyük bir fayda verib. Dünyaya verdiyi güclü mesajları ilə xatırlanacaq!

-Çarli Çaplinin uğur sirri nə olub? 

-Məncə onun uğur sirri gördüyü işlərə çox bağlı olması idi. O, gördüyü  bütün işlərini çox sevirdi!

-Babanızın filmindəki bir mahnını Maykl Cekson da ifa edib. Maykl Ceksonla necə münasibətiniz vardı?

-Maykl Cekson yaxşı bir dost, ürəyi təmiz  bir insan idi! Maykl  ilə ilk dəfə həyətimizə helikopterlə enən zaman tanış olmuşam.

-İşiniz haqqında məlumat verin. Babanız sənət seçiminizə necə təsir edib? Rəsimlər çəkmək üçün nədən ilham alırsınız?

-Üç əsas  mövzu ətrafında rəsmlər çəkməyi sevirəm: Çarli Çaplin, xanımlar və atlar. Mən sevdiyim şeylərin  nə demək istədiyini boyayaraq təsvir etməyi sevirəm. Rəsm əsərlərimlə müsbət hisslər oyatmaq istəyirəm. Mən müəyyən bir mövzuya üstünlük vermirəm. Arzularımı, həyatımda keçirdiyim duyğuları təmsil edən  bir rəsm əsərləri yaratmaq üçün  azad düşüncəm olmasının tərəfdarıyam. Bu mənim şəxsiyyətimi təmsil edir!

Qeyri-adi bir sənətkarın nəvəsi olmaq yalnız mənim dünyamı deyil, çox sayda insanları  dəyişib. O, tariximizə həkk olunub. Və onu heç vaxt unutmayacaq tək şəxs mən deyiləm. O, mənə çox ilham verir. O, bir dahi idi. Öz qərarlılığı və yaxşı ürəyi ilə çox şeyləri dəyişib. Onlar bu gün də mövcuddur.

Babamla şəxsən tanış olmaq şansım olmasa da hər zaman qəlbimdə müxtəlif ritmlərlə varlığını qoruyur. Onun portretini çəkmək həmişə aramızda mövcud olan  bağı mənə yenidən yaşadır. Onun ən böyük qorxusu unudulmaq idi. Onu yaşatmaq mənim sənətim üçün bir şərəfdir. Babama heyranam.

Xatırladığımdan bəri onun rəsimlərini çəkməyi çox sevirəm. Babamın rəsimlərini çəkmək mənə onunla yenidən əlaqə qurmaq kimi bir şans təqdim edir. Bunu ifadə etmək, kəşf etməkdən böyük zövq alıram. Bu yalnız mənə məxsus olan bir zövqdür!

-Karyeranızda indiyə qədərki ən böyük uğur nə olub?Rəsm çəkmək sahəsində  uğur qazanmağın əsas şərtləri nədir?

-Ən böyük uğurum sevdiyim işlə, yaradıcılıqla  məşğul olmaq, sənət əsərlərində insanların duyğularını, hisslərini əks etdirməkdir. Başqalarına müsbət enerji vermək!

Bütün yaradıcılığımı ömür boyu kətan üzərinə tökmək mənim üçün uğurdur.  Tələb olunan bacarıqlar bunlardır: Qətiyyət, səbr, özünə güvən, sevdiyiniz və hisslərinizə uyğun bir iş !

-Gülüş, yumor sizin üçün nə məna ifadə edir?

-Gülüş mənim üçün böyük məna kəsb edir. Mənim qlobal rifahım üçün çox önəmlidir.

-Gülməklə bağlı insanlara hansı məsləhəti verərsiniz?

-İnsanlara gülüşlə bağlı verə biləcəyim tək məsləhətim budur ki, gülüşlərinizi mümkün qədər paylaşın. Bütün gülümsəmələr gözəldir və  hər birinin öz dili var. Sizi xoşbəxt edən şeylərlə özünüzü əhatələyin.

“Gülüş eyni zamanda diktatorlara və dini ekstremistlərə qarşı güclü bir silahdır”  fikrinizi necə izah edərsiniz?

-İdarə etməyi sevən insanlar çox təəssüf ki, ifadə azadlığını sevmirlər!

-Yeni layihələriniz, hədəflərinizlə bağlı məlumat verin.

-Hazırda çoxlu rəsimlər üzərində çalışıram. London və Yaponiyada sərgimin açılışına hazırlaşıram. Həmçinin hazırda uşaqlar üçün kitab da yazıram. Həyatdakı tək hədəfim bütün sahələrdə yaradıcı olmağa davam etmək və hər dəqiqədən zövq almaqdır.

-Bakı, Azərbaycan haqqında düşüncələrinizi bilmək istərdik. Heç Azərbaycana gəlibsinizmi?

-Heç vaxt Azərbaycanda olmamışam. Bəzən Bakını ziyarət etməyi çox istəyirəm. Mədəniyyəti, tarixi çox gözəldir!

Hafiz Əhmədov

HafizTimes.com

Oxuyun

Müsahibə

“Atamın bədənindəki zəhər torpağa yayılmışdı”-Turqut Özalın oğlu: “Azərbaycandakılara demək istəyirəm ki,”(EKSKLÜZİV)

Yayımlandı

da

Tərəfindən

Tevfik Əhməd Özal – Türkiyənin keçmiş prezidenti və baş naziri, mərhum Turqut Özalın oğlu.  1955-ci ildə Ankarada dünyaya gəlib. Çankayada ilk təhsilini alıb. Daha sonra Amerikada liseydə təhsilini davam etdirib.  ABŞ-da Şimali Karolina Dövlət Universitetinin məzunu olub. 1979-cu ildə iş həyatına başlayıb. Bir müddət bank sahəsində fəaliyyət göstərib. 1983-cü ildə Türkiyəyə qayıdıb. 1989-cu ildə Türkiyənin ilk özəl televiziya kanalını qurub. 1999-cu ildə Malatya bölgəsindən millət vəkili seçilib. Daha sonra bir neçə siyasi partiyanın əsasını qoyub. Bir müddət öncə isə siyasətdən uzaqlaşdığını açıqlayıb.

Türkiyənin keçmiş prezidenti mərhum Turqut Özalın oğlu Əhməd Özal  HafizTimes.com-a eksklüziv müsahibə verib. O, müsahibə zamanı bir çox önəmli məqamlara aydınlıq gətirib. Əhməd Özal ilk dəfə olaraq atasının ölümü ilə bağlı illərdir ki, gizli saxlanılan  faktlardan da söhbət açıb. Türkiyənin keçmiş prezidentinin oğlu müsahibə zamanı Azərbaycanla bağlı fikirlərini də ifadə edib:

-Türkiyənin keçmiş prezidenti, mərhum Turqut Özalın oğlu necə bir həyat  yaşayır, hansı işlə məşğul olur? Həyatınızla bağlı danışarkən daha çox hansı məqamları vurğulamaq istərdiniz?

-Atamın Baş nazir, Prezident olduğu vaxtlarda və yaxud da bu gün mənim həyatım heç dəyişmədi. Hər zaman olduğu kimi üç otaqlı sadə bir bina evində yaşayıram. Ailəmiz üçün bir avtomobilimiz var. O da ki, standart bir Tayota markalı avtomobildir. Həmişə xaricdə bir iş qurmağa çalışdım. Türkiyədə atamın vaxtlarında və yaxud da bu gün heç vaxt dövlət ilə çalışmadım. Heç vaxt dövlət tenderlərində iştirak etmədim. Yəni ki, Allaha şükür olsun ki, dövlətdən bir qəpik də olsa cibimə girməyib. Vurğulamaq istədiyim ən vacib məqam budur ki, vəzifələr, mövqelər hamısı gəlib-keçəndir. Və heç vaxt bu yalan həyata öyrəşmək doğru deyil. Kiminsə özünü başqa birindən daha üstün görməsi düzgün deyil.

-Uşaqlıq illərinizi necə xatırlayırsınız? Atanızın ölümündən sonra həyatınızda nələr dəyişdi?

-Uşaqlıq illərim çox gözəl keçdi.  Xoşbəxt bir ailədə, ata-anamızın sevgisi ilə böyüdük. Atam dövlət işçisi idi. Maaşı çox olmasa da bərəkətli idi. Bizə hər zaman kifayət edirdi.

Həyatımdakı tək dəyişiklik bu idi ki, artıq atam yox idi. Atam həyatda ikən yanımızda peyda olan yalan insanlar yox oldu və buna görə çox şadam. Çünki zamanında da onlara yer verməmişdim. Yəni bizi narahat edənlər azaldı.

-Turqut Özalın həyatını  sizdən dinləmək və öyrənmək istəyirik. Onunla keçirdiyiniz illəri necə xatırlayırsınız? Turqut Özalın övladı olmaq necə bir hissdir?

-Atam çox sakit, kimsəyə əsəbləşməyən, hər zaman xalqın içərisində olan bir siyasətçi idi. Çox zaman gəzməyə çıxardı. Bu zaman polislərin onunla birlikdə getməsini istəməzdi. Təbii ki, uşaqlıq illərimizdə atamı çox görə bilmirdik. Çünki həftə sonları da daxil olmaqla  atam hər gün çalışırdı.

38 il Dövlət vəzifəsində çalışdı. Türkiyəni müasir, demokratik, dinc və zəngin bir ölkə etmək üçün çalışdı. Və bunu da bacardı!

-Turqut  Özal necə bir ata, insan və prezident idi? Atanızla bağlı bir xatirənizi bizimlə paylaşardınız.

-Atam İstanbula gəldiyi zaman dövlətə məxsus qonaq evində qalardı.(Harbiyə Ordu evi). Təbii ki, xeyli sayda polis, jurnalistlər və yüzlərlə insanla birlikdə! Bəzən çox bezirdi və mənə zəng edib deyirdi ki, qaldığı binanın arxa qapısına özümün şəxsi maşınım ilə gəlim. Mən  də ora gedib tək atamı maşına mindirib aparırdım. Sadəcə ikimiz birlikdə İstanbulda gəzməyə gedərdik. Onu müdafiə etmək üçün bir nəfər də olsa polisi avtomobilə götürməzdi.

Bir şənbə günü yenə atamla birlikdə avtomobillə gedirdik. Qeyd edim ki,  sükan arxasında atam əyləşmişdi. Bir polis nəfəri maşınımızı dayandırdı. Fəqət polis avtomobili idarə edən şəxsin atam olduğunu bilmirdi və görmürdü. Polis işarə edən kimi atam avtomobili yolun kənarına sürdü və gözlədik. Önəmli olan məqam budur ki, atam o zaman hələ baş nazir idi. Buna rəğmən sürücülük vəsiqəsini çıxarıb polisə təqdim etmək üçün gözləyirdi.

Polis avtomobilimizin pəncərəsinə tərəf yaxınlaşdı. Atamdan sürücülük vəsiqəsini istədi. Atam da sürücülük vəsiqəsini ona təqdim etdi. Bu zaman polis inana bilmirdi ki, qarşısındakı ölkənin baş naziridir. “Həqiqətən də bu baş nazirdirmi?”- deyə atama baxırdı. “Bu dəqiqə əmr edin, Hörməti Baş Nazirim!”- deyə qışqırmağa başladı. Atam çox sakit bir formada polisə dedi ki, “övladım bir xətam oldusa cəzamı yaz”. Son dərəcə sakit və sevgi ilə polisə baxırdı. Polis də çox sevinirdi.

– Atanızın öldüyü günü necə xatırlayırsınız? İllər keçsə də bu ölüm hadisəsi ilə bağlı həqiqətlər nədənsə gizli saxlanılır. Sizcə Turqut Özalı kim və nə üçün zəhərlədi?

-Həmin vaxt mən Türkiyədə deyildim. Aparılan bütün araşdırmaların nəticələrinə görə atamın ölümü  tamamilə normal bir ölüm faktı deyil. Bunu hər kəs bilir. Ölümündən 19 il sonra məhkəmə qərarına əsasən məzar açıldı. Ədliyyə Tibb naziri, professor məzar açılmadan öncə mənə dedi ki, insanın vücudu 5 il içərisində torpağa qarışır və sadəcə olaraq sümükləri tapa bilərik. Zəhər məsələsini bu sümüklərdə axtarmalı olacağıq.

Fəqət məzar açıldığında sümüklər deyil, atamın vücudu ortaya çıxdı. Hətta daxili orqanları, beyin, sümük iliyi də üzə çıxdı. Təbii ki, bu inanılmaz bir nəticə idi. Hətta o zamankı Ədliyyə naziri açıqlama verdi ki, Özalın vücudu çürüməyib.

“Nəticədə çox geniş bir formada analizlər aparıldı. Atamın bədənində 4 fərqli zəhər aşkar edildi. Hətta bu zəhərlər torpağa da yayılmışdı”.

-Kim bunu etmişdi? Bilmək çətindir. Ancaq bu bir həqiqətdir ki, ölüm faktı atamın Orta Asiyaya çox geniş səyahətindən sonra baş vermişdi. Azərbaycan, Özbəkistan, Qazaxıstan, Türkmənistan, Qırğızıstan ölkələrinə çox uğurlu səfərlər etmiş, oralarda önəmli sazişlər imzalamışdı. Bu səfərlərin sonunda Türkiyə ilə bu qardaş ölkələrimiz arasında çox mühüm addımlar atılacaqdı.

Düşünürəm ki, bəzi güclər bu regionda birləşmə, böyümə və güclənməni istəmədilər.  Artıq atamdan sonra bu münasibətlər də təəssüf ki, istədiyimiz şəkildə getmədi. İnşallah bu xəyal heç vaxt yox olmayacaq  və bu region güclənəcək.

-Turqut Özalın Türkiyənin tarixindəki rolunu necə dəyərləndirirsiniz?

-Mən ölkə xaricinə etdiyim səfərlərdən və tanış olduğum böyük liderlərdən eşitdiklərimi sizə çatdırmaq istəyirəm. Xaricdə mövcud olan dünya bunu söyləyir: “Müasir Türkiyənin təməllərini (bünövrə) Atatürk qoyub, sonra isə bu ölkənin inşaatını Özal həyata keçirib”.

Mən dəqiq bilirəm ki, atam həyatda olsaydı, Türkiyə Avropa Birliyinə daxil olmuşdu. Orta Asiyadakı qardaş ölkələri ilə çox güclü iqtisadi və siyasi birlik  qurmuşduq. Düşünürəm ki, onun ölümü sadəcə Türkiyənin deyil, sizlərin də gələcəyinə təsir göstərdi.

-Hazırkı  Türkiyə-Azərbaycan münasibətləri ilə bağlı nə düşünürsünüz?

-Türkiyə və Azərbaycanın hazırkı münasibətlərinin yaxşı olduğunu hesab edirəm. Amma bu qətiyyən kifayət qədər deyil. Bundan ən azı 100 dəfə artıq mükəmməl olması vacibdir.

-İşlərinizlə bağlı bilmək istərdik. Gələcək planlarınız nədir?

-Mən siyasətdən uzaqlaşdım. Amma insanlar, çox böyük bir kütlə son zamanlarda mənim siyasətə geri qayıtmağımı istəyir və bu istiqamətdə mənə təzyiq edirlər. Əlbəttə ki, insan öz atasının başladığı hədəflərə çatmaq istəyər. Bütün bunlar sadəcə olaraq Allahın təqdiri ilə olur. Hər şeyin xeyirlisi olsun.

– Azərbaycandakı Özal ailəsini sevənlərə, mərhum atanızın dostlarına nə demək istərsiniz?

-Özalı sevən bütün qardaşlarıma demək istəyərəm ki, Özalın çıxışlarını, etdiklərini gənc nəsillərə öyrədin, izah edin. Özalın hamımız üçün olan xəyallarını yaşadın ki, bunlar bir gün reallaşsın.

Bütün azərbaycanlı qardaşlarımı sevgi ilə qucaqlayıram, onlara sevgi və hörmətlərimi mütləq çatdırın!

Hafiz Əhmədov

HafizTimes.com

Oxuyun

Trend yazılar