Bizimlə əlaqə

Müsahibə

ABŞ astronavtları bu azərbaycanlıya borcludurlar – (EKSKLÜZİV MÜSAHİBƏ + FOTO)

Yayımlandı

da

ABŞ-ın Mərkəzi Florida Universitetində bir azərbaycanlı professor çalışır. O, kimya elmləri doktoru Nazim Muradovdur. Qazax rayonunda dəmiryolçu ailəsində anadan olub. 25 ildən artıqdır ki, Amerikada yaşayır. Hazırda 50 kəşfin müəllifi və həmmüəllifdir. ABŞ-ın Milli İxtiraçılar Akademiyasına üzv seçilən ilk azərbaycanlıdır.

Onun yaratdığı hidrogen sensoru texnologiyasını ötən il NASA ilin ən yaxşı kommersiya texnologiyası seçib. Hidrogeninin alınması və istifadə olunması ilə bağlı NASA ilə birgə bir sıra elmi araşdırma layihələrinin üzərində işləyir.

– Ailəmiz Bakıya köçəndən sonra 160 nömrəli məktəbdə təhsil aldım. Mən öz müəllimlərimə minnətdaram. Hələ də hamısının ad və soyadlarını xatırlayıram. Xüsusilə mənə kimyanı sevdirən Esfir Solomonovna Koqanı vurğulamaq istəyirəm. Dərslərdən sonra o, mənə sadə kimyəvi təcrübələr keçirməyə icazə verirdi.

Məktəbdən sonra Neft Akademiyasının kimya-texnologiya fakültəsinin orqanik və neft-kimya sintezi mühəndisi – texnoloq ixtisasına qəbul oldum. Üçüncü kursdan etibarən professor Əliməmməd Şabanovun rəhbərliyi altında üzvü kimya fakültəsində elmi araşdırmalarda iştirak etməyə başladım. Hələ tələbə olarkən Azərbaycan SSRİ Elmlər akademiyasının Hesabatlarında ilk məqaləmi dərc etdim. Bu mənim özümü elmə həsr etmək seçimimi daha da möhkəmləndirdi. Daha sonra Moskvada SSRİ Elmlər Akademiyasında namizəd və doktorluq dissertasiyalarını müdafiə etdim.

– ABŞ-a gedən yol haradan və necə başladı?

– Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının Neft Kimya Prosesləri İnstitutunda işləyərkən Vahab Əliyev və Musa Rüstəmovun mənim müəllimlərim olmasına görə bəxtim gətirdi. Onlar laboratoriyanın dörd divarı arasında qalmamaları, kəşflərini zavodlara aparmaları üçün gənc alimlərdə səylə novatorluq və ixtiraçılıq ruhu formalaşdırırdılar. Hələ də Vahab Səfəroviçin səsi qulağımdadır: “Tətbiq etmək, tətbiq etmək!..”

Yadımdadır, bir dəfə Vahab Səfəroviç məni – gənc mühəndis-texnoloqu xətti olifenlərin alınması üzrə hazırladığımız yeni texnologiyanı Şebekinoda yuyucu zavoda satmağa göndərmişdi. Təbii ki, məndən elə də yaxşı “biznesmen” olmadı, lakin zavodun baş texnoloqu Miçurovla (hələ də onun familyasını unutmamışam) kəşfin yeni texnologiyaya, onun isə zavodda yeni texnoloji prosesə çevrilməsi üçün uzun çəkən söhbətimi xatırlayıram. Belə dərslər hədər getmir. Mən Azərbaycan kimyaçılarının mükəmməl məktəbini keçmişəm və bununla fəxr edirəm.

Biz ABŞ-a 1990-cı ildə köçdük. Həmin vaxt Azərbaycan hələ SSRİ-nin tərkibində idi. Ondan bir il əvvəl Mayami Biçdə (Florida ştatı) Enerji və Ətraf Mühitlə bağlı beynəlxalq konfrans keçirilmişdi. Mən orada Günəş enerjisindən istifadə yolu ilə hidrogeninin alınması haqda hesabatla çıxış etmişdim. Konfransdan sonra mən Mərkəzi Florida Universitetinin Florida Günəş Enerjisi Mərkəzində işləməklə bağlı dəvət aldım və indiyə qədər burada işləyirəm. Hazırda bu mərkəzdə hidrogen energetikası üzrə qrupun rəhbəriyəm.

Hazırda mən 50 patentləşdirilmiş kəşfin müəllifi və həmmüəlifiyəm. Kəşflərin əksəriyyəti iki sahəyə aiddir: Alternativ yanacaq və ətraf mühitin təmizlənməsi. Nümunə kimi dəniz səthinin neftdən təmizlənməsini, çirkli zavod tullantılarının zərərsizləşdirilməsi üçün Günəş enerjisindən istifadəni, dəniz suyundan hidrogen yanacağının alınması metodu, kənd təsərrüfatı tullantılarından bioyanacağın alınması, yeni karbon nano-materiallarını və s. göstərə bilərəm. Bəzi patentlər ABŞ və Yaponiya şirkətləri tərəfindən lisenziyalaşdırılıb.

NASA-ya coğrafi yaxınlığa görə (kabinetimin pəncərəsindən baxanda kosmik gəmilərin uçuşnu görə bilirəm) biz kosmik proqram çərçivəsində hidrogeninin alınması və istifadə olunması ilə bağlı bir sıra elmi-araşdırma layihələri üzərində birgə işləyirik.

NASA-dan olan həmkarlarımla birgə biz kiçik hidrogen (hidrogendən ABŞ komik proqramında geniş şəkildə istifadə olunur) sızıntılarının aşkarlanması üçün yeni sensor hazırladıq. Kiçik hidrogen sızıntısını aşkarlamaq olduqca çətindir, çünki, bu qaz ətraf mühitə tez yayılır. Lakin əgər sızıntı vaxtında aşkarlanmasa, onda bunun nəticələri faciəvi ola bilər. Xüsusilə əgər sızıntı kosmik gəminin qapalı məkanında baş verərsə. Mövcud elektron qurğular bu məsələdə işə yaramır. Çünki onlar özü də qığılcım mənbəyi olar və partlayış baş verə bilər. Bizim yaratdığımız yeni tip hidrogen sensoru elektrikdən istifadə etmir və olduqca etibarlıdır. O, “Shuttle Endeavor” kosmik gəmisinin havaya buraxılması zamanı uğurla sınaqdan keçirilib və digər testlərdən keçib. Yeni hidrogen sensorunun yaradılması və tətbiqinə görə NASA-dan olan həmkarlarımla prestijli beynəlxalq “R&D100” mükafatına layiq görülmüşük. Bu mükafat il ərzində 100 ən yaxşı texnoloji kəşfə görə verilir və bəzən “İxtiraçıların Oskarı” adlanır. Ötən il isə bu texnologiya NASA tərəfindən ilin ən yaxşı kommersiya texnologiyası seçilib.

– Hazırda nə üzərində işləyirsiniz?

– Hazırda mən ABŞ Müdafiə Nazirliyi tərəfindən maliyyələşdirilən elmi layihənin, həmçinin Qatarın Aparıcı Elmi Araşdırmalar Fondu tərəfindən maliyyələşdirilən sudan hidrogenin alınması üzrə layihənin əsas elmi rəhbəriyəm. Böyük həcmdə təbii qaz ehtiyatlarının olmasına baxmayaraq, Qatar ilk növbədə Günəş enerjisi olmaqla, alternativ enerji mənbələrinin inkişafına böyük diqqət ayırır. Mən bu yaxınlarda əməkdaşlıq etdiyimiz Qatar Universitetlərindən birini ziyarət etdim və onların elmə, texnikaya, texnologiyaya və yüksək ixtisaslı kadrların hazırlanmasına xeyli investisiya yatırmalarının şahidi oldum.

– Bakı üçün darıxmırsınız? Vətənə tez-tezmi gəlirsiniz? Azərbaycan sizin üçün nə anlam daşıyır?

– Təbii ki, darıxıram, başqa cür heç ola da bilməz. Öz Vətəni üçün darıxmayan insan yaddaşı silinən manqurta bənzəyir. Çox təəssüflər olsun, Vətənə istədiyimdən daha az gəlirəm: Təxminən üç ildən bir. Valideynlərimin məzarını ziyarət edirəm, qohumlarıma baş çəkirəm, Xəzərin havası ilə nəfər alıram.

Mənə elə gəlir ki, Tanrı Azərbaycanı yaradarkən xoş əhval-ruhiyyədə olub. Çünki bu torpaqları mümkün olan hər şeylə mükafatlandırıb: dəniz, dağlar, çaylar, neft, qaz, bol günəş və külək, geotermal mənbələr, qiymətli minerallar və sonda demək olar ki, ideal iqlim… Azərbaycanda orta illik temperatur göstərici 14 selsidir ki, bu da planetin ümumi illik orta temperatur göstərici ilə eynidir. Dünyanın xəritəsinə diqqətlə baxın və zəngin təbii resursların, xüsusi iqlim şəraitinin Azərbaycan kimi balaca bir ərazidə cəmləşdiyi ikinci bir ölkəni tapmağa cəhd edin. Mən cəhd etdim, lakin tapa bilmədim. Bütün bu zənginliklər Azərbaycan xalqına məxsusdur.

– Bəşəriyyət artıq uzun müddətdir ki, yeni alternativ mənbələrin axtarışındadır. Sizin fikrinizcə, hansı enerji mənbəsi nefti əvəzləyə biləcək?

– Neft təbiətin insana qiymətsiz hədiyyəsidir və hələ uzun illər insan həyatında böyük rol oynamaqda davam edəcək. Lakin neft missiyasının ən əhəmiyyətli və böyük hissəsini artıq görüb, onun xələfinin tapmaq vaxt çatıb. Düzdür, neft vacib əhəmiyyətə malik enerji resursudur, lakin xoşbəxtlikdən, təkcə enerji mənbəyi deyil. Qlobal enerji istehlakında neftin payı təxminən 40%-dir. Yerdə qalan hissə isə kömür, təbii qaz, az həcmdə atom enerjisi və bərpa olunan enerji resurslarının (günəş və külək enerjisi, biokütlə, dalğa və qabarmaların enerjisi, okeanın istiliyi, geometral enerji) payına düşür. Gələcəkdə hələlik heç bir yeni enerji mənbəsinin kəşf olunacağı gözlənilmir. Ona görə də, nefti hansı enerji resursunun əvəzləyəcəyi ilə bağlı məsələ müzakirə aparılarkən artıq əsas namizədlərin adları məlumdur. Təbii ki, bu siyahıdan dərhal kömür və atom enerjisini çıxmaq lazımdır. Sırf ekoloji səbəblərə görə, Yerdə təbii qaz, külək və günəş enerjisi qalır. Ekspertlərin əksəriyyəti hesab edir ki, enerji bazarında ucuz qaz bolluğu və onun kömür və neftlə müqayisədə daha təmiz olması qaz üçün “qızıl əsr”in yetişməsi anlamına gəlir. Prinsipcə qaz və qaz kondensatları sürətlə, heç bir böyük investisiyalar qoyulmadan sənayenin və nəqliyyatın bütün sahələrində (neft-kimya istisna olmaqla) nefti əvəzləyə bilər. Lakin belə bir fikir də var ki, qaz müvəqqəti olacaq, günəş, külək enerjisinə keçid rolunu oynayacaq. Bununla da günəş və külək enerjisi bəşəriyyətin enerji probleminin son həll yolu olacaq. Bu proses heç də asan və planlaşdırılımış şəkildə getmir. Xeyli sayda ikinci dərəcəli enerji mənbələri və texnologiyaları var, heç kim bilmir ki, bu və ya digər sahədə keçid dövrü ərzində hansı texnoloji irəliləyiş baş verə bilər. Onlar isə enerji bazarının strukturunu tamamilə dəyişə bilərlər. Məsələn əgər günəş modullarının qiymətini kəskin şəkildə aşağı salmaq, elektrik enerjisini çox böyük həcmlərdə saxlamaq və qeyri-qida xammalından bioloji yanacaq hasil etmək mümkün olsa, onda qazın “qızıl əsri” olmaya da bilər. Böyük enerji resursları və müxtəlif enerji mənbələrinə malik ölkə kimi Azərbaycan neftdən ikinci dərəcəli enerji mənbələrə genişmiqyaslı keçidin lideri ola bilər.

-Neftin qiymətinin aşağı düşməsi ilə bağlı olaraq, qeyri-neft sektoruna diqqət kəskin artıb. Sizin fikrinizcə, bu sahənin inkişaf etdirmək və neft asılılığından qurtulmaq üçün hansı addımlar atılmalıdır?

– Bir çox ölkələr neft asılılığından təxminən 40 il əvvəl – 1973 və 1979-cü illərin enerji böhranlarından sonra qurtarmağa başlayıblar. Müxtəlif ölkələr müxtəlif inkişaf yollar seçdilər: Məsələn, Fransa atom enerjisi və nəqliyyatın elektrikləşdirilməsi yolunu seçib; digər ölkələr eyni vaxtda bir çox enerji resurslarına sərmayə yatırıblar. Bəzi ölkələr isə – onların sayı isə heç də az deyil,- neftin qiymətinin çox olduğunu və heç vaxt ucuzlaşmayacağını düşünürək, heç nəyi dəyişməmək qərarı verdilər. Çünki bu, bərpa olunan enerji deyil və planetdə azaldıqca, qiyməti daha da artacaq. Qiymət aşağı düşəndə isə çoxları üçün bu gözlənilməz oldu və aydınlaşdı ki, neftdən asılı iqtisadiyyatdan çoxşaxəli iqtisadiyyata keçməyin vaxtı çatıb. Mən ölkələrdə qeyri-neft sektorunun inkişafına konkret addımları məsləhət görə biləcək qədər məlumatlı adam deyiləm. Fikrimcə, bununla səlahiyyətli insanlar məşğul olur. Amma bu məsələdə ümumi variantlar hamıya məlumdur. Hazırda dünya enerji istehlakının böyük hissəsinin – təxminən 70%-i nəqliyyat yanacağı təşkil edir. Ona görə də, ilk növbədə neftdən yanacaq xammalı kimi qurtulmaq lazımdır. Hazırda bir neçə alternativ yanacaq üzərində düşünülür: elektrik enerjisi, sintetik maye yanacaq (kömür və qazdan hazırlanır), bioyanacaq və hidrogen. Bu variantların hər birinin öz üstünlüyü və çatışmazlığı var. Əgər minimum iki-üç problem həll olunsa, elektromobillər indidən bu yarışda lider ola bilərdilər: enerji blokunun (batereyanın) həcmi artsa, onları sürətlə şarj etmək və elektromobillərinin qiymətini ən azı 2-3dəfə aşağı salmaq olsa… Həmçinin elektrik enerjisinin karbohidrogenlərsiz istehsalı daha arzuolunandır. Qazla işləyən avtomobillər dünyada populyarlaşır: hazırda təxminən 15 milyon avtomobili yanacaq kimi qazdan istifadə edir. Bu yaxınlarda Honda brendi qazla işləyən Honda Civic GX modelini satışa çıxarıb. Amma proqnozlara əsasən, alternativ yanacaq yarışında qalib karbohidrogenlərsiz yanacaq və ya hidrogen olacaq.

– Azərbaycanda Alternativ və Bərpa Olunan Enerji Mənbələri üzrə Dövlət Agentliyi fəaliyyət göstərir. Ümumilikdə, Azərbaycanda bioyanacaq sektorunun inkişafı üçün hansı işlər görülməlidir?

– Bioyanacaq sənaye istehsalı ilə yanaşı, intensiv elmi araşdırmaların aparıldığı çox geniş sahədir. Bir çox ölkələr – məsələn, Almaniya,- bioyanacağı benzin və dizelin əvəzedicisi kimi deyil, neytral karbohidrogen kimi nəzərdən keçirir. Fukuşima Atom Elektrik Stansiyasında qəzadan sonra Almaniya və digər Avropa ölkələri atom enerjisindən imtinaya başlayıblar. Bioyanacağın ilk nəsli olan bio-etonol və biodizel) artıq neft yanacağına əlavələr kimi dünyada geniş tətbiq edilir. Məsələn, ABŞ-da benzinə 10% bio-etonol, Braziliyada isə 85%-ə qədər bioetonol qatılır. Lakin problem bundan ibarətdir ki, bioyanacaq qida xammalından (qarğıdalı, dənlər, kartof, bitki yağı) yaradılır, onların isə genişmiqyaslı istehsalı qida məhsullarının çatışmazlığı kimi xoşagəlməz nəticələrə səbəb ola bilər. Ona görə də, qeyri-qida xammalı və kənd təsərrüfatı tullantılarından hazırlanacaq ikinci nəsil bioyanacaqlara keçid üçün xeyli səylər göstərilir. Paralel olaraq mikro-yosunlardan (algae) üçüncü nəsil bioyanacağın alınması üzrə də işlər aparılır. Bu bioyanacağın üstünlüyü yalnız onun qeyri-qida xammaldan hazırlanmasında deyil, həm də bunun üçün torpaq sahələrinin tələb olunmamasındadır. Mikroyosunları dənizlərdə üzən platformalarda yetişdirmək olar. Azərbaycanın iqlim şəraiti və fövqəladə zəngin biosferası nəzərə alınsa, bioyanacağın son iki növünün istehsalı istiqamətində işlərin aparılması məqsədəuyğun olardı.

– Siz məşhur alim olmaqla yanaşı, gözəl ailə başçısısınız. Sizin üçün əsas ailə dəyərləri hansılardır?

– Bizim ailəmizin iki başçısı var. Hər birinin də öz “ərazisi” və öhdəlikləri mövcuddur. Mən əminəm ki, belə ailələrin sayı olduqca çoxdur, lakin heç də hamı bu barədə danışmır. Çünki bizdə ənənəvi olaraq düşünülür ki, kişi avtomatik olaraq ailənin başçısı anlamına gəlir. Mənə elə gəlir ki, bu cür baxış tərzi müntəzəm olaraq köhnəlir. Yenə də digər məsələlərdə biz özümüzün valideynlərimizdən götürdüyümüz ənənəvi ailə dəyərlərinə sadiq olmağa çalışırıq. Bizi bu cür yanaşma qane edir və onu gələcək nəsillərdə ötürməyə çalışırıq. Mən və həyat yoldaşım nənələr, valideynlər və uşaqların olduğu geniş, sakit şəkildə yaşamışıq. Ona görə də, bizə öz valideynlərini qocalar evlərinə qoyan insanları görmək qəribə gəlir. Valideynlər onları nəyin gözlədiyini bilir və sonrakı həyatlarını layiqincə yaşamaları üçün pul toplayırlar. Əlbəttə, başqalarını mühakimə etmək olduqca çətindir. Hər şey şəraitdən və öz ailə dəyərlərindən asılıdır.

– Bildiyim qədəri ilə, sizin həyat yoldaşınız məşhur incəsənət xadimlərinin – məşhur rəqqasə və xoreoqraf Əminə Dilbazi, bəstəkar Cövdət Hacıyev və şairə Mirvari Dilbazinin ailəsindədir. Bəs sizin həyatınızda incəsənətə yer varmı?

– Tale elə gətirdi ki, mən Azərbaycan incəsənətinin görkəmli nümayəndələri arasında yeganə texnoloq oldum. Bir tərəfdən bu, böyük məsuliyyətdir. Digər tərəfdən, onlarla ünsiyyət mənim üçün böyük mənəvi zənginləşdirmə mənbəyidir. Onlar hələ də mənim üçün yüksək professionalizm, öz işinə sadiqlik nümunəsidirlər. Yeri gəlmişkən, bu il Azərbaycan simfonik musiqisinin banisi, bəstəkar Cövdət Hacıyevin anadan olmasının 100 illiyidir. Bu yubiley Bakı, Nyu-York, Moskva, London, Cenevrə və ola bilsin ki, digər şəhərlərdə qeyd olunacaq.

Yaradıcılığa gəldikdə isə, kimyaçı kimi mən heykəltəraşlıq və qrafiki incəsənətdə müxtəlif materiallarla eksperimentlər etməyi sevirəm. Məsələn, fikrimcə məişətdə və sənayedə geniş istifadə olunan epoksid polimerdən qeyri-adi heykəltəraşlıq işləri yaratmaq olar. Əgər polimerin hər iki inqrediyentini qarışdırsaq, onda bu qarışıqdan heykəltəraşlıq nümunəsi yaratmaq üçün bir dəqiqədən də az vaxt qalır. Bu xüsusiyyət hesabına olduqca dramatik heykəltəraşlıq nümunələri yaratmaq olar. Həmçinin, metaldan qaz qaynağı köməyilə yaradılan heykəllər üzərində işləyirəm. Rəsmlə də maraqlanıram. Bir neçə dəfə öz işlərimin sərgisini keçirmişəm, lakin çox təəssüf, son zamanlar bununla məşğul olmağım üçün daha az vaxtım qalır.

– Uğurunuzun formulunu deyin…

– Mən bu suala cavab verməkdə çətinlik çəkirəm. Çünki, riayət etdiyim hər hansı bir formul yoxdur. Ümumiyyətlə, uğurun hansısa sirrli formulunun olmasına inanmıram. Xoşbəxtliyin formulu yoxdur. Çünki uğur olduqca subyektiv anlayışdır və hərənin bununla bağlı öz fikri var. Bəzən insan özü uğura nail olduğunu düşünürsə belə, bu, digər insanların da o cür düşünməsi anlamına gəlmir. Ona görə də, mənə elə gəlir ki, həqiqi uğur qazanan insanların sayı olduqca azıdır. Mən əminəm ki, daha əvvəl mənimlə birgə Bakıda işləyən həmkarlarımdan bəzilərinə taleyin mənə verdiyi imkanlar düşsəydi, daha böyük uğurlara nail olardılar.

– Və sonda elmi seçən gənclərə nə məsləhət görərdiniz?

– Biz olduqca maraqlı dövrdə yaşayırıq. Son illər elm, ümumilikdə bütün iqtisadiyyat kimi qloballaşıb. Lakin qloballaşmanın da müxtəlif sərhədləri var. Əgər 1990-cı illərə qədər elm yalnız məhdud sayda ölkələrdə (ABŞ, İngiltərə, Almaniya, İtaliya, Yaponiya, SSRİ) inkişaf edirdisə, hazırda belə ölkələrin sayı onlarladır. Hidrogen energetikası haqqında beynəlxalq jurnalın redaktorlarından və rəyçilərindən biri kimi son 20-25 ildə bu sahədə araşdırmaların aktivləşdiyini qeyd edə bilərəm. Jurnalımıza Çin və Hindistan, həmçinin Cənubi Koreya, Türkiyə, İran, Cənubi Amerika ölkələri və Şərqi Avropadan (çox təəssüflər, sabiq Sovetlər Birliyi ölkələri haqda bunu demək olmur) xeyli məqalələr gəlib. Nəticədə rəqabət kəskin şəkildə artıb və əvvəlkinə nisbətdə prestijli jurnallarda məqalənin dərc olunması çox çətinləşib. Digər tərəfdən, qloballaşma və internetin hesabına yeni elmi informasiyaya çıxış, xarici həmkarla ünsiyyət potensial maliyyə mənbələrinin və ya iş yerinin axtarışı xeyli asanlaşıb.

Hazırda elmin zəhmətsevər, istedadlı, güclü motivasiyaya malik və öz işini sevən insanlara böyük ehtiyacı var. Gənc alim üçün öz sahəsini vaxtında seçmək olduqca önəmlidir. Elmdə həmişə sənin dünyada yaşayan insanlardan daha çox və dərin biləcəyin sahə tapılacaq və ona tərəf getmək lazımdır. Elə düşünməyin ki, vacib elmi kəşflər və texnoloji yeniliklər yalnız dünyanın aparıcı elm mərkəzlərində ortaya çıxa bilər. Alimin böyük şirkətlərin ciddi-cəhdlə əldə etmək istədiyi yeni unikal xüsusiyyətlərə və yüksək effektivliyə malik texnologiyaları hazırlayarkən keçirdiyi məmnunluq hissi heç nə ilə müqayisə oluna bilməz. Mən bu tikanlı yolda verilən qurbanların həmin hissə dəyməsinə dair zəmanət verə bilərəm.


Hafiz Əhmədov

HafizTimes.com

Müsahibə

NASA-da işləyən,“MARS”da olan azərbaycanlı: “Yadplanetlilər yerə enib” (EKSKLÜZİV MÜSAHİBƏ)

Yayımlandı

da

Tərəfindən

“Azərbaycan mənim Vətənimdir”

“Süni intellekt heç vaxt insan amilini üstələməyəcək”

“Əks təqdirdə, 50 il sonra doğma planetimizin qorxunc mənzərəsini görəcəyik”

“Bakıda böyümək bir xoşbəxtlik idi”.

 “Öz doğma Azərbaycan dilimi eşidəndə zövq alıram”

Allen Mirdirov – Azərbaycan əsilli ABŞ aerokosmik mühəndisi və ABŞ Hərbi Hava Qüvvələrinin zabiti. 2010-cu ildən bəri ABŞ-ın Milli Kosmik Agentliyində (NASA) çalışır. Hazırda NASA-nın Merilanddakı Goddard Kosmik Uçuş Mərkəzində (Space Flight Center) aerokosmik mühəndis və nəzarətçidir. O, Amerika Milli Aerokosmik Agentliyinin (NASA)“Hİ-SEAS” (Hawaii Space Exploration Analog and Simulation) proqramı çərçivəsində Marsa uçmaq üçün seçilən 6 astronavtdan biri olub. Havayda başlayan Marsa şərti 8 aylıq uçuş zamanı ekipaj üzvləri planetlərarası kosmik gəmini imitasiya edən xüsusi kapsulda qalıblar. Bir neçə ay öncə isə Allen Moskvada dörd aylıq “SIRIUS-19” eksperimentində iştirak edib. Əsas məqsədi uzun müddət təcrid vəziyyətində qalmanın kosmonavtın psixoloji və fizioloji vəziyyətinə təsirini müəyyən edən eksperment zamanı əldə olunmuş məlumatlar Beynəlxalq Kosmik Stansiyada və kosmosda istifadə ediləcək. A. Mirqədirov həmçinin NASA-nın Goddard Kosmik Uçuş Mərkəzində Telekommunikasiya Şəbəkələri və Texnologiyaları şöbəsində müdir vəzifəsində çalışır. Qeyd edək ki, ABŞ Hərbi Hava Qüvvələrinin (HHQ) 40 yaşlı zabiti, komandanın bort mühəndisi Allen Mirqədirov Bakıda dünyaya gəlib. 10 yaşında ikən ailəsi birlikdə ABŞ-a köçüb.

Allen Mirqədirov HafizTimes.com-a eksklüziv müsahibə verib. O, müsahibə zamanı bir çox önəmli məsələlərdən söhbət açıb, Azərbaycana olan sevgisini ifadə edib.

 Bakı şəhərindəki 145 saylı orta məktəbdə təhsil almışam.(8-ci kilometr qəsəbəsi) Uşaqlıq illərim Bakıda keçib. O illəri yaxşı xatırlayıram. Həqiqətən də düşünürəm ki, dünyada ən yaxşı uşaqlıq illəri keçirmişəm. Uşaqlıq dostlarım, möhtəşəm qonşularım, Bakıda yetişən dadlı meyvələr, ləziz yeməklər hər zaman ən yaxşı dövr kimi yaddaşımda yaşayacaq. Bakıda böyümək bir xoşbəxtlik idi. Belə bir təcrübəyə sahib olduğum üçün çox şanslıyam. Bəzi qonşularımızla bu günə qədər də dostluq edirəm. Mənim üçün böyümək hər gün futbol oynamaq və hərdən dəcəllik etmək idi. Ancaq Bakıda böyüməyin ən yaxşı tərəfi dostlarımız və qonşularımızla qurduğumuz möhkəm bağlardır.Bu əlaqələrimiz ömrümüz boyu davam edəcək.  5-7 yaşında iki övladım var. Valideynlərim, bacım və iki gənc qardaşım var. Hamısı Bakıda doğulub böyüyüblər. Hazırda valideynlərim və qardaşlarım Avropada yaşayır. Bacım və bir ABŞ-da yaşayırıq.

-Bəs Azərbaycan sizin ailə üçün nə məna ifadə edir?

-Azərbaycan mənim ailə üzvlərimin dünyaya gəldiyi bir yerdir. Bizim Vətənimizdir! İnanıram ki, biz dünyanın ən yaxşı şəhərindən – Bakıdan gəlmişik. Ora kimi başqa bir yer mövcud deyil. Həmişə köklərimizi xatırlayacağıq.

-Bakını necə xatırlayırsınız?

-Yaxşı xatırlayıram ki, yayda Bakıda hava çox isti olurdu.  Amma siz həmişə Xəzər dənizinin sahilindəki gözəl çimərliklərdən birinə gedə bilərsiniz. Ailə olaraq getdiyimiz bəzi çimərlikləri – Şıxovo və Bilgəhi yaxşı xatırlayıram. Bakıda dörd fəsil vardı: qış, yaz, yay və payız. Qışda qar yağardı, yazda çiçəklər açardı, yayda hava həddindən çox isti keçərdi, payızda bol miqdarda yağış və xəzan olardı. Bakıda ilin hansı fəslini yaşamağımızdan aslı olmayaraq hər şey çox gözəl idi. Mən yayda Bakıda yetişən meyvələrin əhatəsində böyüdüm.

-NASA məcaranız necə başladı?

– San Diego Dövlət Universitetini (SDSU) Aerokosmik mühəndislik ixtisası üzrə magistr dərəcəsi ilə bitirdim.  Bundan sonra başa düşdüm ki,  mənim məqsədim NASA tərəfindən işə götürülməkdir. Buna görə də, NASA-da işləmək istəyərkən bir neçə yüksək maaşlı iş təkliflərini də rədd etdim. Müraciətimdən on ay sonra NASA-dan iş təklifi ilə bağlı bir zəng gəldi. Mən də dərhal iş təklifini qəbul etdim. O vaxtdan bəri burada çalışıram.

-Bütün bu uğurlarınızı nəyə borclusunuz?

-Həyatda indiyə qədər qazandığım əksər uğurlarıma görə həm yüksək təhsili, həm də övladlarının bütün cəhdlərini dəstəkləyən valideynlərimə borcluyam. İkincisi isə Bakıdakı 145 nömrəli məktəbdə oxumaqla başlayan və ömrüm boyu davam edən yüksək keyfiyyətli təhsilə borcluyam.  İnanıram ki, 1980-ci illərdə Bakıda böyüyərkən aldığım şəxsi təcrübələr, savadlı müəllimlərim, onların keyfiyyətli təlim metodları və ailəmin dəstəyi mənim gələcəyimin formalaşmasında əvəzsiz rol oyanyıb.

-NASA-dakı adi iş gününüzü necə təsvir edərsiniz?

-Mən NASA-nın Goddard Kosmik Uçuş Mərkəzində Telekommunikasiya Şəbəkələri və Texnologiyaları şöbəsində də işləyirəm. Dünyadakı peyklər və yer stansiyaları arasındakı müxtəlif telekommunikasiya əlaqələrinin yaradılması, saxlanması, yenilənməsi, izlənməsi və problemlərinin aradan qaldırılmasına görə məsuliyyət daşıyırıq. Sadəcə olaraq, vaxtımın böyük hissəsini işçilərimi həvəsləndirməyə, tapşırıqları yerinə yetirmələrinə sərf edirəm. Mənim vəzifələrimdən digəri isə şöbəmizin də daxil olduğu Yerin monitorinqi, radio tezliyi və optik rabitə və gələcək rabitə texnologiyasının inkişafı ilə bağlı çoxsaylı layihələrə nəzarət etməkdir.

– NASA-da çalışmağın ən çətin tərəfi nədir?

-Düşünürəm ki, NASA-da çalışmağın ən çətin tərəfi işin inzibati və bürokratik yanlarıdır. NASA Amerika Federal Hökumət Agentliyi olduğuna görə, fəaliyyət göstərməsi üçün Prezidentdən və Konqresdən maliyyə almalıdır. Prezident və ya Konqres NASA-nın maliyyəsini azaltmaq qərarına gəlsə, NASA-nın çox sayda işçisi iş yerlərini itirmək təhlükəsi ilə üzləşə bilər. Bundan başqa, keçmişdə olduğu kimi bəzi proqramların maliyyələşdirilməməsi və ya ləğv edilməsi ilə bağlı hər zaman narahatlıq mövcuddur.

-Süni intellektin gücü insanları ötüb keçəndə və məntiqlə irəliləyəndə bu bizim üçün tamamilə faydalı olacaq, yoxsa fəlakət…?

-Çox yaxşı bir sualdır. Şəxsən mən inanıram ki, süni intellekt bütün incəliklərindən asılı olmayaraq heç vaxt insan amilini üstələməyəcək. Xüsusilə, süni intellekt  yaşamaq üçün əsas olan əmz-səbr, inam, ümid, birlik-bütövlük və digər vacib insani keyfiyyətlərə sahib ola bilməyəcək. Bu səbəbdən də bəşər övladı bu münaqişədə (əgər baş verərsə) həmişə üstün bir pilləyə (bir az da olsa) sahib olacaq. Səmimi qəlbdən ümid edirəm ki, biz heç vaxt insanlar və robotlar arasındakı qarşıdurma mövqeyinə çatmamalıyıq.

– Uzaq bir yerdə insanların yaşadığı bir qalaktikanın mövcudluğuna inanırsınız?

-İnanıram ki, digər planetlərdə və qalaktikalarda da insanlardan fərqli bir formada olsa da həyat var.

-Sizin yad planetlilər nəzəriyyəniz və buna olan inancınız necədir?

-İnanıram ki, yadplanetlilər mövcuddur və keçmişdə onların bir neçə qrupu yerə baş çəkiblər. Bu cür fikirləri nəzərə almamaq üçün sadəcə olaraq hər qitədə çoxlu tarixi sübutlar mövcuddur.

-Yad planetlilərin mövcudluğu barədə konkret olaraq nə düşünürsünüz? Biz yadplanetlilər tərəfindən izlənilirik?

-Mən mütləq şəkildə düşünürəm ki, onlar mövcuddur. Çox ehtimal ki, izlənilirik də! İnsanların müxtəlif elmi tədqiqatlar apararkən Yerdə daha az ağıllı və zəif inkişaf etmiş həyat formalarını müşahidə etdikləri kimi, bəzi inkişaf etmiş müəyyən varlıqlar tərəfindən bizim də səssizcə müşahidə olunmağımız ehtimalı az deyil…Biz sadəcə olaraq bu həqiqətdən xəbərdar deyilik.

-Mars Elon Musk, yoxsa NASA tərəfindən kəşf olunacaq, tədqiq olunacaq?

-Marsa yol NASA və ya Elon Musk mövcud olmamışdan əvvəl kəşf edilib. Marsın müstəmləkə edilməsinə gəlincə isə inanıram ki, NASA və özəl sənayenin (SpaceX və Elon Musk kimi) birliyi baş tutacaq və nəticədə Qırmızı Planetə insanların yerləşdirilməsi prossesi başlanacaq.

– Elon Muskun Mars planları ilə bağlı nə düşürsünüz?

-Məncə Elon Musk çox iddialı bir iş adamı və xəyalpərəstdir. O, dünyada uğurlu bir izaçma keyfiyyətlərinə sahibdir. Səmimi qəlbdən ümid edirəm ki, o, insanlara Marsa uçmaq və məskunlaşmaqla bağlı kömək edir. Bəzi planları nəticəsiz qala bilər, amma onun ideaları davam edəcəkdir.

-O, Marsda nüvə bombası partlatmaq istəyir…

-Qeyd etdiyim kimi, o çox iddialı bir insandır. Amma bəzi planları yəqin ki, nəticə verməyəcək. Nüvə bombaları həmişə yer üzündəki insanları qorxuya salır. Buna görə də Elon Muskun belə bir risk etməsinə icazə verilməsi çox yüksək bir sifariş ola bilər.

-Sizcə necə, insanlar robortlardan qorxmalıdır?

-Xeyr. Robotlar insanların həyatını asanlaşdırmaq üçün yaradılmışdır. Həyatımızda olan robotların mürəkkəbliyini təqdir etməliyik və texnologiya sivilizasiyası kimi inkişafa davam etməliyik.

-Gələcəkdə Marsa uçuş və yaşamaq üçün faydalı ola biləcək məlumatlar nələrdir? Siz təcrübənizi bizimlə bölüşərsiniz.

-Hazırda “SIRIUS” kimi müxtəlif kosmik analoq missiyalarda toplanmış bir çox məlumat Marsa və digər planetlərə  uzun müddətli kosmik uçuşu planlaşdırmağa kömək edəcək. İnanıram ki, ekipajımın Moskvadakı “SIRIUS” missiyasında iştirak etməsi və bu ekspedisiyadan əldə edilən məlumatlar gələcək kosmik missiyalar üçün çox faydalı olacaq.

– Gələcəkdə Marsa real uçuşunuz mümkündür?

-Əlbəttə inanıram ki, texnologiya və resuslarımız belə bir səfərə hazır olan kimi bir gün Marsa uçacağam. Əgər bu gün Marsa uçmağa çağrılsam, getməyə hazıram!

 -“Mars” ilə  bağlı ən çox sevdiyiniz təcrübəniz nə olub?

– 2014-2015-ci illərdə Mars üzərində yaşamağı və işləməyi öyrədən bir analoji kosmik missiyada iştirak etdim (SIRIUS-a oxşar). Bu, yəqin ki, mənim Marsla bağlı ən sevdiyim və təltif edildiyim təcrübəm idi. Bu, Havay Kosmik Tədqiqat Analog və Simulyasiya (HI-SEAS) adlanırdı.

-Kosmosdakı peykləri necə daha çox faydalı edə bilərik?

-Kosmosdakı peyklər Yerin monitorinqindən tutmuş komunikasiya, dərin kosmik tədqiqatlara və s. kimi mühüm sahələr üzrə çox faydalıdır. Məncə, peykləri indikindən daha faydalı etmək üçün yeni bir nəsil peykini inkişaf etdirməliyik. Bununla da həmin peyklər kosmosda yenidən asanlıqla istifadə olunar və orbitdə daha uzun müddət qala bilərlər.

– Azərbaycan artıq 3-cü peykini Kosmosa göndərib…

-Bu çox sevindicidir! Ümid edirəm ki, kosmik tədqiqatlardakı texnoloji irəliləyiş həm Azərbaycan, həm də kosmik missiyalarda iştirak edən digər ölkələr üçün də davam edəcəkdir.

-50 ildən sonrakı dünyanı necə təsvir edərsiniz?

-50 ildən sonra dünyanın necə olacağını proqnozlaşdırmaq çətindir. Amma düşünürəm ki, Mars kimi başqa bir planeti müstəmləkə etmək prossesinin mütləq yarısında olacağıq.  Ən azından, Günəş sistemindəki digər cisimlərə peyklər göndərə biləcəyimiz daimi ay mənbələri üzərində çalışmalıyıq. Yerə gəldikdə isə mütləq şəkildə ümid edirəm ki, hazırkı dünya liderlərimiz ətraf mühitimizi qorumaq və qlobal istiləşmənin qarşısını almaq üçün ciddi qərarlar qəbul edəcəklər; Əks təqdirdə, 50 il sonra doğma planetimizin daha qorxunc bir mənzərəsini görəcəyik.

-Siz Allahın mövcudluğuna inanırsınız?

Mən özümü dindar şəxs hesab etmirəm, amma Tanrı da daxil olmaqla bir çox formada adlandırıla biləcək daha yüksək bir gücün varlığına inanıram.

  -Sizcə dünyanın əsl sahibi nədir?

– Əgər planetimiz Yer haqqında danışırıqsa, o zaman insanlar qida zəncirinin lap zirvəsində dayanırlar. Ancaq Yerdəki digər canlılar üzərində bu qədər böyük bir gücə sahib olduğumuz görə gələcəkdə də həyatın davam etməsi üçün planetimizi və sakinlərini qorumaqla bağlı məsuliyyət daşıyırıq.

-Siz yenidən Azərbaycana qayıtmaq istərsiniz?

-Əlbəttə! Hər iki ildən bir ora getməyə çalışıram. Bakıda hələ də ziyarət etdiyim dostlarım və ailəm yaşayır. Sonuncu dəfə  2018-ci ilin ən isti iyul günlərində Bakıda olmuşam.

-Azərbaycanla bağlı hansı xatirənizi bizimlə bölüşə bilərsiniz?

-Bakıdakı hökumət binasının yaxınlığındakı dənizkənarı parkda gəzməyimi və bulvar boyunca oynamağımı yaxşı xatırlayıram. Suyun yanında yaşamağın necə də gözəl olduğunu xatırlayıram. Doğulduğum və böyüdüyüm gözəl şəhərlə bağlı xatirələrim hər zaman mənimlə birlikdə olacaq.

 -Bu günkü Azərbaycan barədə nə düşünürsünüz?

-Düşünürəm ki, Azərbaycan hər kəs üçün çox mehriban, dost ölkədir. Bunu Bakının ev sahibliyi etdiyi məşhur “Eurovision”, Formula 1 yarışları, konsertlər, idman tədbirləri və s. sübut edir.

-Azərbaycan dilini bilirsiniz?

-Çox təəssüf ki, ABŞ-a köçdükdən sonra məktəbdə öyrəndiyim dili biz az unutmuşam. Bir neçə kəlmə və ifadəni bilirəm. Amma mütləq daha çox şey öyrənməliyəm. Ümid edirəm ki, Azərbaycanda bir müddət vaxt keçirsəm, öz ana dilimi öyrənə bilərəm. Bu məqamda Azərbaycan dilini yalnız Azərbaycan telekanallarına baxarkən eşidirəm. Doğma dilimi eşitməkdən böyük zövq alıram.

 – Sizin kimi olmaq istəyənlərə hansı məsləhətləri verərsiniz?

-Əsas odur ki, təhsilinizi davam etdirin və daim ətrafınızdakı dünya ilə bağlı suallar verin. Astronavt, mühəndis, pilot, elm adamı və ya digər texniki karyera sahibi olmaq istəyən insanlar mütləq riyaziyyat, elm, fizika və digər oxşar fənlərə diqqət yetirməlidirlər. Ancaq  xəyal qurmağı da heç vaxt unutmamalısınız – bu isə hədəflərinə və xəyallarına doğru irəliləyənləri, imtina edənləri və daha asan bir yol seçənləri ayıran bir şeydir. Nəhayət, gələcək illərdə daha uğurlu olmaq üçün sağlam həyat tərzi sürməli və özünüzə qayğı göstərməlisiniz.

– Azərbaycanda sizi sevən, müsahibənizi diqqətlə oxuyan oxucularımıza nə demək istərsiniz?

 -Oxuculara demək istəyirəm ki, bu günə qədər onlardan aldığım isti və mehriban münasibətə görə qürur duyuram və təşəkkür edirəm. Ailəm və qohumlarım mənim “SIRIUS” missiyamla bağlı Azərbaycanda yayımlanmış bir neçə xəbər və video paylaşdılar. Bunu görmək və oxumaq çox xoş oldu. Həqiqətən də bunu gözləmirdim. Nə qədər çətin olsa da, ən yüksək hədəflərə çatmaq üçün çalışmağa davam edəcəm.Ancaq haradan gəldiyimi və köklərimin harada yerləşdiyini heç vaxt unutmayacağam. Başqa bir ölkədə və ya başqa bir planetdə yaşasam da Bakı həmişə Vətənim olacaq!

 -NASA, yoxsa Elon Musk?
-NASA (Mən burada işləyirəm, siz bilirsiniz axı (gülür)
-Mars, yoxsa Ay?
-Mars
-Elm, yoxsa din?
-Birləşməsi
-Ən sevdiyiniz kitab?
“Resurrection” (by Lev Tolstoy)
-Ən böyük mentorunuz?
-Valideynlərim
-Etdiyin ən möhtəşəm şey?
F-15E Strike Eagle hərbi qırıcı təyyarəsində uçdum və Birləşmiş Ştatların Hərbi Hava Qüvvələri Akademiyasında Hava Qüvvələri Akademiyası kursantı olduğum müddətdə Mach 1.6 sürətinə çatdım.

Hafiz Əhmədov

HafizTimes.com

Oxuyun

Müsahibə

“Babam bəlkə də zəhərlənərək öldürülüb” – Kazımbəyli və Xoyskinin İtaliyadakı biznesmen varisi (EKSKLÜZİV+FOTOLAR)

Yayımlandı

da

Tərəfindən

“Ailəmin tarixi kökləri ilə bağlı məlumat öyrənmək üçün Azərbaycana gedəcəyəm”

“Atamın ailəsi müsəlman olsa da, mənim xristian dininə ibadət etməyim barədə qərar verdi”

“Şirkətim  Kazımbəyin adını daşıyır: K-BEK”

“Mənim qanım, kökümün Azərbaycan ərazilərindən gəlməsi xoşbəxtlikdir”

Cahangir bəy Kazımbəyli –Azərbaycan Demokratik Respublikasında ordu zabiti, Gəncə alayında briqada komandiri, Azərbaycanın sovetləşməsinə etiraz əlaməti olaraq Gəncədə başlayan üsyanın rəhbərlərindən biri. Dərin hərbi biliyə malik olan polkovnik. 1888-ci ildə Gəncə şəhərində dünyaya gəlib. Sankt-Peterburq Hərbi Akademiyasını bitirib. Azərbaycan Demokratik Respublikasının Milli Ordusu yaradılanda Gəncəyə qayıdıb. Azərbaycanın müstəqilliyi əlindən alınanda onun düşmənlərinə qarşı mübarizəyə qalxıb. Gəncə üsyanından bir qədər əvvəl həyat yoldaşı Valiyə Xoyskini, altıaylıq oğlu Abbası qayınatası Hüseynqulu xanla İrana yola salıb, özü doğma şəhərinə qayıdıb, mübarizəyə başlayıb və Gəncə üsyanına başçılıq edib. 1920-ci ilin mayında bolşeviklərin hakimiyyəti ələ aldığını eşidən günü həm Gəncədə XI Orduya, həm də “Yelendorf” (indiki Göygöl) tərəfdən gələn daşnak və bolşevik qüvvələrinə amansız zərbələr vurub.

May ayının 24-dən 25-nə keçən gecə artıq şəhərdəki bolşevik ordusunu tərksilah edib, burada hakimiyyəti ələ alıb. Bir qədər sonra qiyamın yatırılacağını hiss edən C. Kazımbəyli bədbinləşməyib, əksinə nikbinliklə deyib: “Qoy biz məğlub olaq, lakin qoy düşmən də öz qələbəsinə yüzlərlə, minlərlə meyitlərin üzərindən addımlayıb keçsin. Qoy 28 may günü tariximizə təkcə müstəqilliyimizin elan olunduğu bir gün kimi yox, həm də vətən mehrabında böyük qurbanlar günü kimi həkk olunsun. Qoy 28 may günü düşmən amansız müqavimətlə qarşılaşsın. 28 may gününün ləyaqətli müqaviməti bizim mənəvi qələbəmizi sübut etsin”. Düşmənlər qədim Gəncəni bir həftə artilleriya və pulemyot atəşinə tutublar. Minlərlə itki verdikdən sonra artıq müqavimətin mənasız olduğunu görən Cahangir bəy və silahdaşları 5 iyun gecəsi döyüş mövqelərini tərk ediblər. Bundan sonra C. Kazımbəyli canından artıq sevdiyi doğma vətənindən mühacirət etmək məcburiyyətində qalıb.  Bir müddət sonra marşal Yuzef Pilsudskinin dəvəti ilə Varşavaya köçüb. Polşa ordusunda diviziya komandiri olub.

(Cahangir Kazımbəylinin həyat yoldaşı Valiyə Xoyski və övladları)

“Prometey” cəmiyyətində istilaçı ruslara qarşı mübarizədə həyat yoldaşı Valiyə xanım Xoyskiylə birgə çalışıb. Onlar Azərbaycan dilində qəzet və jurnal nəşr edib, “Azəri-türk” dərnəyini yaradıblar. Böyük Vətən müharibəsi vaxtı Polşa işğal olunanda əsir düşüb. Sovet əsirliyindən qaçıb əvvəlcə Almaniyada, sonra isə İtaliyada yaşayıb. Yenidən İstanbula gəlib, ağır güzəran keçirdiyindən Almaniyaya köçüb, ömrünün sonuna kimi “Azadlıq” radiosunu ilə əməkdaşlıq edib. Cahangir bəy Kazımbəyli  AXC liderilərindən biri olan Fətəli xan Xoyskinin qardaşı Hüseynqulu xan Xoyskinin qızı Valiyə xanımla ailə qurub. Abbas, Mustafa, Əli bəy adlı oğulları dünyaya gəlib.

HafizTimes.com bir neçə il davam edən axtarışdan sonra nəhayət ki, Cahangir bəy Kazımbəylinin İtalyada yaşayan varisini tapıb, həmsöhbət olmağa çalışıb. İtalyada biznes sahəsində böyük uğurlar qazanmış Daniel Kazımbəy eksklüziv müsahibəsində Kazımbəyli-Xoyski ailəsi ilə bağlı uzun illər gizli qalmış məqamlara aydınlıq gətirib, Gəncə-Azərbaycanla bağlı fikirlərini ifadə edib. Daniel Bəy ailəsinin fotolardan ibarət şəxsi arxivini də Azərbaycan mətbuatı tarixində ilk dəfə olaraq HafizTimes.com-a təqdim edib:

Daniyel Kazım Bəy – 1962-ci ildə Roma şəhərində dünyaya gəlib. Romadakı La Sapienza Üniversitetində İqtisadiyyat üzrə təhsil alıb.  Daha sonra Milandakı Bocconi Üniversitetində Biznesin İdarə olunması üzrə magistr təhsili alıb.  Son 22 ildir ki,  Daniel Kazım Bəy İtalyada tekstil (idman geyimləri ) biznesi ilə məşğul olur. O, Cahangir bəy Kazımbəylinin oğlu Mustafanın övladıdır.

(Nənəm Valiyə xanım, babam Cahangir bəy və oğlanları)

-Siz Azərbaycanda hörmətli bir ailəni təmsil edirsiniz. Kazımbəy ailəsi haqqında düşüncənizi bilmək istərik…

-Çünki Azərbaycanda sovet hakimiyyəti qurulduqdan sonra babam Cahangir bəy Kazımbəyli oranı tərk edib. Daha sonra ailəmizin bütün üzvləri Azərbaycandan gediblər. Mən yalnız Kazımbəy ailəsinin üzvü olan atam və əmilərimlə əlaqə saxlaya bildim. Babamı isə heç vaxt tanımadım. Mən dünyaya gəlməmişdən öncə o vəfat etmişdi.  Amma xüsusi olaraq vurğulaya bilərəm ki, mənim babamın şəxsiyyəti  ləyaqətin, xeyirxahlığın, mədəniyyət  və gözəlliyin nümunəsi olub. Həyatımda bildiyim ən yaxşı insan olub.

(Cahangir Kazımbəyli, Valiyə Xoyski və oğlanları)

Atanız, əmiləriniz barədə bilmək istərik. Kazımbəy ailəsinin üzvləri necə həyat yaşadı? Ailənizin digər üzvləri ilə əlaqə saxlayırsınız?

 -Atamın qardaşı Əli Kazım Bəy İstanbulda yaşayırdı.  İtaliyada İqtisadiyyat təhsili aldı və daha sonra bank direktoru olaraq İstanbula geri qayıtdı. Onun qızı Lalə Kazım Bəy hazırda İstanbulda yaşayır və İnsan Resursları üzrə professordur.  3 gün öncə onunla Yunanıstanda qarşılaşdıq. Əli bəy 7 il öncə vəfat etdi.

Əli bəy Kazımbəyli və həyat yoldaşı

Atamın Abbas adlı böyük qardaşı isə Almaniyada (Kassel) yaşayırdı.   O, riyaziyyat üzrə professor idi. 30 il öncə dünyasını dəyişib.

Mənim atam Mustafa isə İstanbulda dünyaya göz açıb.17 yaşına qədər ailəsi ilə birlikdə Varşavada (Polşa) yaşayıb. Berlində Mexanika Mühəndisliyi Universitetində təhsil alıb. Berlində müharibə olan zaman   o, ailəsi ilə birlikdə Avstriyaya (Kitzbhuel) qaçıblar. 1946-cı ildə isə  Romaya gəlib. 1959-cu ildə anam Giulia tanış olub və ailə həyatı qurublar. Atam Romada ticarət və patent üzrə bir ofisdə çalışırdı. O, 2004-cü ildə Romada vəfat etdi.

Cahangir bəy Kazımbəyli və oğlu Mustafa Kazımbəyli

– Babanız Cahangir bəy Kazımbəylinin həyatı ilə bağlı nələr bilirsiniz? Onu kim və nə üçün qətlə yetirib? Zəhərlənərək öldürülməsi məsələsi nə dərəcədə doğrudur?

-Babamın öldürülməsindən əmin deyilik. Amma atam mənə demişdi ki, o təxminən mədə infeksiyasından dünyasını dəyişib. Amma o da əmin deyildi. Heç kim babamın nə üçün və kim tərəfindən öldürüldüyünü bilmir.

“Mənim atamın ailəsi müsəlman idi. Amma atam mənim xristian dininə ibadət etməyim barədə qərar verib”

O, İtaliyada italyan bir xanım ilə ailə həyatı qurub. Atamın bu qərarına görə, mənim də bütün həyatım xristianlıqla bağlı oldu.

Amma bütün dinlərə hörmətlə yanaşıram. Dininə görə insanların şiddətə, zülmə məruz qalmasının qəti əleyhinəyəm.

(Cahangir Kazımbəyli və həyat yoldaşı Valiyə Xoyski)

-Nənəniz Valiyə xanım Xoyski necə bir insan idi? Onu necə xatırlayırsınız?

 -Təəssüf ki, nənəmi də heç vaxt görməmişəm. Yunanıstanda Olimpus dağında təyyarə qəzası zamanı dünyasını dəyişib. Atam  həmişə mənə deyirdi ki, nənəm qeyri-adi istedada malik, mükəmməl  bir insan idi. O, əsl insani duyğulara malik şəxsiyyət, böyük bir Xan Xoyski idi.

Valiyə Xoyski və oğlanları: Əli, Abbas və Mustafa

-“Kazımbəy” soyadı sizin həyatınıza nələr bəxş edib?

-Kazım Bəy ailəsinə məxsus olmaqdan qürur duyuram. Mən bu müsahibədən sonra başa düşürəm ki, atam niyə bu qədər xüsusi bir insan olub.

-Biznes fəaliyyətinizlə bağlı məlumat verin. K-BEK Sport  şirkətinizi  necə qurdunuz? K-BEK Sport-un fəaliyyəti nədən ibarətdir?

K-BEK Sport şirkətini 2015-ci ildə qurmuşam. Şirkətimin adı da ailəmizlə bağlıdır. “Kazım Bəy” deməkdir. Şirkətimiz dağ-xizək idman növləri üzrə ixtisaslaşmış geyim brendidir. Satış üçün əsasən  on-line səhifəmizdən istifadə edirik. (www-k-bek.it) “İtalyada hazırlanan” ilk aktif idman geyimi dəstini 2019-cu ildə bazara təqdim etməyi planlaşdırmışıq.

-İdman geyimlərinin istehsalı, satışı sahəsində  hansı nailliyyətlər qazanmısınız?

 -Biz aktiv idman geyimləri sahəsində İtalyan tekstil şirkəti olaraq xüsusi yer tutmuşuq. Bizim işimiz  xüsusi texnologiya ilə parçalardan italyan dizaynlı məhsullar hazırlamaqdır. Dağlarda xilasetmə və nəzarət tədbirləri üçün İtaliyanın Carabinieri hərbi qrupunu və  700-dən çox xizək təlimçini idman geyimləri ilə təmin edirik.

Əli bəy Kazımbəyli

“İdman geyimləri, tekstil biznesi üzrə 22 ildən artıqdır ki, fəaliyyət göstərirəm”

-Romadakı İqtisadiyat Universitetindən məzun olduqdan sonra 4 il boyunca bir reklam agentliyində çalışdım. Bun ilk təcrübəmdən sonra Milandakı Bacconi Universitetində magistr təhsili almağa qərar verdim. Elə həmin vaxtdan etibarən tekstil sahəsində də çalışmağa başladım.

Əli Kazımbəylinin qızı və nəvəsi

 -Atanız, əmiləriniz heç doğma yurdunuz Gəncəyə gəldilərmi? Ailəniz Azərbaycan, Gəncə haqqında nə danışırdılar?

 -Atamgil heç vaxt Azərbaycana, Gəncəyə qayıtmayıblar. Çünki ailəmin geri qayıtması heç də asan deyildi. 10 il öncə ailəmin qohumlarından biri Azərbaycana gedib. Hökumət Xan Xoyski ailəsinə aid hər şeyi ona göstərib.

Bəs siz heç Azərbaycana gəlibsiniz?

 -Çox təəssüf edirəm ki, heç vaxt Azərbaycanda olmamışam. Ancaq bilirəm ki, gözəl təbiətə və zəngin mədəniyyətə sahib bir ölkədir. Bakı indi böyük və gözəl bir şəhər olub. İndi bir məqsədim var, ailəmin tarixi kökləri ilə bağlı daha çox məlumat öyrənmək üçün Azərbaycana getməliyəm.

-Son olaraq oxucularımıza nə demək istərsiniz?

 -Mənim qanım, kökümün Azərbaycan ərazilərindən gəlməsi xoşbəxtlikdir. Bu möhtəşəm Cahangir Bəy Kazımbəylinin ailəsinin üzvü olmaqdan qürur duyuram. Mütləq gəlib oraları ziyarət edəcəyəm. Ailəm haqqında daha çox məlumata sahib olmaq üçün Azərbaycana səfər etməkdən şərəf duyaram.

Qeyd: Daniyel bəy bir müddət öncəki müsahibəsində doğma babası Cahangir bəy Kazımbəylini yanlışlıqla “Mirzə Kazım Bəy” kimi təqdim etmişdi. Daniel bəyin doğma ailəsini müəyyən etməkdə bizə dəstək olan Kazımbəyli ailəsinə və diqqətli oxucularımıza təşəkkür edirik!

Hafiz Əhmədov

HafizTimes.com

Oxuyun

Müsahibə

“Atam övladlığa verilməyib” – Azərbaycanlı milyonçu və nazirin fransız varisi (EKSKLÜZİV+FOTOLAR)

Yayımlandı

da

Tərəfindən

“Ailəmə Azərbaycan əsilli olduğumu söyləməyin” 

“Şəmsi Əsədullayev mənim babamdır

“Nənəm atamı ingilis qadına övladlıq verməyib”

Kristina Vəzirov Petit  – 1947-ci ilin yanvarın 23-də Fransanın Marsel şəhərində dünyaya göz açıb.  1960 – 1961-ci illərdə “Adventistlər” məktəbində təhsil alıb. Jean-Lou Petitlə ailə həyatı qurub. Hazırda ailəsi ilə birlikdə Fransanın DignelesBains regionunda yaşayır.

Jurnalist Tommi Franklin müsahibə götürür

Kristinanın atası Tommi Franklin Fransada məşhur idman jurnalisti olub. “RTF” və “France İnter” kanallarında çalışıb. T. Franklinin əsl adı Fərrux Murad oğlu Vəzirov olub. O, Azərbaycanda ən böyük sənaye maqnatlarından sayılan milyonçu Şəmsi Əsədullayevin (1840-1913) nəticəsidir. Belə ki, Fərrux Vəzirovun anası Sürəyya Əsədullayeva Şəmsi Əsədullayevin oğlu Mirzə Əsədullayevin qızıdır. Fransada yaşayıb-yaratmış məşhur azərbaycanlı yazıçı, 20-ci əsr Azərbaycan mühacirət ədəbiyyatı nümayəndəsi Ümmülbanu ilə (Banin) Sürəyya Əsədullayeva doğma bacı olub.

Mirzə Şəmsi oğlu ƏsədullayevAzərbaycan Xalq Cümhuriyyəti (AXC) dövründə Fətəli xan Xoyskinin 1918-ci il dekabrın 26-da təşkil etdiyi hökumət kabinetində Ticarət və Sənaye naziri vəzifəsini icra edib.  Azərbaycanda sovet hakimiyyəti qurulduqdan sonra milyonçu Şəmsi Əsədullayevin mülkiyyəti müsadirə olunub. Mirzə Əsədullayev isə 1920-ci ilin mayında həbs edilib. Bir müddət sonra azadlığa buraxılıb. 1921-ci ildə Fransaya mühacirət edib. M. Əsədullayev ömrünün sonuna kimi Fransanın paytaxtı Parisdə yaşayıb. 1936-cı ildə orada vəfat edib və Bobinyada dəfn olunub.

HafizTimes.com Azərbaycan mətbuatı tarixində ilk dəfə olaraq uzun müddət davam edən axtarışdan sonra nəhayət ki, azərbaycanlı ən nüfuzlu neft maqnatlarından biri, milyonçu, xeyriyyəçi Şəmsi Əsədullayevin Fransada yaşayan yeganə varisi, nəticəsi Kristina Vəzirova Petiti tapıb, həmsöhbət olmağa çalışıb. Eksklüziv olaraq HafizTimes.com-un suallarını cavablandıran K. P. Vəzirova Əsədullayevlər ailəsi ilə bağlı illərdir ki, gizli qalmış  bir çox məqamlara aydınlıq gətirib, Bakı-Azərbaycanla bağlı  arzu və istəklərini ifadə edib:

Tommi Franklin iş yoldaşları ilə birlikdə

-Əvvəlcə qeyd etmək istəyirəm ki, mən Azərbaycanda (SSRİ) doğulmamışam. Mən Fransada dünyaya göz açmışam. Atam Tommy Franklindir. Onun əsil adı Fərrux bəy Vəzirov olub. Daha sonra o, soyadını dəyişib “Vəziri” etdi. Bir müddət sonra isə o, bütün ad-soyadını dəyişdi və Tommi Franklin oldu. Nənəmin adı isə Sürəyya Əsədullayeva olub.

“Anam da rus deyildi. Fransız idi! Mən də Fransada böyüdüm”.

-Banin, Sürəyya və Kübra bacıları ilə çox yaxın münasibətim vardı. Xüsusilə yazar Banin və nənəm Sürəyyanın adını qeyd etmək istəyirəm.

Banin, Sürəyya Əsədullayeva bacıları və Kristine Petit

“Babamı görə bilmədiyim üçün çox təəssüflənirəm”

-Əlbəttə ki, Şəmsi Əsədullayev mənim babam idi. Amma çox təssüf ki, mən onu görüb, tanıya bilmədim. Çünki, həmin vaxt mən dünyaya gəlməmişdim. Mən daha çox atam və nənəmi görmüşəm, həmsöhbət olmuşam.

“Banin ilə yaxşı münasibətlərimiz olub”.

-Amma onun həyatı barədə danışmaq istəmirəm…Banin “Qafqaz günləri” əsərində hər şeyi özü qeyd edib. Baninin həyatı barədə bilmək istəyənlər həmin kitabı mütləq oxusunlar…

“Ailəmin heç bir  üzvü, nəvə-nəticələrim də Azərbaycan əsilli olduğumu bilmir. Xahiş edirəm sizə də deməyin”

Kristine Vəzirov Petitin atası Tommi Franklin

– Baninin alman varisi illər öncə müsahibəsində bildirmişdi ki, nənəniz Sürəyya Əsədullayeva öz oğlunu- atanız Fərrux Vəzirovu bir ingilis qadına övladlıq verib. Bu nə dərəcədə doğru məlumatdır?

-Bu məlumatı haradan əldə ediblər?! Təbii ki, bu doğru deyil. Nənəmlə yaxşı münasibətimiz vardı. Ailəm haqqında çox məlumat vermək istəmirəm!

-Azərbaycana gəlmək istərsinizmi?

 -Övladlarım və nəvələrim mənim Azərbaycanda olan ailə köklərim barədə heç nə bilmirlər. Mən heç vaxt Azərbaycanda olmamışam. Buna görə çox peşimanam.

-Sonda Azərbaycanda sizin ailənizi sevənlərə nə demək istərsiniz?

 -Yaşadığım Dese Les Bains bölgəsindən hər kəsə ən xoş arzularımı, sevgilərimi göndərirəm.

Ramiz Abutalıbovun qızı Nigar Baninin evində

Kristina Vəzirov Petit kitab oxuyur

Hafiz Əhmədov

HafizTimes.com

Oxuyun

Trend yazılar